falsafaning metod, qonun va kategoriyalari

DOCX 12 pages 24.3 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.3 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

falsafaning metod, qonun va kategoriyalari reja: 1. falsafada metod va metodologiya muammosi. falsafiy metodlar. 2. qarama qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. miqdor o‘zgarishlarining sifat o‘zgarishlariga o‘tishi qonuni. inkorni-inkor qonuni 3. kategoriya tushunchasi va uning tasnifi. “metod” va “metodologiya” tushunchalari. metod (yunon. metods — usul) keng ma’noda yo‘l, ijodiy faoliyatning har qanday shakli kabi ma’nolarni anglatadi. metodologiya tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega — faoliyatda qo‘llaniladigan ma’lum usullar tizimi (fanda, siyosatda, san’atda va h.k.); tizim haqidagi ta’limot yoki metod nazariyasi. hozirgi davrda metodologiya faqat ilmiy bilish sohasi bilan cheklanishi mumkin emasligi ayon bo‘ldi va y albatta, bilish chegarasidan chiqishi va o‘z sohasida amaliyotda ham qo‘llanishi zarur. bunda bilish va amaliyotning uzviy aloqadorligiga e’tibor qaratmoq kerak. metodologiya faqat metodlarni emas, balki tadqiqotni ta’minlovchi boshqa vositalarni ham o‘rganadi. tamoyil, qoida va ko‘rsatmalar, shuningdek, kategoriya hamda tushunchalar mana shunday vositalar jumlasiga kiradi. nomuvoziy, beqaror dunyo sharoitlarida voqelikni metodologik o‘zlashtirishning o‘ziga xos vositalarini ajratish fan rivojlanishining …

2 / 12

aoliyatning bilish va boshqa shakllarini boshqaruvdan iborat. biroq: -birinchidan, metod va metodologik muammolarning rolini inkor qilish yoki to‘g‘ri baholamaslik ("metodologik negavizm"); -ikkinchidan, metodning ahamiyatini bo‘rttirish, mutlaqlashtirish, uni barcha masalalarning kaliti, ilmiy yangiliklarni yaratishning eng qulay vositasi (metodologik eyforiya), deb tushunish noto‘g‘ridir. har qanday metod muayyan nazariya asosida yaratiladi va tadqiqotning zaruriy sharti sifatida namoyon bo‘ladi. har bir metodning samaradorligi uning chuqur mazmun va mohiyatga egaligi, nazariyaning fundamentalligi bilan asoslanadi. o‘z navbatida, metod mazmuni kengayib boradi, ya’ni bilimning chuqurlashishi va kengayishi, tajribaga tatbiq etilishi bilan metodning ko‘lami ham o‘zgaradi. ilmiy bilishda nafaqat ilmiy natija (bilimlar majmui) va predmetning mohiyatini anglash, balki unga eltuvchi yo‘l, ya’ni metod ham haqiqiy bo‘lmog‘i lozim. shunga ko‘ra, predmet va metodni bir-biridan ayri holda tushunish mumkin emas. har qanday metod u yoki bu darajada real hayotiy jarayonlarda shakllanadi va yana unga qaytadi. metod har qanday tadqiqot boshlanishida to‘la holda namoyon bo‘lmasa-da, ma’lum darajada predmetning sifat o‘zgarishi bilan …

3 / 12

hamiyatga ega bo‘ladi. shu ma’noda, har qanday metod, eng avvalo, ob’ektiv, mazmunli va konkret bo‘lsada, ayni paytda, sub’ektiv hamdir. biroq u faqat mavjud qoidalar tizimi emas, balki ob’ektiv ilmiylikning davomi sifatida namoyon bo‘ladi. metod metodikada konkretlashadi. metodika daliliy materiallarni yig‘ish va saralash vositasi, aniq faoliyat turidir. u metodologik tamoyillardan farq qilsada, ularga asoslanadi. metodlar xilma-xilligiga qarab, turli mezonlar asosida klassifikatsiya qilinadi. eng avvalo, ma’naviy, g‘oyaviy (shuningdek, ilmiy) moddiy va amaliy faoliyat metodlarini ajratmoq lozim. falsafa metodlari. falsafa metodlarining asoslari bevosita amaliy faoliyat bilan bog‘liq. turli konkret vazifalarni hal qilishning zaruriy shartlaridan biri universal xususiyatga ega bo‘lgan umumiy falsafiy metodlarga murojaat qilishdir. bu metodlar haqiqatni anglashda umumiy yo‘lni ko‘rsatadi. mazkur metodlarga falsafaning qonun va kategoriyalari, kuzatish va tajriba, taqqoslash, analiz, sintez, induksiya, deduksiya va h.k.lar taalluqli. agar maxsus metodlar ob’ektning qonuniyatlarini o‘rganishning xususiy usullari sifatida namoyon bo‘lsa, falsafiy metodlar shu ob’ektlarda namoyon bo‘ladigan, alohida xususiyatlardagi harakat, taraqqiyotning eng umumiy qonuniyatlarini o‘rganadi. …

4 / 12

yatlari hamda ularning asosida shakllanadigan umumiy tafakkur uslubi va amaliy faoliyat haqidagi ta’limotdir. u grek tilida bahs va suhbatlashish san’ati, degan ma’noni anglatadi. antik dunyo faylasuflari uni haqiqatga erishish yo‘li va usuli sifatida talqin etganlar. hozirgi davrga kelib dialektika olamdagi narsa va hodisalar doimo o‘zgarishda, o‘zaro aloqadorlik va bog‘liklikda, taraqqiyot va rivojlanishda, deb tushunishga asoslanadi. unga ko‘ra, olamda o‘z o‘rniga va joyiga, yashash vaqti va harakat yunalishiga ega bo‘lgan barcha narsalar va voqealar bir-birlari bilan bog‘liq va aloqador tarzda, bir-birlarini taqozo etadigan, doimiy va takrorlanib turadigan bog‘lanishlar orqali namoyon buladi. "metafizika" (yunon.— fizikadan keyin) - dialektika kabi universal metoddir. bu so‘z ilmiy muomalaga er. av. i asrda aristotelning shogirdi, uning she’rlari sharhovchisi rodosskiy tomonidan kiritildi. mutafakkir asarlarini bir tizimga solar ekan, u borliq va bilish haqidagi umumiy masalalarni fizikadan so‘ng "birinchi falsafa"ning (mohiyat, sabab va boshqa) ikkinchi falsafadan farqli xususiy-ilmiy bilimlarni o‘rganadigan qismi sifatida talqin qilgan. ko‘p hollarda, dialektikaga qarama-qarshi …

5 / 12

protagor, gorgiy, gippiy, antifont va boshqalardir. sofistikaning paydo bo‘lishi antik yunonistonda iqtisodiy taraqqiyotga bo‘lgan ehtiyoj bilan bog‘liq. bu oila urug‘ an’analaridagi turg‘unlikni bartaraf qilish, yangi ijtimoiy-siyosiy o‘zgarishlarga ehtiyoj davri edi. sofistikaning inqirozi eramizdan avval iv acp o‘rtalarida boshlandi. eramizning ii asrida klassik yunon sofistlarining g‘oya va uslublarini qayta ishlashga intiluvchi yangi oqim paydo bo‘ldi. eklektika. eklektika hech qanday bilim faoliyati bilan bog‘lanmagan, bir-biriga zid dalillarga asoslanadi va olamni buzib yolg‘on aks ettiradi. u bilim tizimi rivojidagi yo‘nalish, u hech qanday yagona nazariy asosga ega emas va ba’zida ob’ektni o‘rganishning ziddiyatli jihatlarini harakterlovchi bilim elementlaridir. metodologik usul sifatida eklektika birinchi marta qadimgi yunon falsafasida paydo bo‘ldi va iqtiboslarga asoslangan o‘rta acp sxolastik bahslarida, yangi davr xv-viii asrlar falsafiy bahslarida keng foydalanildi. u hozirgi davrda ham reklama va tashviqotda, ommaviy kommunikatsiya tizimida qo‘llanilib, inson psixikasidagi an’analar, ko‘nikmalar, intilishlarni bo‘rttiradi. bunday usulning bema’niligini suqrot va aristoteldan boshlab, hozirgi davr mutafakkirlarigacha tanqid qiladilar. ammo …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafaning metod, qonun va kategoriyalari"

falsafaning metod, qonun va kategoriyalari reja: 1. falsafada metod va metodologiya muammosi. falsafiy metodlar. 2. qarama qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. miqdor o‘zgarishlarining sifat o‘zgarishlariga o‘tishi qonuni. inkorni-inkor qonuni 3. kategoriya tushunchasi va uning tasnifi. “metod” va “metodologiya” tushunchalari. metod (yunon. metods — usul) keng ma’noda yo‘l, ijodiy faoliyatning har qanday shakli kabi ma’nolarni anglatadi. metodologiya tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega — faoliyatda qo‘llaniladigan ma’lum usullar tizimi (fanda, siyosatda, san’atda va h.k.); tizim haqidagi ta’limot yoki metod nazariyasi. hozirgi davrda metodologiya faqat ilmiy bilish sohasi bilan cheklanishi mumkin emasligi ayon bo‘ldi va y albatta, bilish chegarasidan chiqishi va o‘z sohasida amaliyotda...

This file contains 12 pages in DOCX format (24.3 KB). To download "falsafaning metod, qonun va kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafaning metod, qonun va kat… DOCX 12 pages Free download Telegram