xayol turlari va tavsifi

DOC 13 pages 188.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 188.0 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

x a yo l xayol turlari va tavsifi xayolning funksiyalari. r e j a: 1. xayol haqida tushuncha. 2. xayolning ijtimoiy tabiati, fiziologik mexanizmlari. 3. xayol jarayonlari va turlari. 4. bolalarda xayolni rivojlantirilishi. xayol yoki fantaziya, tafakkur kabi yuksak bilish jarayonlariga kiradi va faqat odamlarga xos bo`lgan faoliyatlarda yuzaga chiqadi. mehnatning tayyor natijasini xayolga keltirmay turib, ishga kirishib bo`lmaydi. fantaziya yordamida kutilayotgan natijani tasavvur qilish - inson mehnatining hayvonlar instinktiv harakatlaridan tubdan farqidir. xayol inson faoliyatining barcha jabhalarida yuzaga chiqadi. masalan, oddiy stol yasash uchun ham uning shakli qanday bo`ladi, nima uchun kerak, rangi, balandligi va h.k.larni oldindan tasavvur qilish lozim. bir so`z bilan aytganda, ishni boshlashdan oldin bu stolni tayyor holda ko`ra bilish talab qilinadi. xayol inson ijodiy faoliyatining zarur elementi bo`lib, mehnatning oxirgi va oraliq mahsulotlarida o`z ifodasini topadi. xayol mehnat natijalarini narsalarda gavdalantirishga undaydi va shuning bilan birga muammoli vaziyat aniq bo`lmagan hollarda ish-harakat programmasini tuzishni ta`minlaydi. …

2 / 13

di. agar muammoli vaziyat ko`p jihatdan o`zining noaniqligi bilan ajralib tursa, dastlabki ma`lumotlarni aniq analiz qilish juda qiyin bo`lsa xayol mexanizmlari ishga tushadi. xayol turlari xayol o`zining faolligi va aktivligi bilan xarakterlanadi. shu bilan birga xayol kishini faollikka undovchi kuch, turtki sifatida ham ishlaydi. lekin ayrim hollarda xayol faoliyatning o`rnida, ya`ni soxta faoliyat sifatida harakat qilishi mumkin. odam og`ir ahvolga tushganda, biror masalani echa olmaganda, o`z xatolaridan qochishga harakat qilgan kabi hollarda u foydasiz orzularga, real hayotdan uzoq fantastika olamiga kirib ketishi mumkin. bunday hollarda kishi amalga oshirib bo`lmaydigan ish-harakat rejalarini tuzadi. xayolning bunday turi passiv xayol deb ataladi. passiv xayol ixtiyoriy yoki ixtiyorsiz yuzaga kelishi mumkin. ixtiyoriy ravishda yuzaga keltirilgan, lekin hayot bilan, real hayotdagi faollikka olib kelmaydigan passiv xayol turi shirin xayol deb ataladi. qandaydir quvonchli, yoqimli narsalar haqida shirin xayollarga berilish hammaga xos. ammo inson hayotida shirin xayol kechirish hollari ko`proq bo`lsa, bu shaxsning passivligidan dalolat beradi. …

3 / 13

jarayonlari xayol (fantaziya) obrazlari qanday yaratiladi? xayol jarayonlari ham idrok, xotira, tafakkur kabi analitik va sintetik xarakterga ega. analiz idrok va xotiradek ob`ektning ayrim umumiy belgilarini ajratish va saqlash hamda muhim bo`lmagan belgilardan chetlashish imkoniyatini beradi. analiz va undan keyingi sintez natijasida andaza, etalon hosil qilinadi. shu etalonga suyangan holda tashqi olam, borliq, predmetlar va hodisalar o`rganiladi. analiz va sintez xayol jarayonida boshqacha o`ringa va yo`nalishga ega. chunki xayol jarayonida yangi, avval bo`lmagan obrazlar, tasavvurlar yaratiladi. albatta bunda yangilik va eskilik o`rtasidagi izchillik saqlanib qoladi. xayol jarayonlarida tasavvurlar sintezi turlicha amalga oshiriladi. agglutinasiya. agglutinasiya - kundalik hayotimizda birlashtirib bo`lmaydigan turli sifatlar, xususiyatlar va qismlarni "yopishtirib" birlashtirishdan iborat xayol jarayoni. agglutinasiya yo`li bilan ko`proq ertak obrazlari yaratiladi (suv parisi, tovuq oyog`ida turgan uy, pegas, kentavr va shu kabilar). agglutinasiyadan texnik ijodda ham foydalaniladi (tank amfibiya, gidrosamolyot). giperbolizasiya. giperbolizasiya narsalarni kattalashtirish, kichraytirish, ularning ma`lum qismlarining sonini ko`paytirish, ularning o`rnini almashtirish orqali yangi …

4 / 13

asosida nayshlar yaratadilar. yangi xayol obrazlarini yaratishning yana bir usuli, tipiklashtirish. tipiklashtirishdan badiiy adabiyotda keng qo`llaniladi. bu usul yordamida biror hodisaga, kishilar toifalariga, davrga xos yoki ularda ko`p takrorlanuvchi belgilar ma`lum obrazlarda gavdalantiriladi. 1. insonlr borliqni anglab, unda yuz berayotgan narsalarni qabul qilib, qolibgina qolmay o`ni o`zgartirishga ham harakat qiladi. borliqni amaliyotda o`zgartira olishni bilish bilan birga xayolni ham o`zgartira bilish lozim. xael ong faoliyati bo`lib, mavjud tasavvurlar orqali yangi, hayotda mavjud bo`lmagan obrazlar, ob’ektlarni yaratishdir. xayolning funktsiyasi – o`tgan tajriba natijalarini qayta ishlashdir. hech narsasiz xayol mavjud bo`lishi va yaratilishi mumkin emas. ushbu tasavvurlar xotiradan farq qiladi va xayol tasavvurlari deb ataladi. xayol eki fantaziya, tafakkur kabi, yuksak bilish jarayonlari qatoriga kirib, kishining o`ziga xos insoniy xarakterga ega bo`lgan faoliyatlarida namayon bo`ladi. mehnatning tayer natijasini xayolga keltirmay turib, ishga kirishib bo`lmaydi. istalgan mehnat jarayoni xayolni uz ichiga qamrab oladi. xayol inson ijodiy faoliyatining zarur elementi bo`lib, mehnatning oxirigi va …

5 / 13

redmet va hodisalarni yaratishdan iborat bo`lgan psixik jarayon xayol deb ataladi. xayolni ko`pincha fantaziya deb ataydilar, xolbuki, ba’zan “fantaziya” degan so`z bilan haqiqiy hayotda kam aloqador bo`lgan tushunchadir. xayolning boyligi idrok qilish ko`nikmasiga, predmetlar va hodisalarning obrazlarini kuzatishi va xotirada saqlab qolishga bog`liq bo`lib, ular keyinchalik qayta ishlab chiqiladi. bu jarayonda tafakkur muhim rol’ o`ynaydi. tafakkur fantaziya natijalariga tuzatish kiritadi. uni tanqidiy baholaydi. his tuyg`ular ham xayolga ta’sir ko`rsatadi, ular ko`p jihatdan xayolga bog`liq bo`ladi. nihoyat, kishining xayoli bilan yaratilgan ijodiy niyatlarini amalga oshirish uchun iroda zarur bo`ladi. 2. xayolning nerv fiziologik asoslari inson ongida yotgan ilgari mavjud bo`lgan bog`liqliklarni vaqt bog`liqliklari asosida qayta ishlash va yangi birikmalarini yaratishdir. hayot timsollarining paydo bo`lishi kishi miyasi faoliyatining natijasidir. xayol boshqa hamma psixik jarayonlar kabi katta yarim sharlar po`stloq qismining funktsiyasi hisoblanadi. xayol qiladigan kishida miya hujayralari yangicha bog`lanadi. xayolning fiziologik mexanizmi faqat miya po`stlog`i bilan emas balki, miyaning chuqurroq qismlari bilan …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xayol turlari va tavsifi"

x a yo l xayol turlari va tavsifi xayolning funksiyalari. r e j a: 1. xayol haqida tushuncha. 2. xayolning ijtimoiy tabiati, fiziologik mexanizmlari. 3. xayol jarayonlari va turlari. 4. bolalarda xayolni rivojlantirilishi. xayol yoki fantaziya, tafakkur kabi yuksak bilish jarayonlariga kiradi va faqat odamlarga xos bo`lgan faoliyatlarda yuzaga chiqadi. mehnatning tayyor natijasini xayolga keltirmay turib, ishga kirishib bo`lmaydi. fantaziya yordamida kutilayotgan natijani tasavvur qilish - inson mehnatining hayvonlar instinktiv harakatlaridan tubdan farqidir. xayol inson faoliyatining barcha jabhalarida yuzaga chiqadi. masalan, oddiy stol yasash uchun ham uning shakli qanday bo`ladi, nima uchun kerak, rangi, balandligi va h.k.larni oldindan tasavvur qilish lozim. bir so`z bilan aytganda, i...

This file contains 13 pages in DOC format (188.0 KB). To download "xayol turlari va tavsifi", click the Telegram button on the left.

Tags: xayol turlari va tavsifi DOC 13 pages Free download Telegram