zararli dasturlar va ularni aniqlash usullari

DOCX 7 pages 29.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

zararli dasturlar va ularni aniqlash usullari fayzullayeva anora o’tkir qizi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti raqamli iqtisodiyot fakulteti axborot tizimlari va texnologiyalari yo‘nalishi 3- kurs talabasi anorafazullayev@gmail.com annotatsiya ushbu maqolada zamonaviy axborot texnologiyalari rivojlanishi bilan birga keng tarqalgan zararli dasturlar (malware) turlari va ularning axborot tizimlariga salbiy ta’siri tahlil qilinadi. zararli dasturlar — bu foydalanuvchining roziligisiz tizimga kirib, uning ish faoliyatiga zarar yetkazuvchi dasturiy vositalardir. maqolada viruslar, troyanlar, josuslik dasturlari, reklama dasturlari va kripto-jinoyatlar kabi zararli dastur turlari ko‘rib chiqiladi. shuningdek, ularni aniqlash va oldini olish uchun qo‘llaniladigan zamonaviy texnologiyalar, jumladan, antivirus dasturlari, signaturali aniqlash, xulq-atvorga asoslangan tahlil, sun’iy intellektdan foydalanish kabi usullar yoritiladi. tadqiqot axborot xavfsizligini ta’minlashda samarali chora-tadbirlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi. kalit so‘zlar: zararli dasturlar, axborot xavfsizligi, virus, troyan, josuslik dasturi, zararli kod, aniqlash usullari, antivirus, xulq-atvor tahlili, sun’iy intellekt, kibertahdid. kirish zamonaviy raqamli muhitning tez surʼat bilan rivojlanishi hamkorlik, ma’lumot almashinuvi va xalqaro bozorlar o‘rtasidagi aloqalarni kengaytirdi. …

2 / 7

urlarning asosiy turlari — “virus”, “troyan”, “ormonga solingan kod” (worm), “josuslik dasturi” (spyware), “reklama dasturi” (adware), shuningdek, zamonaviy kripto-jinoyatchilik (cryptojacking) kabi xatarlar batafsil tahlil qilinadi. har bir turning texnik xususiyatlari, tarqatilish usullari va tizimlarga yetkazadigan xavfi o‘rganiladi. shuningdek, zararli kodni aniqlash va bartaraf etish jarayonida qo‘llaniladigan metod va vositalar — signaturalarga asoslangan aniqlash, xulq-atvor tahlili (behavioral analysis), “bezakkalarsiz” (heuristic) usullar, mashinaviy o‘rganish (machine learning) hamda sun’iy intellekt texnologiyalari yoritiladi. maqola quyidagi asosiy bo‘limlardan tashkil topadi: 1. zararli dasturlar turlari va ularning xususiyatlari 2. aniqlash usullari: an’anaviy va ilg‘or yondashuvlar 3. sun’iy intellekt va mashinaviy o‘rganish yordamida tahdidlarni bashorat qilish 4. ikki bosqichli himoya: profilaktika va tahdidga qarshi choralar 5. kelajakdagi xavf va tavsiyalar kirish qismida avvalo malware tushunchasi, uning asosiy funktsiyalari va kiberxavfsizlik sohasidagi roli haqida umumiy tasavvur berildi. keyingi boblarda biz dastlabki texnologik rivojlanishdan tortib, hozirgi kunda tezkor aniqlash va avtomatlashtirilgan tahlil yechimlari qanchalik samarali ekanligini amaliy misollar orqali …

3 / 7

viruslari viruslar — bu o‘zini boshqa fayllarga qo‘shib oladigan va ko‘payish xususiyatiga ega dasturiy kodlardir. ular odatda foydalanuvchi biror infeksiyalangan faylni ishga tushirganida faollashadi. viruslar kompyuter tizimini sekinlashtirishi, fayllarni o‘chirishi yoki buzishi, operatsion tizimga zarar yetkazishi mumkin. 1.2. troyan dasturlar (trojans) troyanlar o‘zini foydali dastur sifatida ko‘rsatib, foydalanuvchini aldash yo‘li bilan tizimga o‘rnatiladi. biroq ular orqa fonda zararli faoliyat olib boradi: maxfiy ma’lumotlarni yig‘adi, tizimga tashqi boshqaruv imkonini yaratadi yoki boshqa zararli kodlarni yuklab oladi. ular odatda bank ma’lumotlari yoki login-parol kabi sezgir axborotlarni nishonga oladi. 1.3. chivinlar (worms) chivin dasturlar viruslarga o‘xshash, ammo o‘zini boshqa fayllarga qo‘shmasdan mustaqil ko‘payish xususiyatiga ega. ular tarmoq orqali tarqaladi va bir nechta kompyuterlarda o‘zini avtomatik tarzda nusxalaydi. bunday dasturlar tarmoq trafigini haddan ziyod yuklab, xizmat ko‘rsatish rad etilishi (dos) holatlariga olib keladi. 1.4. josuslik dasturlari (spyware) josuslik dasturlari foydalanuvchining xatti-harakatlarini kuzatish, klaviatura kiritmalarini (keylogger), brauzer tarixi va shaxsiy ma’lumotlarni yig‘ish uchun mo‘ljallangan. ular …

4 / 7

anlar orqali tizimga kiradi. bu foydalanuvchining qurilmasini sekinlashtiradi va elektr energiyasi sarfini oshiradi. 1.7. ransomware (garov dasturlari) ransomware foydalanuvchining fayllarini shifrlab, ularni ochish evaziga pul (odatda kriptovalyutada) talab qiladi. bu eng xavfli zararli dasturlardan biri bo‘lib, ko‘plab korxonalar va tashkilotlarga katta moliyaviy zarar yetkazgan. 2–3-bo‘lim: zararli dasturlarni aniqlash usullari va sun’iy intellekt texnologiyalari zararli dasturlarning turli shakllarda rivojlanib borayotgani, ularni aniqlashda ham shunga mos ravishda ilg‘or va moslashuvchan yondashuvlarni talab qiladi. avvalgi yillarda zararli kodlarni aniqlash uchun an’anaviy signatura asosidagi usullar yetarli bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda murakkab va o‘zini yashira oladigan malware turlariga qarshi sun’iy intellekt va mashinaviy o‘rganish texnologiyalari keng qo‘llanilmoqda. 2.1. signaturaga asoslangan aniqlash bu usulda har bir zararli dastur uchun noyob kod yoki xatti-harakatlar imzosi (signaturasi) yaratiladi. antivirus dasturlari ushbu signaturalar bazasi orqali fayllarni skan qiladi. afzalligi — tezkorlik va aniqlik; kamchiligi esa — faqat oldindan ma’lum bo‘lgan zararli dasturlarni aniqlay oladi. yangi yoki o‘zgartirilgan zararli kodlar …

5 / 7

mkin deb taxmin qilinadi. bu usul ayniqsa noma’lum (zero-day) zararli dasturlarni aniqlashda foydalidir. 2.4. mashinaviy o‘rganish (machine learning) zamonaviy tahdidlar qarshisida mashinaviy o‘rganish algoritmlari juda samarali bo‘lib bormoqda. bu yondashuvda tizim katta miqdordagi normal va zararli xatti-harakatlar haqidagi ma’lumotlar asosida o‘qitiladi. algoritm yangi, ilgari noma’lum zararli dasturlarni ham o‘ziga xos belgilar orqali aniqlay oladi. ayniqsa foydalanuvchi xatti-harakatlarining tahliliga asoslangan modellarda aniqlik yuqori bo‘ladi. 2.5. sun’iy intellekt (ai) yordamida tahdidlarni oldindan aniqlash sun’iy intellekt texnologiyalari xatti-harakatlarni bashorat qilish, anomal faollikni aniqlash va zararli kodni real vaqtda bloklash imkonini beradi. ai tizimlarining eng katta afzalligi — o‘z-o‘zini takomillashtira olishi va yangi tahdid turlariga tez moslasha olishidir. ai asosida ishlovchi xavfsizlik tizimlari tahdidlarni aniqlashdan tashqari, ularga javob choralarini avtomatik ishlab chiqishga ham qodir. 2.6. uyali qurilmalar va iot tahdidlariga qarshi choralar zamonaviy zararli dasturlar nafaqat shaxsiy kompyuterlar, balki uyali telefonlar va iot qurilmalarini ham nishonga olmoqda. bu qurilmalar uchun yengil va resurs tejovchi …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "zararli dasturlar va ularni aniqlash usullari"

zararli dasturlar va ularni aniqlash usullari fayzullayeva anora o’tkir qizi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti raqamli iqtisodiyot fakulteti axborot tizimlari va texnologiyalari yo‘nalishi 3- kurs talabasi anorafazullayev@gmail.com annotatsiya ushbu maqolada zamonaviy axborot texnologiyalari rivojlanishi bilan birga keng tarqalgan zararli dasturlar (malware) turlari va ularning axborot tizimlariga salbiy ta’siri tahlil qilinadi. zararli dasturlar — bu foydalanuvchining roziligisiz tizimga kirib, uning ish faoliyatiga zarar yetkazuvchi dasturiy vositalardir. maqolada viruslar, troyanlar, josuslik dasturlari, reklama dasturlari va kripto-jinoyatlar kabi zararli dastur turlari ko‘rib chiqiladi. shuningdek, ularni aniqlash va oldini olish uchun qo‘llaniladigan zamonaviy texnologiyalar, ...

This file contains 7 pages in DOCX format (29.6 KB). To download "zararli dasturlar va ularni aniqlash usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: zararli dasturlar va ularni ani… DOCX 7 pages Free download Telegram