kimyoviy elementlar xossalari

DOCX 37 pages 610.3 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 610.3 KB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

i. kirish ii.asosiy qism mavz:elementlarning xossalari. reja: 10 1. s-elementlar:na va ba 2. p-elementlar:al va cl 3. d-elementlar:cu va fe 4. f-elementlar:la va th iii.xulosa iii. foydalanilgan adabiyotlar kirish atom qobiqchalarining elekronlar biln bo’lib borishidagi o’ziga xoslik va davrlarning shakllanishi s, p-, d-, f- elementlar va ularning davriy sistemadagi o’rni. guruhlar, davrlar, asosiy va yonaki guruhchalar. davriy sistemaning chegaralari. atom xossalarining davriyligi. orbital va effektiv radiuslar. van-der-vals, metallik va ion radiuslar. atom va ion radiuslarning davr va guruhlar boyicha o’zgarishi s- va p- siqilishning effektlari. kaynosimmetrik elementlar. kimyoviy elementlarni sistemalashtirish uchun kadidan turli xil izlanishlar olib borilgan. (i.debereyner, a.shankurtua, ch.odling, dj.nyulendes va boshqa izlanishlarni misol keltirish mumkin). 1829 yilda i.debereyner birinchi bo’lib, kimyoviy elementlarning xossalari bilan elementlarning atom og’irliklari orasidagi bog’liqlikni o’rganib o’xshash bo’lgan ko’pgina elementlarni uchtadan gruppalarga joylshtirib turadilar qonunini yaratdi bu 21 ta elementdan iborat edi: 1. ci, br, i; 2. s, se, te; 3. li, na, k; …

2 / 37

n 1864 yilda nemis olimlaridan odling va lotar – meyerlar ham davriy sistema tuzishga harakat qildilar, ammo ular ham o’z izlanishlaridan aniq bir ilmiy xulosaga kela olmadilar. 1869 yilda d.i.mendeleev tomonidan davriy qonun asosida yaratilgan elementlar dvriy sistemasi olamshumul ahamiyatga ega bo’ldi. d.i.mendeleev elementlar davriy sistemasini yaratgan paytda dastlab 63 ta element ma‘lum edi. u elementlarning yuqori oksidlanish darajalariga qarab so’zi tuzgan sistemaga joylashtirdi noma‘lum bo’lgan elementlarni xossalarini oldindan aytib ularga hayot davrida topildi. bu elementlar 10 yil ichida d.i.mendeleev hayot davrida topildi, ya‘ni 1875 yilda lokok de-buabodran tomonidan eka alyuminiy (galliy), 1879 yilda shvetsariyalik olim nilson kleve tomonidan ekabor (skandiy), 1885 yilda esa vinkler tomonidan ekasilitsiy (germaniy) elementlarining ochilishi va ularning xossalari d.i.mendeleev bashorat qilgan xossalarga juda yaqinligi d.i.mendeleevning yanada sistemani to’g’ri tuzganligini ko’rsatdi. 1869 yil d.i.mendeleev tomonidan ochilgan davriy qonun horzirgi zamon tabiatshunosligida eng asosiy qonunlardan biri hisoblanadi. u dunyoning materil birligini bildirgani uchun nafaqat kimyoda balki butun …

3 / 37

radi. davriy qonundan foydalanib mendeleev hali noma‘lum bo’lgan elementlarni xossalarini bashorat qildi. ma‘lumki haqiqiy ilmiy nazariyaning kuchi u sosda olingan faktlarni tushintirishgina emas, balki yangi faktlarni ko’ra bilishdadir. elementlarning xossalarini bir xil tartibda tavsiflash, davriy sistemada har bir elementni aniq, qat‘iyan, doimiy ravishda turishini nazarda tutadi. bu o’rinlarning (holat) intervalligi (o’zgarmaslik) deyiladi. ma‘lumki d.i.mendeleev sistemasida elementlarning holati faqatgina uning tartib nomeri bilan emas, balki u turgan davr nomeri (qator) va gruppasi bilan ham aniqlanadi. doimo eng ko’p tarqalgan zamonaviy davriy sistema formasida ham elementning variantlik holati tartibi hamma vaqt ham saqlanmaydi. shu sababli elementning o’rnini (holatini) bir xilda belgilaydigan umumiy kriteriya zarurdir. mendeleevning o’zi shunday kriteriya sifatida elementlarning kimyoviy xossasini tanladi. u atom massalari qiymatiga nisbatan, kimyoviy xossalarini asosiy xarakteriyatika deb hisobladi. shuning uchun u elementlarning joylarini almashtirdi (18ar – 19k, 27co – 28ni, 52te – 53i) ya‘ni gruppalardagi o’xshashlik kimyoviy xossalarini namoyon qilishini ko’rsatdi. keyinchalik har xil olimlar sistemaning …

4 / 37

drodan eng uzoqda joylashgan elektron orbitalidagi elektronlari nazarda tutiladi. 1- rasm bu yerda 1 element h (vodorod) ning bitta elektroni mavjud atomida va shu yagona elektron vodorodning valent elektroni hisoblanadi. shuning uchun ham vodorod h+ (metallmaslar bilan hosil qilgan birikmalarida h2s, organik birikmalar) yoki h-( metallar bilan hosil qilgan birikmalarida nah, cah2). 1- rasmda davriy tizimdagiba’zi asosiy guruh elementlarning elektron konfiguratsiyasi keltirilgan. 2- rasm s- elementlar-davriy tizimning i- va ii- asosiy guruhida joylashgan elementlar hisoblanadi (h va he ham s- elementlar oilasiga mansub). 3- rasm s- elementlar oilasi- valent elektronlarining oxirgi elektroni s- orbitalida joylashgan elementlar kiradi. ishqoriy metallarning ba’zi parametrlari 4 -rasm natriy va ba natriy (na, lat. natrium) – birinchi guruhning kimyoviy elementi, davriy davriy tizimning uchinchi davri,atom raqami 11.oddiy modda shaklida kumush rangli yumshoq metalldir.tashqi energiya qavatida natriy bir elektronga ega bo’lib,u osonlik bilan elektroni berub, musbat zaryadlangan na + katyoniga aylanadi. tabiatda uchrashi:yer qobig’idagi natriy klark …

5 / 37

al usuli yoki natriy azidning termik parchalanishi bilan ham olish mumkin, fizik xossalari:natriy kumush-oq rangli metall bo’lib, ingichka qatlamlarda binafsha rang ega, plastik kabi, juda yumshoq (pichoq bilan osonlik bilan kesilgan), yangi kesilgan natriy yaltilaydi. natriyning elektr o’tkazuvchanligi va issiqlik o’tkazuvchanligi juda yuqori, zichlik 0,96842 g/sm3 (19,7 °c da), erish harorati 97,86 ° c, qaynash harorati 883,15 ° c.xona haroratida natriy kub tizimining kristallarini hosil qiladi,fazoviy guruh i m3m , panjara parametrlari a = 0,42820 nm , z = 2 . -268 ° c (5 k) haroratda natriy gegsanal fazaga o’tadi , fazoviy guruh p 6 3 / mmc , panjara parametrlarni bir = 0,3767 nm , c = 0,6154 nm , z = 2 . kimyoviy xossalari: ishqoriy metall osongina natriy oksidigacha havoda oksidlanadi shuning uchun kislorodidan himoya qilish uchun natriy metalli kerosin ostida saqlanadi. 4na + o2 → 2na2o havoda yoki kislorodda yonayotganda natriy peroksid hosil bo’ladi: 2na …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy elementlar xossalari"

i. kirish ii.asosiy qism mavz:elementlarning xossalari. reja: 10 1. s-elementlar:na va ba 2. p-elementlar:al va cl 3. d-elementlar:cu va fe 4. f-elementlar:la va th iii.xulosa iii. foydalanilgan adabiyotlar kirish atom qobiqchalarining elekronlar biln bo’lib borishidagi o’ziga xoslik va davrlarning shakllanishi s, p-, d-, f- elementlar va ularning davriy sistemadagi o’rni. guruhlar, davrlar, asosiy va yonaki guruhchalar. davriy sistemaning chegaralari. atom xossalarining davriyligi. orbital va effektiv radiuslar. van-der-vals, metallik va ion radiuslar. atom va ion radiuslarning davr va guruhlar boyicha o’zgarishi s- va p- siqilishning effektlari. kaynosimmetrik elementlar. kimyoviy elementlarni sistemalashtirish uchun kadidan turli xil izlanishlar olib borilgan. (i.debereyner, a.shankurtu...

This file contains 37 pages in DOCX format (610.3 KB). To download "kimyoviy elementlar xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy elementlar xossalari DOCX 37 pages Free download Telegram