antik davri arxeologiyasi

DOC 11 pages 74.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 74.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

19.mavzu: antik davri arxeologiyasi mavzu rejasi: 1.parfiya, marg'iyona, xorazm, baqtriya, so'g'dda saroy va ibodatxonalar qurilrshi. 2.haykaltaroshlik san'atining shakllanishi va o'sishi. 3.me'morchilik va san'atda mahalliy hamda budda an'analarining paydo bo'lishi. qadimgi xorazm xududidan ko‘zaliqir, kal’aliqir, oybuyirqal’a va dingilji qo‘rg’onlari topib o‘rganilgan. oybuyirqal’adan eng qadimgi yozuv namunasi topilgan. u xum sirtiga yozilgan bo‘lib, unda xumning sig’imi ko‘rsatilgan. qo‘zaliqir uchburchak shakldagi tabiiy tepalik ustiga qurilgan. uning tashqi devori ikki qator yo‘laksimon tarzda bunyod qilingan. ilgarilari bu qal’a “devorlari ichida odam yashaydigan qal’a” nomini olgan edi. chunki uning faqat tashqi devorlari topilib, qal’aning ichida madaniy qatlam topilmagan edi. lekin 80–yillarda olib borilgan arxeologik tadqiqotlar natijasida qal’ada tashqi devorga tutashtirib qurilgan axoli uylari, arki va diniy marosimlar bilan bog’liq binolar topilgan. qal’aliqir qal’asi axomoniylarning qurilish uslublari asosida bunyod qilingan. ko‘p ustunli zal va undan ko‘plab xonalarga yo‘laklar ketgan. lekin arxeologik tadqiqotlar binoda qurilish ishlari tugallanmay qolganligi ko‘rsatdi. olimlar uni axamoniylarning rezidentsiyasi sifatida qurilayotgan bo‘lib, xorazmiylar …

2 / 11

i to‘rtburchak shaklida qurilgan bo‘lib, qudratli mudofaa devoriga ega. devor burchaklarida burjlar bor. shaxar markazidan katta ko‘cha o‘tgan. o‘sha davr madaniy yuksalishlarida baqtriyada dalvarzintepa, eski termiz, jondavlattepa; sug’da afrosiyob, yerqo‘rg’on, poykent; xorazmda yonboshqal’a, ayozqal’a, bozorqal’a, tuproqqal’a, qoyqirilganqala; chochda qanqa, shoshtepa, qovunchitepa; farg’onada axsikent, koson, marhamat kabi yodgorliklar, yuzlab qishloqlar shakllandi. qadimgi farg’onaning poytaxt shahri yozma manbalarda guyshuan, ershi deb yozib qoldirilgan. lekin uning qaerda joylashganligi masalasi munozarali bo‘lgan. bugungi kunda to‘raqo‘rg’on va jomashuy orqali o‘tgan namangan – farg’ona yo‘lining boyida eski axsi (axsikent) farg’onaning poytaxti ekanligi aniqlangan. axsikentning eng pastki madaniy qatlami mil.avv. iii –ii asrlarga oid. qal’a paxsa va xom g’ishtdan qurilgan mustahkam mudofaa devoriga ega bo‘lgan. devor balandligi 20 metrga yaqin bo‘lib, qalinligi 10 metr bo‘lgan, 5 ta darvozasi bo‘lib, uning atrofi chuqur xandaklar bilan o‘ralgan. shahriston 35 ga maydonni egallagan. hozirda uning 25 ga xududi saqlanib qolgan. shahriston ikki qism- ichki va tashqi qismdan iborat bo‘lgan. ichki …

3 / 11

shlidir. yodgorlik dastlab qishloq tarzida shakllanib, mil.avv. ii asrga kelib shahar qiyofasini ola boshlagan. shoshtepadagi tadqiqotlar chog’ida tashqi savdo aloqalaridan guvohlik beruvchi ikkita nodir buyum topilgan. ulardan biri fil suyagidan yasalgan qadahning bir bo‘lagi bo‘lib, uning hajmi 5-3,5 sm bo‘lgan. unda erkak kishining siymosi qabartma qilib tasvirlangan. ikkinchi bebaho topilma stil’-suyak qalam bo‘lib, milodning i-ii asrlariga mansubdir. suyak qalam 15 sm uzunlikda bo‘lib, bir tomoni yozish uchun uchli qilib, ikkinchi tomoni esa o‘chirg’ich uchun romb shaklidagi kurakcha shaklida ishlangan. shoshtepadan topilgan topilmalar orasida eng diqqatga sazovorlaridan biri nuroniy moysafidning surati tushirilgan terrakota bo‘lib, unda o‘sha zamonlarda choch yoki shoshda yashagan qadimgi aholining etnik qiyofasi mujassamlashgan. baqtriyada buddizm davlat dini darajasiga ko‘tarilgach, budda haykaltaroshlik san’ati ma’naviy hayotning mazmuniga aylandi. bularni dalvarzintepa, fayoztepa, ayrtom, qoratepa va boshqa yodgorliklarda ko‘rishimiz mumkin. baqtriya–toharistonda buddizmni qabul qilgan mahalliy ustalarning professional maktabi shakllanadi shimoliy baktriyaning eng katta ibodatxonasi termiz yaqinidagi qoratepa yodgorligi hisoblanadi. yodgorlik dastlab b.y.staviskiy …

4 / 11

r uni chatra deb atashadi. shu daraxt soyasi ostida budda o‘zining g’oyalarini ishlab chiqqan. yer ostiga qurilgan inshoot bilan yer ustiga qurilgan inshoot bir biri bilan bog’liq bo‘lgan. ular zinalar orqali birlashtirilgan. qoratepa ibodatxonasining devorlariga diniy mazmundagi rasmlar va ibodatxonani qurilishda homiylik qilgan insonlarning rasmlari solingan. rasmlar katta mahorat bilan chizilgan va o‘sha zamonning diniy mafkurasini o‘zida aks ettiradi. mil.avv. 330–327 yillarda makedoniyalik iskandarning o‘rta osiyoga qilgan harbiy yurishlari natijasida parfiya, marg’iyona, baqtriya va sug’diyona davlatlari vayronaga aylandi. natijada uzoq vaqtgacha bu yerlarda madaniy taraqqiyot sezilmadi. faqatgina mil.avv. iii asrda salavkiylar hukmronligi davrida biroz o‘zgarishlar yuz berdi. ular yunonlar madaniyatini o‘rta osiyoga yoyishga intilib, shu sohada bir qator islohatlarni o‘tkazdilar. mil.avv. iii asr o‘rtalarida yunon-baqtriya davlatining qaror topishi bilan mahalliy madaniyatga ellinizm elementlarning kirib kelishi jadallashdi. lekin o‘rta osiyoda ellinizm madaniyati tom ma’noda shakllanmadi. uning ba’zi xususiyatlarigina kirib keldi. bu moddiy madaniyatda kuzatildi. kvadrat g’ishtlarni taxlash va mudofaa devorlarining qurilish …

5 / 11

.avv. ii asrga kelib shahar qiyofasini ola boshlagan. qang’ davlatining uzoq chegarasida joylashgan bo‘lib, uning shimoliy chegarasidagi strategik istehkom, hunarmandchilik markazi, ko‘chmanchi chorvador aholi bilan o‘troq dehqonlar o‘rtasida olib boriladigan o‘zaro savdo aloqalari rivojida asosiy vazifani o‘tagan. saqlanib qolgan qismining umumiy maydoni 300-250m2. ilgari u 25 ga maydonni egallagan. shoshtepa yodgorligida dastlab 1896 yilda n.p.ostroumov boshchiligida turkiston havaskor arxeologlari qazish ishlarini olib boradilar. toshkent arxeologik ekspediciyasi 1978-1979 yillarda qazish ishlarini olib boradi. shoshtepada o‘tkazilgan tadqiqot ishlari natijasida, uning quyidagi bosqichlarini aniqladi: 1.shoshtepa i- miloddan avvalgi vi – iv asrlar davri bo‘lib, burg’uluk madaniyatining so‘nggi bosqichi davri. 2.shoshtepa ii - mil.avv.ii asr bo‘lib, qovunchi i madaniyatiga o‘tish davri. 3.shoshtepa iii - mil.avv. ii-i asrlar bo‘lib, qovunchi i madaniyati davri. 4.shoshtepa iv - qovunchi ii madaniyatining birinchi bosqichi, ya’ni milodiy ii-iii asrlar. 5.shoshtepa v - qovunchi ii madaniyatining ikkinchi bosqichi, ya’ni milodiy iv-vi asrlar. 6.shoshtepa vi - mil. vii-viii asrlarga oid 7.shoshtepa …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "antik davri arxeologiyasi"

19.mavzu: antik davri arxeologiyasi mavzu rejasi: 1.parfiya, marg'iyona, xorazm, baqtriya, so'g'dda saroy va ibodatxonalar qurilrshi. 2.haykaltaroshlik san'atining shakllanishi va o'sishi. 3.me'morchilik va san'atda mahalliy hamda budda an'analarining paydo bo'lishi. qadimgi xorazm xududidan ko‘zaliqir, kal’aliqir, oybuyirqal’a va dingilji qo‘rg’onlari topib o‘rganilgan. oybuyirqal’adan eng qadimgi yozuv namunasi topilgan. u xum sirtiga yozilgan bo‘lib, unda xumning sig’imi ko‘rsatilgan. qo‘zaliqir uchburchak shakldagi tabiiy tepalik ustiga qurilgan. uning tashqi devori ikki qator yo‘laksimon tarzda bunyod qilingan. ilgarilari bu qal’a “devorlari ichida odam yashaydigan qal’a” nomini olgan edi. chunki uning faqat tashqi devorlari topilib, qal’aning ichida madaniy qatlam topilmagan edi. lek...

This file contains 11 pages in DOC format (74.5 KB). To download "antik davri arxeologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: antik davri arxeologiyasi DOC 11 pages Free download Telegram