xayol

DOCX 6 pages 248.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 248.1 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

8-mavzu. xayol. (2 soat) reja : 1 xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. 2 xayol turlari, tasavvur xayoli, ijodiy xayol, ixtiyorsiz va ixtiyoriy xayol, orzu, tush ko„rish va shirin xayol. 3 xayol sifatlari, xayolning kengligi va torligi, xayolning chuqurligi va realligi, xayolning mazmundorligi va kuchi, fantaziya. 4 xayolning rivojlanishi. xayol bo‟yicha qisqacha xulosa. amaliy tavsiyalar. tayanch so'zlar: xayol, fantaziya, aggtyutinatsiya, giperbalizatsiya, sxematizatsiya, tipiklashtirish, orzu. predmet va hodisalarning obrazlari garchi kishining xayoliy tasavvurlarida (obrazlarida) ilgari u shu holda idrok qilmagan tarzda vujudga kelsa ham, biroq bu obrazlar hamisha kishi hayotida kuzatgan elementlar, qismlardan tashkil topgan bo'ladi. kishi biror yangi predmetni, masalan, mashinani yaratar yoki ixtiro qilar ekan, uni o'zi qaerdadir ko'rgan, unga ( nazariy yoki amaliy jihatdan) tanish qismlar va detallardan tuzilganligini fikran tasavvur qiladi. hatto fantast-yozuvchilar ham o'z asarlarining g'ayritabiiy, aqlga to'g'ri kelmaydigan qaxramonlarini hayotda kuzatgan narsalarining elementlaridan yaratadilar. masalan, gerbert uells "dunyolar kurashi" degan fantastik romanida boshi metall silindrga o'xshagan, …

2 / 6

afakkur muhim rol o'ynaydi. tafakkur fantaziya natijalariga tuzatishlar kiritadi, ya'ni tanqidiy baholaydi. his-tuyg'ular ham xayolga ta'sir ko'rsatadilar va ularning o'zlari ko'p jihatdan xayolga bog'liq bo'ladilar. nihoyat kishining xayoli bilan yaratilgan ijodiy niyatlarni amalga oshirish uchun iroda zarur bo'ladi. xayolning fiziologik asosi - miyaning katta yarim sharlar po'sloglda ilgari hosil muvaqqat bog'lanishlar o'rtasida yangi birikmalarning paydo bo’lishidir. avvalgi bog'lanishlarning tiklanishi - bu xotira jarayonlaridir. xayoining ishlashi uchun bu bog'lanishlarning miya po'stlog’ida hali mavjud bo'lmagan, lekin u yerda bor qo'zg'alishlarning qoldiqlaridan tashkil topadigan birikmali yangi sistemalari vujudga keiishi zarur. xayol ikkala signal sistemasining faoliyati bilan mustaxkam bog'langan. agar kishi tegishli sezgilar, idroklarga ega, ya'ni atrofdagi voqelikning dastlabki signallarini olgan taqdirdagina, unda narsalar va hodisalar to'g'risidagi obrazlar, tasavvurlar hosil bo'lishi mumkin. 2. ixtiyoriy xayol qandaydir ijodiy mehnat bilan hand kishi o'z xayolini ishtashga majbvr qilganda ro'y beradi. bu hoi badiiy asarlarni yaratish jarayonida, ixtirochi, konstruktoming faoliyatida va hatto qilayotgan narsani o'ylab ko'rish va …

3 / 6

oki aks ettirishlar (masalan, chizmalar, sxemalar vhk.) asosida paydobo'ladi. biz kitob o'qir ekanmiz, tabiat manzarasi yoki voqealarni tasavvur qilamiz, yozuvchi tasvirlagan obrazni fikran ko'ramiz. o'quvchi tarixni o'qir ekan o'z xayolida uzoq o'tmish gavdalanadi. ijodiy xayol obrazlarni ( albatta, ilgarigi idroklar asosida) mustaqil ravishda yaratishdan iboratdir. bu xayol kishining ijodiy faoliyati bilan bog'langan. xayolning ana shu turi esga tushiradigan xayoldan murakkabroqdir. olim, ixtirochi, konstruktoming va umuman biror yangi, original narsani yaratmoqchi har qanday kishining faoliyatini ijodiy xayolsiz tasavvur qilib bo'lmaydi. 3. insoniyat taraqqiyotining boshlaridanoq kishilar o'z ehtiyojlarini qondirish maqsadida yangi narsalarni o'ylab topganlar. odamlar qo'llari bilan ishlar ekanlar, engoddiy mehnat qurollarini ixtiro qilganlar, bu qurollar qo'llar vazifasini tezroq va yaxshiroq bajargan. ayrim san'at asarlari predmetlardan bir hil xususiyatlar va hossalarni ajratib olish va ularni yangidan birlashtirib, uyg'unlashtirish yo'li bilan hosil qilingan. bu timsollarni sintezlashning eng sodda shakli agglyutinatsiya (lot. agglutinare-yopishtirmoq, yelimlamoq) bo'lib, kundalik hayotda birlashtirib bo’lmaydigan turli sifatlarni birlashtirib, muayyan tasavvurlarni …

4 / 6

i obrazlarni kattalashtirish yoki kichraytirishdir. xalq ertaklarida jimitdek bola o'ylab topilgan, gulliver, no'xotpolvon, dyumovochka, gnomlar va boshqa obrazlar yaratilgan. rassomning o'simliklar dunyosidan andoza olib, naqsh yaratishi sxematizatsiya (yunon. schema - obraz, shakl vujudga keltirish)ga misol bo'la oladi. bu usul bilan o'rtoqlik xazillari, karikaturalar yaratiladi. tipiklashtirish (yunon. tupos - iz, chiziq)dan badiiy adabiyotda keng qo'llaniladi, ular orqali narsalarning takrorlanadigan muhim tomonlari ajratilib konkret obrazlarda gavdalantiriladi. xayoining ishlashi uchun bilimlar nihoyatda zarur bo'ladi. xayoli jamiyat uchun foydali narsalarni yaratishga qaratilgan kishilarda bilim ayniqsa ko'p bo'ladi. xayol bunday kishilarni ijod qilishga, gipotezalar yaratishga, ularni tekshirib ko'rishga undaydi, bilim va tajriba esa kishining fikr doirasini kengaytirib, fantaziya uchun boy ma'lumot beradi. xayolning orzu va fantaziya kabi shakllari farqlanadi. u ham mustaqil tarzda yangi obrazlar yaratishdan iboratdir, lekin orzu hamisha kelajakka qaratilgan bo'lib, kishining istaklarini ifodalaydi. ijodiy xayoldan farqli orzu ayni vaqtdagi faoliyatga bevosita kiritilmagan bo'ladi. orzu qilishning ikki hili : foydali va zararli (quruq …

5 / 6

adi, bu kechinmalarning o'zi esa hayolni kuchli ravishda ishlashga undaydi. kuchli faol xayol surish buyuk mutafakkirga hos zarur narsalardir. faktlar hodisalar va voqealarni noaniq ko'rsatish, bo'rttirib yuborish, yoki kamaytirishga moyillik ko'pincha xayol ustidan nazoratning yo'qligi tufayli yuz beradi. bu sifat ayrim bolalarda mavjud bo'lib ular yolg'on gapirganlarida ba'zan xaqiqiy narsa bilan xayoldagi narsani aralashtirib yuboradilar, lekin yillar o'tishi bilan to'g'ri tarbiyalangan bolalardagi bu kamchimk yoqoladi. bunday sifat katta yoshdagi kishida avj olsa ancha yomon bo'ladi. bu kishi o'ziga-o'zi baho berishda xaqiqatda o'zida yo'q ustunlik mavjud deb tasavvur qilishi mumkin. bunday kishi o'z kamchiliklarini sezmaydi va atrofdagi kishilar nafratini qo'zg'atuvchi maqtanchoq bo'lib qolishi mumkin. aksincha ong tomonidan nazorat qilib turiladigan hayol o'z-o'zini tanqidiy baholashga yordam beradi. chunki kishi o'zining qanday bo'lmoqchi ekanligini aniq tasavvur qiladi. 5. o'qituvchi darsga tayyorgarlik ko'rar ekan uning borishini tasavvur qiladi. o'quvchilarning ehtimol tutilgan ta'sirlanishlarini savol va javoblarini oldindan payqab oladi. xayol yetarli darajada rivojlanmagan bo'lsa, maktab …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xayol"

8-mavzu. xayol. (2 soat) reja : 1 xayol haqida tushuncha. xayol jarayonlari. 2 xayol turlari, tasavvur xayoli, ijodiy xayol, ixtiyorsiz va ixtiyoriy xayol, orzu, tush ko„rish va shirin xayol. 3 xayol sifatlari, xayolning kengligi va torligi, xayolning chuqurligi va realligi, xayolning mazmundorligi va kuchi, fantaziya. 4 xayolning rivojlanishi. xayol bo‟yicha qisqacha xulosa. amaliy tavsiyalar. tayanch so'zlar: xayol, fantaziya, aggtyutinatsiya, giperbalizatsiya, sxematizatsiya, tipiklashtirish, orzu. predmet va hodisalarning obrazlari garchi kishining xayoliy tasavvurlarida (obrazlarida) ilgari u shu holda idrok qilmagan tarzda vujudga kelsa ham, biroq bu obrazlar hamisha kishi hayotida kuzatgan elementlar, qismlardan tashkil topgan bo'ladi. kishi biror yangi predmetni, masalan, mashinani...

This file contains 6 pages in DOCX format (248.1 KB). To download "xayol", click the Telegram button on the left.

Tags: xayol DOCX 6 pages Free download Telegram