дарё оқимининг хосил бўлиши, унга таъсир этувчи омиллар, ҳавза рельефи ва унинг оқим ҳосил бўлишига таъсири

PPT 1,4 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1462553333_62669.ppt слайд 1 дарё оқимининг хосил бўлиши, унга таъсир этувчи омиллар, ҳавза рельефи ва унинг оқим ҳосил бўлишига таъсири www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz режа: 1. дарё ҳақида тушунча 2. дарё оқимининг ҳосил бўлишига таъсир этувчи омиллар 3. иқлимий омиллар таъсири 4. дарё ҳавзаси геологик тузилишининг таъсири 5. антропоген омиллар таъсири www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz дарё ҳақида тушунча дарё табиий сув манбаси бўлиб, одатда океан, кўл, денгиз ва бошқа дарёга қуйилувчи тоза сувдир. дарё - табиий ўзанда доимий ёки мавсумий оқадиган ва дарё ҳавзасидаги ер усти ва ер ости сувлари ҳисобига тўйинадиган сув оқими. дарёларни қуруқлик гидрологиясининг дарелар гидрологияси бўлими ўрганади. ҳар бир дарё нинг манбаи ва денгиз, кўлга қуйиладиган ёки бошқа дарё билан қўшилиб кетадиган жойи — мансаби бўлади. манба сувайирғичга яқин жойлашган бўлади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz бевосита океан, денгиз, кўлга қуйиладиган ёки қумга сингиб кетадиган дарё бош дарё ҳисобланади, бош дарё га куйиладиган дарё — ирмоқ деб аталади. бош дарё …

даги қор ва музликлардан ҳамда ёмғир сувларидан тўйинади. ўзбекистон ҳудудини кесиб ўтувчи энг катта сув артериялари бўлмиш сирдарё ва амударё қамда уларнинг ирмоқлари ўзбекистондан ташқарида бошланади. ўзбекистоннинг йирик дарёлари: норин, қорадарё, сўх, чирчиқ, зарафшон, сурхондарё, қашқадарё, шерободдарё. уларнинг кўпчилиги фақат ўрта ва қуйи оқимида ўзбекистан ҳудудидан ўтади www.arxiv.uz www.arxiv.uz дарё оқимининг ҳосил бўлишига таъсир этувчи омиллар дарё оқими ёмғир ҳамда тоғлардаги қор ва музликларнинг эриши ҳисобига ҳосил бўлади. ҳар икки ҳолда ҳам ҳосил бўлган сувнинг бир қисми ер остига шимилади, бир қисми буғланади, фақат қолган қисмигина оқим ҳосил бўлишида иштирок этади. ёмғирнинг ёғиши ёки қор ва музликнинг эриш жадаллиги ер остига шимилиш ҳамда буғланишнинг биргаликдаги жадаллигидан катта бўлгандагина оқим ҳосил бўлади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz юқоридаги шарт бажарилгандан сўнг ҳосил бўлган оқим юза оқим ёки ёнбағирлар оқими дейилади. бунда оқим жуда кичик жилғалар кўринишида бўлади. ана шу кичик жилғалар қўшилиб, вақтинчали оқар сувларни, улар эса ўз навбатида қўшилиб, ўзанда доимий оқувчи сойларни …

а мурожаат этайлик: х0 қ у0 қ z0 ёки у0 қ х0-z0 , бу ерда: х0 -ҳавзага ёғадиган ўртача кўп йиллик ёғин миқдори; z0-ҳавзадан бўладиган ўртача кўп йиллик буғланиш миқдори; у0 - дарё оқимининг ўртача кўп йиллик миқдори. шу тенгламалардан кўриниб турибдики, иқлимнинг дарё оқимига таъсир этувчи асосий элементлари атмосфера ёғинлари ва буғланишдир. бир хил табиий шароитда дарё ҳавзасига қанча кўп ёғин ёғса, оқим шунча кўп миқдорда ҳосил бўлади. улар орасидаги боғлиқликни аналитик кўринишда қуйидагича ифодалаш мумкин: у0 қ (х0) . www.arxiv.uz www.arxiv.uz бироқ, бу боғлиқлик ҳамма вақт ҳам кузатилмайди. чунки, оқим миқдорига фақат ёғиннинг оз ва кўп бўлиши таъсир кўрсатибгина қолмасдан, балки унинг йил давомида тақсимланиш характери ҳам муҳим ўрин тутади. масалан, ёғиннинг кўп қисми йилнинг совуқ даврларида ёғса, у вақтда унинг анча қисми оқим сифатида дарёга келиб қўшилади, яъни дарё оқими билан ёғин ўртасида етарли даражада боғлиқлик бўлади. агар ёғиннинг асосий қисми йилнинг иссиқ фаслларида ёғса, у вақтда …

а буғланишни алоҳида, бирбиридан ажралган ҳолда текшириб бўлмас экан. худди шу каби оқим ҳосил бўлишида қолган иқлимий омиллар (ҳаво намлиги, шамол ва бошқалар) ҳам бир-бирига боғлиқ ҳолда доимий таъсир этиб туради. www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz дарё ҳавзаси геологик тузилишининг таъсири дарёлар тўйинишида иштирок этадиган ер ости сувларининг тўпланиш ва сарфланиш шароити ҳавзанинг геологик тузилишига боғлиқдир. шу билан бир қаторда тоғ жинсларининг литологик таркиби, сув ўтказмас қатламларнинг жойлашиш чуқурлиги оқим ҳосил бўлишига, унинг миқдорига ҳамда йил ичида тақсимланишига таъсир этадиган жиддий омиллардан ҳисобланади. маълумки, сувни яхши ўтказадиган тоғ жинсларидан иборат қатламлар кўп миқдордаги сувни ўзига шимиб олади. бундай шароитда улар нам тўплагичлар вазифасини ўтаб, йил давомида дарёларнинг ер ости сувлари билан бир текис тўйинишини таъминлайди. карст ҳодисалари кенг тарқалган ҳудудларда дарё ҳавзаси геологик тузилишининг оқим ҳосил бўлишига таъсири янада яққол сезилади. бундай ерларда дарёлар деярли учрамайди, чунки ёғиннинг асосий қисми ер остига шимилиб, юза оқим ҳосил бўлмайди. www.arxiv.uz www.arxiv.uz рельефнинг таъсири. …

ортиши билан ёғин миқдори камая боради. ёғин миқдорига тоғ ёнбағирларининг нам ҳаво оқими йўналишига нисбатан жойлашиши катта таъсир кўрсатади. масалан, хисор тоғ тизмасининг жанубиғарбий ёнбағирларига йилига 1500-2000 мм ёғин ёғса, помир тоғларининг ички қисмида бу қиймат атиги 400-600 мм ни ташкил этади. баландликнинг ортиши ёғин турига ҳам таъсир этади. маълумки, баландликка мос равишда ёғиннинг умумий миқдорига нисбатан қорнинг ҳиссаси ортиб боради. бу эса ўз навбатида оқим коэффициентининг ўсишига олиб келади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz тоғли районларда дарё оқими (м) нинг баландлик (н) бўйича ўзгариши қонуниятларини м қ (н) боғланиш чизмаси яққол тасвирлайди (23расм). оқим ҳосил бўлиши шароити ниҳоятда фарқ қилиши туфайли, баъзан ягона тоғ тизимининг турли ҳудудлари учун чизилган чизмалар шакли бирбиридан ажралиб туради. www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz умуман тоғли ўлкаларнинг гидрологик шароитида рельефнинг аҳамияти ниҳоятда каттадир. рельеф гидрологик ҳодисаларга, шу жумладан оқим ҳосил бўлиш жараёнига кўпинча бевосита эмас, балки табиий-географик, айниқса, иқлимий омиллар орқали ҳам таъсир этади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "дарё оқимининг хосил бўлиши, унга таъсир этувчи омиллар, ҳавза рельефи ва унинг оқим ҳосил бўлишига таъсири"

1462553333_62669.ppt слайд 1 дарё оқимининг хосил бўлиши, унга таъсир этувчи омиллар, ҳавза рельефи ва унинг оқим ҳосил бўлишига таъсири www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz режа: 1. дарё ҳақида тушунча 2. дарё оқимининг ҳосил бўлишига таъсир этувчи омиллар 3. иқлимий омиллар таъсири 4. дарё ҳавзаси геологик тузилишининг таъсири 5. антропоген омиллар таъсири www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz дарё ҳақида тушунча дарё табиий сув манбаси бўлиб, одатда океан, кўл, денгиз ва бошқа дарёга қуйилувчи тоза сувдир. дарё - табиий ўзанда доимий ёки мавсумий оқадиган ва дарё ҳавзасидаги ер усти ва ер ости сувлари ҳисобига тўйинадиган сув оқими. дарёларни қуруқлик гидрологиясининг дарелар гидрологияси бўлими ўрганади. ҳар бир дарё нинг манбаи ва денгиз, кўлга қуйиладиган...

Формат PPT, 1,4 МБ. Чтобы скачать "дарё оқимининг хосил бўлиши, унга таъсир этувчи омиллар, ҳавза рельефи ва унинг оқим ҳосил бўлишига таъсири", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: дарё оқимининг хосил бўлиши, ун… PPT Бесплатная загрузка Telegram