antik davri arxeologiyasi

DOCX 28 pages 58.9 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.9 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

18.mavzu: antik davri arxeologiyasi mavzu rejasi: 1. o'rta osiyoda markazlashgan davlatlarning tashkil topishi. 2.tarixiy sharoit. 3.antik davr shaharsozligi. o‘rta osiyo mintaqasidagi qadimgi davlatlar, ular egallagan hudud nomi va maʼmuriy tuzilishi miloddan avvalgi iv-iii-ii asrlarda qadimgi xorazm mustakil davlat bo‘lib, iskandar, salavkiylar va yunon-baktriya davlatlari tarkibiga kirmagan. bu xol xorazmda o‘ziga xos maxalliy davlatchilik tizimi rivojiga muxim omil bo‘ldi. o‘rta osiyoda miloddan avvalgi 3 ming yillikning o‘rtalarida bronza (mis, qalay va qo‘rg‘oshin qorishmasi) davri boshlanishi bilan ota urug‘i - patriarxat topadi. bronza davrida dehqonchilik xo‘jaligi yangi yerlarda, jumladan o‘zbekiston hududida ham keng yoyilgan. mazkur davrda ishlab chiqarish munosabatlari tez rivojlanib, ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar yangi asosda taraqqiy etadi. o‘rta osiyoda qabilalar tomonidan yangi yerlarni keng o‘zlashtirish jarayoni miloddan avvalgi 4 ming yillikning oxiri - 3 ming yillikda boshlangan. zarafshonning yuqori qismida, panjikent shahridan 15 km g‘arbda topilgan 90 gektar maydonda joylashgan sarazm qishlog‘i harobasi moddiy topilmalarida janubiy turkmaniston ziroatchilari va xorazmning kaltaminor madaniyatlariga …

2 / 28

li-sharqiy qismida, ural, volga yerlarigacha tarqalganlar. miloddan avvalgi 2 ming yillikning ikkinchi yarmida o‘rta osiyo hududida qadimgi janubiy va shimoliy qiyofadagi, yaʼni dehqonchilik va chorvachilik bilan shug‘ullangan odamlar vakillarining aralishib ketishi jarayoni boshlanadi. shu davrga kelib bronza davri qabilalari o‘rta osiyodagi turli elatlarga asos solganlar. o‘zbekiston hududida joylashgan shu elatlarning vakillari - so‘g‘dlar, baqtriylar, xorazmiylar va saklar, o‘zbek xalqining qadimgi ajdodlaridan bo‘lib, ular haqida ayrim maʼlumotlar qadimgi yozma manbalarda saqlangan. miloddan avvalgi 1 ming yillikdan boshlab, yirik madaniy-tarixiy viloyatlar - xorazm, baqtriya, so‘g‘d, farg‘ona, shosh (choch) qadimdan, to o‘rta asrlargacha sharq hududlarida juda mashhur bo‘lgan. antropologik va yozma manbalarning maʼlumotlari o‘rta osiyoda alohida eng qadimgi elatlarning shakllanishi va etnik hududlarning ajrala boshlashi miloddan avvalgi ix - viii asrlarga oid bo‘lgani haqida dalolat beradi. bu masalani o‘rganish juda murakkab muammo bo‘lsa ham, shubhasiz aytib o‘tish kerakki, miloddan avvalgi vi asrning ikkinchi yarmida erondagi ahmoniylar sulolasi podsholarning o‘rta osiyoga yurishlari boshlanganda bu …

3 / 28

. eng qadimgi davlatlar miloddan avvalgi 4-ming yillikda ikki daryo oralig‘ida (mesopotamiya) va qadimgi misrda paydo bo‘ldi. bundan 10 ming yillar ilgariyoq bu yerda termachilik va ovchilik asosida ekinlarni yetishtirishga va yovvoyi hayvonlarni qo‘lga o‘rgatish - chorvachilikka o‘tish boshlanadi. asta-sekinlik bilan dehqonchilik bu yerdan qo‘shni hududlarga (kavkazorti, eron, o‘rta osiyo, hindiston, xitoyga) tarqaladi. miloddan avvalgi 3-2-ming yillikdayoq qadimgi sharq mamlakatlari o‘rtasida qalin tarixiy-madaniy aloqalar mavjud edi. arxeologik topilmalar shuni ko‘rsatmoqdaki, miloddan avvalgi 2-ming yillik o‘rtalarida o‘zbekiston (surxon vohasi)da qadimgi dehqonchilik madaniyati rivojlanishi asosida ilk davlatchilikka o‘tish jarayoni boshlanadi. bu jarayon bosqichma-bosqich rivojlanishining o‘ziga xos xususiyat va qonunlarga ega edi. ilgarigi o‘quv qo‘llanmalari va darsliklarda ilk davlatlarning shakllanishini ekspluatatsiyaning paydo bo‘lishi yoki boshqa kishilar mehnati bilan yaratilgan mahsulotni o‘ziniki qilib olishning vujudga kelishi natijasida jamiyatning bir-biriga dushman sinflarga bo‘linishi bilan bog‘lab tushuntirilar edi. aslida, turli manbalar ilk davlatchilikka o‘tishda boshqacha tarixiy vaziyatni ko‘rsatmoqda. dastlabki davlatlar alohida makonlar yoki ilk shaharlar hamda …

4 / 28

arishda doimiy band bo‘lmasdan, faqatgina ijtimoiy va xo‘jalik hayoti ustidan nazorat va rahbarlikni amalga oshirdilar. lekin, ular na boy-badavlat kishilar, na ekspluatatorlar va na quldorlar edi. jamiyatda bunday kishilarning ajralib chiqishiga ularning axloqiy xislatlari va obro‘-eʼtibori sabab bo‘lgan xolos. ammo bu muhit keyinchalikkina alohida to‘q oilalarning paydo bo‘lishiga olib keldi va asta-sekinlik bilan jamoadagi yuksak hurmatga asoslangan hokimiyat meros tariqasida otadan o‘g‘ilga o‘ta boshladi. o‘rta osiyoda dastlabki davlat uyushmalari ham dehqonchilik vohalari aholisini chetdan bo‘ladigan bosqinchilardan himoya qilish va jamoadagi munosabatlarni huquqiy boshqarib turish uchun tashkil topdi. o‘rta osiyo xalqlari ajdodlarining ilk davlatchiligi ancha qadim ildizlarda ega. milliy davlatchiligimiz shakllangan bronza davriga oid birorta yozma maʼlumotlar yo‘q. o‘zbekistonning bu davrga oid tarixi faqatgina arxeologik tadqiqotlar natijalari asosida yoritilib, ular jamiyat taraqqiyotidagi barcha murakkab jarayonlarni to‘liq ochib bera olmaydi. o‘zbekistonning miloddan avvalgi 1 ming yillikning birinchi yarmiga oid tarixi yozma manbalarda qisman yoritilgan. zardushtiylarning muqaddas kitobi «avesto”da, ahamoniylar davri mixsimon yozuvlarida …

5 / 28

boshlanishi bilan miloddan avvalgi vi - iv asrlar siyosiy voqealarida ishtirok etgan o‘rta osiyo xalqlarining tarixi qadimgi yunon tarixshunoslarning asarlarida yoritilgan. bu borada o‘rta osiyo xalqlari to‘g‘risida qisqa bo‘lsa-da, juda aniq maʼlumotlar beruvchi gerodotning «tarix” kitobi qismlari ayniqsa qimmatlidir. qadimgi davrlardan boshlab bu kitob dunyoda eng mashhur tarixiy asarlardan biri bo‘lib hisoblangan. uning muallifi gerodot «tarixning otasi” deb nom olgan. “avesto” qadimgi fors yozuvlari, gekatey, gerodot, ktesiy va boshqa yunon tarixshunoslarining asarlarida o‘rta osiyo tarixiy viloyatlari nomlari quyidagi tartibda ko‘rsatib berilgan: “avesto” qadimgi fors yozuvlari yunon tarixchilari mouru marg‘un marg‘iyona so‘g‘da so‘g‘uda so‘g‘diyona bahdi baqtrish baqtriyona xvarizam xvarazmin xorasmiya - partava parfiyona tur, danu shak, sak saklar, massagetlar tarixiy maʼlumotlarga ko‘ra, marg‘iyona yerlari murg‘ob vohasi, so‘g‘diyona - qashqadaryo va zarafshon vohalari, baqtriyona (baqtriya) - afg‘onistonning shimoli-sharqiy qismi, janubiy tojikiston va surxondaryo viloyati, xorazm - amudaryoning o‘rta va quyi qismidagi yerlarini o‘z ichiga olgan. saklar o‘rta osiyo va qozog‘istonning tog‘lari, dashtlari …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "antik davri arxeologiyasi"

18.mavzu: antik davri arxeologiyasi mavzu rejasi: 1. o'rta osiyoda markazlashgan davlatlarning tashkil topishi. 2.tarixiy sharoit. 3.antik davr shaharsozligi. o‘rta osiyo mintaqasidagi qadimgi davlatlar, ular egallagan hudud nomi va maʼmuriy tuzilishi miloddan avvalgi iv-iii-ii asrlarda qadimgi xorazm mustakil davlat bo‘lib, iskandar, salavkiylar va yunon-baktriya davlatlari tarkibiga kirmagan. bu xol xorazmda o‘ziga xos maxalliy davlatchilik tizimi rivojiga muxim omil bo‘ldi. o‘rta osiyoda miloddan avvalgi 3 ming yillikning o‘rtalarida bronza (mis, qalay va qo‘rg‘oshin qorishmasi) davri boshlanishi bilan ota urug‘i - patriarxat topadi. bronza davrida dehqonchilik xo‘jaligi yangi yerlarda, jumladan o‘zbekiston hududida ham keng yoyilgan. mazkur davrda ishlab chiqarish munosabatlari tez riv...

This file contains 28 pages in DOCX format (58.9 KB). To download "antik davri arxeologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: antik davri arxeologiyasi DOCX 28 pages Free download Telegram