etnos muammosi bilan bog‘liq qarashlar va nazariyalar

DOCX 11 pages 29.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: etnos muammosi bilan bog‘liq qarashlar va nazariyalar reja: 1. etnos va va etniklik masalasi 2. primordializm va konstruktivizm 3. etnologiyada etnogenez va etnik tarix masalasi 1. etnos va va etniklik masalasi ўз ўрнида, ҳозир дунё этнология фанида мавжуд этнос назариясига ва унинг ўрганиш объектига алтернатив тарзда кўплаб қарашлар ва янгидан-янги концепциялар пайдо бўлаётганлиги, замонавий ғарб ва европадаги айрим илмий мактаб вакиллари этнос назариясини кескин танқид қилаётганлиги, баъзи назариятчи танқидчилар эса этногенез ва этник муаммолари билан боғлиқ мавжуд назарияларни мутлақо рад этишгача бориб етганликларини таъкидлаш ўринлидир. айрим қарашларга кўра, кўплаб одамлар ўзларини у ёки бу этносга тегишли эканлигини унитганлар, ёки “мен бирор этносга тегишлиман” деб ҳисобламай қўйганлар. бу типдаги одамларнинг ижтимоий ўзига хослиги ўз навбатида давлатга ёки диний жамоага мансублигига қараб ҳам аниқланади. умуман олганда, постмодернизм фалсафасига асосланган замонавий этносшуносликда бу типдаги одамлар табиатига мослаштирилган этнос таърифлари пайдо бўлган. ана шундай таърифлардан бирида: “этнос-бу умумий ном (этноним)га, маданиятда умумий ўхшашликларга …

2 / 11

и, замонавий цивилизацион жамиятда миллий маданиятларнинг ўрни, уларни сақлаб қолиш омиллари, этномиллий мажаролар ва уларнинг пайдо бўлиш сабаблари ва мазкур воқеаларда этник факторнинг ўрни каби муаммолар муҳим аҳамият касб этмоқда. натижада, фаннинг тадқиқот объекти ва методлари ҳам ўзгара бошлади. тадқиқот объекти энди нафақат архаик халқлар ва уларнинг маданиятлари бўлиб қолди, балки замонавий индустрлашган халқлар ва уларнинг маданиятлари ҳам тадқиқот объекти сифатида ўрганиладиган бўлди. ҳозирги кунда кўпроқ этномиллий маданиятларга тадқиқот объекти сифатида катта эътибор берилмоқда. бизнинг серқуёш ўзбекистонимизда ҳам ва марказий осиё давлатларида ҳам этногенез ва этник тарихни ўрганишда миллий этник хусусиятларни ўрганишга эътибор берилмоқда. шу боис, миллий маданиятлар ва цивилизацияларнинг тарихий ранг-баранглиги, дунё халқлари тараққиётида этник омилнинг ўрни ва роли, этнослараро коммуникация шакли ва турлари, миллий этник ўзликни англаш принциплари, анъанавий машғулот ва хўжалик-маданий типлар, моддий ва манавий маданият, халқ байрамлари, удум ва маросимлар, ижтимоий муносабатлар, жамоа анъаналари ва диний қарашларга оид умумлашмалар билан шуғулланиш этнос тадқиқот объектига айланди. этноснинг …

3 / 11

нқилобидан кейин ғарбий европа халқлари тилларида маълум бир давлат фуқароларига нисбатан этник маънода қўлланила бошлайди. кейинроқ, бу атама шарқий европа мамлакатларига ҳам этник маънода кириб келди. миллат концепциясини фанга дастлаб француз этнологи ренан олиб кирган. у ўрта асрлар европасида миллий давлатчиликнинг пайдо бўлиш жараёни билан боғлиқ ҳолда илк бора 1877 йилда талқин қилган. миллат унинг фикрича, маълум бир гуруҳ кишиларининг биргаликда яшашга, аждодлардан авлодларга ўтиб келаётган анъаналарни сақлаб қолишга бўлган ҳаракат ва умумий мақсад йўлида бирлашишга айтилади. э. ренандан сўнг миллат тушунчаси масаласида қатор назарий-методологик қарашлар пайдо бўлган бўлсада, аммо, уларнинг биронтаси ҳам мукаммал назария сифатида шаклланмаган ва умум эътироф этилмаган. совет даврида миллат атамасига ривожланган синфийликка хос этнос типи деб таъриф берилган. аммо, масалага жиддийроқ ёндашилса, юқорида таъкидлаганимиздек, этнос миллат даражасига ўсиб чиққанда, унинг олдидаги масъулият юз ва минг карра ошади. миллат иборасининг пайдо бўлиши капиталистик ишлаб чиқаришнинг вужудга келиши билан боғлиқ юз берган иқтисодий хўжалик ва бошқа алоқаларнинг …

4 / 11

ил этади ва этносни совет назариячилари томонидан яратилган сунъий ижтимоий тузилма деб танқид қилади. унингча, аслида ушбу “ақлий тузилма” ўрнида жамият ва маданиятда объектив мавжуд ҳамда ўзаро фарқли кўринишлардан иборат бўлган ўз-ўзини бошқарув континуми ва структуравийликка ҳаракат қилувчи мозаик, лекин ўзига хос маданий хилма-хиллик мавжуд, дейди. шунингдек, в.а.тишков бугунги кунда долзарб бўлиб турган терроризм, экстремизм, миллатчилик, сепаратизм, диаспоралар, кам сонли миллий гуруҳлар каби тушунчаларни “ижтимоий антропология” нуқтаи назаридан таҳлил қилади. унинг фикрича, турли-туман маҳаллий қарама-қаршиликлар тарихий ва этник муаммолардан эмас, балки “замонавий муаммоларга оид ижтимоий макондаги замонавий иштирокчиларнинг замонавий ихтилофлари”дан пайдо бўлади ва ўз навбатида бу вазиятда миллий адоват ва агрессия сунъий тарзда атайлаб авж олдирилади[footnoteref:1]. аммо, в.а. тишков этнос назариясини «ревизия» қилиш асносида мантиққа зид хулосаларга ҳам келади. жумладан, унингча, “миллат тасаввурдаги тузилма бўлиб, жамоавий ҳаракатларга асос бўлади ва қатьий воқеликка айланади”[footnoteref:2]. [1: тишков в.а реквием по этносу, 31 бет.] [2: тишков в.а. реквием по этносу.31 бет] этнос билан …

5 / 11

ояларнинг шаклланиш жараёнлари кечаётган кезларда, уни (этникликни) плюрализм шабодалари россия этнография фанига ҳам олиб кирди. бу йўналишнинг ташаббускорлари сифатида россия фа этнология ва антропология институтининг директори, антрополог в.а. тишков ва с.н. абашинлар катта роль ўйнадилар. бу соҳанинг тадқиқот объекти полиэтник характердаги ҳозирги замон жамиятларининг муаммолари, биринчи навбатда, кенг доирадаги ижтимоий-маданий муҳитнинг бир қисми бўлган этник гуруҳнинг муайян этнос таркибидаги бошқа этник гуруҳлар билан зиддиятли ҳолатда бўлган томонлари, маданий хусусиятларидаги фарқларни ўрганишга қаратилган. аммо, в.а. тишков этниклик муаммосини «анъанавий маданий типлар» классификацияси тарзида таҳлил қилинишига кескин қарши чиқади ва этникликни «маданий гибридлик» тарзида талқин қилади. унинг фикрича, муаммони бундай тарзда ҳал қилиниши “инсонни этникликда эмас, балки инсондаги этникликни тадқиқ қилиш” имконини беради[footnoteref:3]. этниклик йўналишидаги изланишларда в.а. тишков ва унинг издошлари (конструктивистлар) фикрича, этникликда уруғ-аймоқчилик ва бошқа объектив мезонлардан кўра, маданий муносабатлар катта роль ўйнайди. умуман олганда, этниклик бу муайян этник гуруҳга тегишли маданий хусусиятлар мажмуаси, яъни ундаги маданий фарқлар ижтимоий уюшмасининг …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etnos muammosi bilan bog‘liq qarashlar va nazariyalar"

mavzu: etnos muammosi bilan bog‘liq qarashlar va nazariyalar reja: 1. etnos va va etniklik masalasi 2. primordializm va konstruktivizm 3. etnologiyada etnogenez va etnik tarix masalasi 1. etnos va va etniklik masalasi ўз ўрнида, ҳозир дунё этнология фанида мавжуд этнос назариясига ва унинг ўрганиш объектига алтернатив тарзда кўплаб қарашлар ва янгидан-янги концепциялар пайдо бўлаётганлиги, замонавий ғарб ва европадаги айрим илмий мактаб вакиллари этнос назариясини кескин танқид қилаётганлиги, баъзи назариятчи танқидчилар эса этногенез ва этник муаммолари билан боғлиқ мавжуд назарияларни мутлақо рад этишгача бориб етганликларини таъкидлаш ўринлидир. айрим қарашларга кўра, кўплаб одамлар ўзларини у ёки бу этносга тегишли эканлигини унитганлар, ёки “мен бирор этносга тегишлиман” деб ҳисоблама...

This file contains 11 pages in DOCX format (29.8 KB). To download "etnos muammosi bilan bog‘liq qarashlar va nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: etnos muammosi bilan bog‘liq qa… DOCX 11 pages Free download Telegram