ilk temir davrida o’rta osiyo xalqlarining ijtimoiy – iqtisodiy madaniy hayoti

DOCX 15 pages 318.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 318.5 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

ilk temir davrida o’rta osiyo xalqlarining ijtimoiy – iqtisodiy madaniy hayoti reja: 1. temir davrining boshlanishi 2. o’zbekiston xududidagi so’nggi bronza ilk temir davri yodgorliklari. 3. yevropa va sibirdagi ilk temir davri yodgorliklari. temirning kashf etilishi o’sha zamonning moddiy madaniyatini o’zgartiribgina qolmay, balki o’sha davr va keyingi davrlardagi barcha sotsial-iqtisodiy o’zgarishlarning asosi bo’ldi. umuman, odamlar sof temir bilan eneolit davridayoq tanish bo’lganlar, lekin uning amaliy axamiyatini bilmaganlar. tabiatda sof temir, faqat meteoritlarda uchraydi. osmondan tushgan buyum esa, ibtidoiy odamlar uchun muqaddas buyum sanalgan. temirdan ishlangan taqinchoqlar, munchoqlar qadimgi sharqda iste’qomat qilgan qabilalarning qabrlaridan topilgan. temir to mil.av. 1 ming yillikgacha aholi uchun noyob zeb-ziynat bo’lib kelgan. mil.av. xiv asrlarga oid misr, mesopotomiya va egey dengizi atrofida temirdan ishlangan buyumlar xozirgacha saqlanib qolgan. bunday buyumlar italiyada mil.avv. xii asrda, germaniya, skandinaviya va rossiya xududlarida x asrlarda paydo bo’lgan. temirning ommaviy ravishda qo’llanilishi esa, mil.av. ix asrga to’g’ri keladi. o’rta osiyo va …

2 / 15

dini tiklagan.) u quyuq xolda ajratib olingan. (dam berish usulidan ba’zi joylarda bronza davridayoq foydalanila boshlangan.) rudadan bevosita temir ajratiladigan bosqonli qo’ra toshdan yasalgan va loy bilan suvalgan qozonsimon o’choq bo’lgan. o’choq ba’zan guvala va loydan yasalgan. dam berish uchun uning ikki tomonida kichikroq teshik ochilgan. bu teshiklarga naycha o’rnatilgan, naychalarga esa teri damlar biriktirilgan dastani bosib dam berilgan. ko’raga temir va ruda taxlangan. unga faqat pista ko’mir yoqilgan va ko’pincha botqoq rudasi ishlatilgan. tiklangan temir zarralari pishib, sof temir bo’laklari xosil bo’lgan. rudadagi boshqa aralashmalar toshqolga chiqqan. temir bo’laklari bolta bilan urilib jipslashtirilgan va kerakli shakl berilgan. bolta bronza davrida toshdan yasalgan bo’lsa, temir davriga kelib u temirdan ishlangan. rudadan bevosita temir olish usulida sof temirning yarmidan ko’pi toshqolga chiqib ketgan. bu protsess kam maxsul bo’lganligi sababli odamlar o’rta asr oxirlarida rudadan bevosita temir olish usulidan cho’yandan temir olish usuliga o’tganlar. temirchilar o’zlarining ishlash uslublarini odamlardan sir tutganlar va …

3 / 15

gan va toshloq, qattiq yerlarga ishlov berish oson bo’lgan. temir so’qa tishlar mil.av. viii asrlarga oid osur podsholari saroyidan topilgan. boshqa joylarda esa, ilk temir davrida yog’ochdan yasalgan omoch va so’qalarga temir tish kiydirilgan. ilk temir davrida ko’pgina yangi mehnat qurollari yaratilgan. egovning paydo bo’lishi temirni qizitilgan holda ishlash bilan birga dastlab u sovuq holda ishlangan deyishga imkon beradi. eng qadimgi greklar, rimliklar, galliyaliklarning egovlari ham xuddi hozirgidek maqsadlarga ishlatilgan va uning kesiklari bir qator bo’lgan. egov skanja bilan birgalikda ishlatilgan. har xil nozik temir buyumlar, birinchi navbatda qulf va kalitlar egovlab yasalgan. ilgarigi davrlarda kulf va kalitlar qadimgi sharqda bo’lib, u yogochdan ishlangan. ilk temir davrida temir o’roq randalar chaqmoqtosh o’roq randalarni siqib chiqargan. temir o’roq randa yoysimon o’tkir yupqa temirdan iborat bo’lib, ikki uchiga dasta o’rnatilgan. u g’o’la po’stini shilish va yog’och randalash uchun ishlatilgan. harbiy qurol aslahalarning asosiy turlari: qilich, xanjar, nayza, cho’qmor, jang boltalari bronza davridayoq …

4 / 15

iga, xususiy mulkning va sinfiy jamiyatning rivojlanishiga, davlat mustaxkamlanishiga sabab bo’ldi. temir davri boshlarida osiyo va yevropaning hamma joylarida istehkomlar qurilgan, shaxarlar rivojlangan. temir davri xronologik jihatdan 2 bosqichga bo’linadi: 1–bosqich– bronza asridan temir davriga o’tish mil.avv. x–viii asrlar, 2–bosqich - ilk temir davri mil.avv. vii–vi asrlarni o’z ichiga oladi. qadimgi sharq tsivilizatsiyasi bilan o’zaro aloqalar natijasida bronza davridan boshlab o’zbekistonning janubiy xududlarida, ya’ni qadimgi baqtriya xududida o’troq dehqonchilik madaniyatlari shakllandi. so’nggi bronza va ilk temir davriga kelib, bu jarayon o’zbekistonning barcha xududlarini qamradi. zarafshon va qashqadaryo xududida sug’diyona, amudaryoning quyi oqimida xorazm, sirdaryoning yuqori havzasida qadimgi farg’ona va uning o’rta oqimida choch dehqonchilik madaniyatlari markazlari shakllandi. амударё ва зарафшон дарёлари ҳавзаларида таркиб топган ҳар бир деҳқончилик вохаларининг ўтроқ аҳолиси авестода бахди, гава сўғда, хваризам, сирдарё хавзаларида шаклланган деҳқончилик ўлкаларини эса, чоч ва фраганик номлари билан эслатиб ўтилади qadimgi baqtiriyada o’troq dehqonchilik madaniyati bronza davridanoq shakllana boshlagan. bu madaniyat sopollitepa, …

5 / 15

50 йиллар; кучук iii —милоддан аввалги 850—650 йиллар; кучук iv —милоддан аввалги 650—450 йиллар; илк антик даврга ўтиш —мил. ав. 450—350 йиллар; arxeologik qazishmalar natijasida turli davrlarga oid qurilish qatlamlari aniqlandi. kuchuktepada 8 metr qalinlikdagi g’isht supa ustiga qurilgan atrofii mudofaa devorlar bilan o’ralgan qasr ochildi. uning quyi uch qatlami so’nggi bronza davri oid. bu qatlamlardan qo’lda ishlangan naqshsiz sopollar va sopolli madaniyatiga oid charxda ishlangan sopol idishlar topildi. toshdan, terrakotadan ishlangan urchuqlar, suyakdan ishlangan igna, bigiz, uchburchak shaklidagi bronza o’q uchlari xam topilgan. kuchuk ii qatlamidan asosan qo’lda ishlangan qora va oqish ranglarda turli geometrik naqshlar berilgan sopol buyumlar topilgan. bu yerda birinchi bor ikki parrakli asosi zo’g’atasimon qilib ishlangan bronza paykonlar topilgan. shuningdek, kulolchilik charxida ishlangan sopol idishlarning yangi formalari paydo bo’ladi. ular bankasimon, tsilindr–konus shaklida bo’lib, gardishi qarmoqsimon qilib ishlangan. bunday sopol xillari so’nggi bronza yodgorliklarida umuman uchramaydi. shu sabab kuchuk ii qatlamini olimlar so’nggi bronza davridan …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilk temir davrida o’rta osiyo xalqlarining ijtimoiy – iqtisodiy madaniy hayoti"

ilk temir davrida o’rta osiyo xalqlarining ijtimoiy – iqtisodiy madaniy hayoti reja: 1. temir davrining boshlanishi 2. o’zbekiston xududidagi so’nggi bronza ilk temir davri yodgorliklari. 3. yevropa va sibirdagi ilk temir davri yodgorliklari. temirning kashf etilishi o’sha zamonning moddiy madaniyatini o’zgartiribgina qolmay, balki o’sha davr va keyingi davrlardagi barcha sotsial-iqtisodiy o’zgarishlarning asosi bo’ldi. umuman, odamlar sof temir bilan eneolit davridayoq tanish bo’lganlar, lekin uning amaliy axamiyatini bilmaganlar. tabiatda sof temir, faqat meteoritlarda uchraydi. osmondan tushgan buyum esa, ibtidoiy odamlar uchun muqaddas buyum sanalgan. temirdan ishlangan taqinchoqlar, munchoqlar qadimgi sharqda iste’qomat qilgan qabilalarning qabrlaridan topilgan. temir to mil.av. 1 min...

This file contains 15 pages in DOCX format (318.5 KB). To download "ilk temir davrida o’rta osiyo xalqlarining ijtimoiy – iqtisodiy madaniy hayoti", click the Telegram button on the left.

Tags: ilk temir davrida o’rta osiyo x… DOCX 15 pages Free download Telegram