temirning tarixi

DOCX 4 pages 23.0 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.0 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

14.mavzu: so’nggi bronza va ilk temir davri. mavzu rejasi: 1.temir davrining boshlanishi 2.o'rta osiyo temir davrining umumiy tavsifi. temirning kashf etilishi o‘sha zamonning moddiy madaniyatini o‘zgartiribgina qolmay, balki o‘sha davr va keyingi davrlardagi barcha sotsial-iqtisodiy o‘zgarishlarning asosi bo‘ldi. umuman, odamlar sof temir bilan eneolit davridayoq tanish bo‘lganlar, lekin uning amaliy axamiyatini bilmaganlar. tabiatda sof temir, faqat meteoritlarda uchraydi. osmondan tushgan buyum esa, ibtidoiy odamlar uchun muqaddas buyum sanalgan. temirdan ishlangan taqinchoqlar, munchoqlar qadimgi sharqda iste’qomat qilgan qabilalarning qabrlaridan topilgan. temir to mil.av. 1 ming yillikgacha aholi uchun noyob zeb-ziynat bo‘lib kelgan. mil.av. xiv asrlarga oid misr, mesopotomiya va egey dengizi atrofida temirdan ishlangan buyumlar xozirgacha saqlanib qolgan. bunday buyumlar italiyada mil.avv. xii asrda, germaniya, skandinaviya va rossiya xududlarida x asrlarda paydo bo‘lgan. temirning ommaviy ravishda qo‘llanilishi esa, mil.av. ix asrga to‘g’ri keladi. o‘rta osiyo ilk temir buyumlari mil.av. viii asrlarga oiddir. bronzaga ishlov berish, temirga ishlov berishdan ko‘ra, ibtidoiy odam …

2 / 4

hkamligini ta’minlagan. mustahkam, qulay ikki g‘ildirakli aravalar chorvador va dehqonlarning hamkorlikdagi faoliyatining yutug‘i hisoblanadi[footnoteref:2]. [2: worlds together,worlds apart. w.w. norton.& company.new york. london. 2011,p.142. ] temirchilar o‘zlarining ishlash uslublarini odamlardan sir tutganlar va ustaxonalarini axoli yashaydigan joylardan uzoqroqda qurib, unga hech kimni kiritishmagan. shu sabab odamlar orasida temirchilar xaqida turli xil tuchunchalar paydo bo‘lgan. ularning ko‘plari iloxiylashtirilgan va xar bir xalqda o‘zining temirchi xudolari shakllangan. masalan, greklarda gefest, rimda vulkan, nemislarda viland, ruslarda svarog, o‘rta osiyoliklarda dovud xisoblanib, odamlar ularning sharafiga turli marosimlar o‘tkazgan va sig’inishgan. temir qurollarga o‘tish ko‘pchilik mamlakatlarda uzil-kesil dehqonchilikka o‘tish uchun zarur sharoit yaratib bergan. yevropada o‘rmonzorlarda ekin maydoni tashkil etish imkoniyatini kengaytirgan. shuningdek, yerlarni xaydash sifatini xam oshirgan. unda so‘qa va omochdan keng foydalanilgan. so‘qa yordamida yerlar chuqur va sifatli haydalgan. omoch yordamida esa, egatlar xosil qilingan va toshloq, qattiq yerlarga ishlov berish oson bo‘lgan. temir so‘qa tishlar mil.av. viii asrlarga oid osur podsholari saroyidan …

3 / 4

ar, 2–bosqich - ilk temir davri mil.avv. vii–vi asrlarni o‘z ichiga oladi. qadimgi sharq tsivilizatsiyasi bilan o‘zaro aloqalar natijasida bronza davridan boshlab o‘zbekistonning janubiy xududlarida, ya’ni qadimgi baqtriya xududida o‘troq dehqonchilik madaniyatlari shakllandi. so‘nggi bronza va ilk temir davriga kelib, bu jarayon o‘zbekistonning barcha xududlarini qamradi. zarafshon va qashqadaryo xududida sug’diyona, amudaryoning quyi oqimida xorazm, sirdaryoning yuqori havzasida qadimgi farg’ona va uning o‘rta oqimida choch dehqonchilik madaniyatlari markazlari shakllandi. amu va zarafshon daryolari havzalarida tarkib topgan har bir dehqonchilik voxalarining o‘troq aholisi avestoda baxdi, gava so‘g’da, xvarizam, sirdaryo xavzalarida shakllangan dehqonchilik o‘lkalarini esa, choch va fraganik nomlari bilan eslatib o‘tiladi. qadimgi baqtiriyada o‘troq dehqonchilik madaniyati bronza davridanoq shakllana boshlagan. bu madaniyat sopollitepa, jarqo‘ton, kuchuktepa, qiziltepa, bandixon–1, tallashkan, jondavlattepa kabi qadimgi dehqonchilik madaniyati yodgorliklari asosida o‘rganilgan. kuchuktepa qadimgi baqtriya xududida so‘nggi bronza davriga oid yodgorlik xisoblanadi.u surxandaryo xududidagi ulanbuloqsoy sohilida joylashgan. yodgorlikni 1962 yilda l.i.albaum tomonidan topilgan va 1963–1967 yillar davomida …

4 / 4

atadilar. bu fanda amirobod madaniyati deb nomlanadi. keyinchalik mil.avv. 1 ming yillikning o‘rtalarida dehqonchilik vohalarining qal’a–shaharlari tarkib topadi (ko‘zaliqir, qal’aliqir, dingilji). so‘nggi bronza va ilk temir davrida choch (qadimgi toshkent vohasi) qadimgi farg’ona singari o‘ziga xos rivojlanish yo‘lidan bordi. bu yerlarda dehqonchilik kichik–kichik soy etaklarida yoki buloq suv yoqalarida vujudga kelib, ibtidoiy usul asosida olib borilgan. ohangaron daryosining o‘rta oqimida joylashgan burg’uluksoy havzasida ilk dehqonchilik madaniyati tarkib topgan. uni birinchi bor 1940 yilda a.i.terenojkin aniqladi va unga burg’uluk madaniyati nomini berdi, lekin u burganlisoy madaniyati nomi bilan ham ataladi. bugungi kungacha farg’ona vodiysidan bu madaniyatga oid 80 dan ortiq yodgorlik topilgan. shuningdek, uning izlari namangan, andijon, samarqand va qashqadaryo hududlaridan ham topilgan. hozirgacha ularning 10dan ortiq yodgorliklarida arxeologik qazishmalar o‘tkazilgan.

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temirning tarixi"

14.mavzu: so’nggi bronza va ilk temir davri. mavzu rejasi: 1.temir davrining boshlanishi 2.o'rta osiyo temir davrining umumiy tavsifi. temirning kashf etilishi o‘sha zamonning moddiy madaniyatini o‘zgartiribgina qolmay, balki o‘sha davr va keyingi davrlardagi barcha sotsial-iqtisodiy o‘zgarishlarning asosi bo‘ldi. umuman, odamlar sof temir bilan eneolit davridayoq tanish bo‘lganlar, lekin uning amaliy axamiyatini bilmaganlar. tabiatda sof temir, faqat meteoritlarda uchraydi. osmondan tushgan buyum esa, ibtidoiy odamlar uchun muqaddas buyum sanalgan. temirdan ishlangan taqinchoqlar, munchoqlar qadimgi sharqda iste’qomat qilgan qabilalarning qabrlaridan topilgan. temir to mil.av. 1 ming yillikgacha aholi uchun noyob zeb-ziynat bo‘lib kelgan. mil.av. xiv asrlarga oid misr, mesopotomiya va ege...

This file contains 4 pages in DOCX format (23.0 KB). To download "temirning tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: temirning tarixi DOCX 4 pages Free download Telegram