o’rta asrlar tarixi falsafasi

DOCX 22 pages 50.4 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 50.4 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

o’rta asrlar tarixi falsafasi reja 1. dunyo va insonning o’rta asrlardagi tushunchalari (ko’rinishlari). 2. o’rta asr kosmosi. abadiyat va vaqt to’g’risidagi o’rta asr tushunchalari. jamiyat va shaxs. 3. o’rta asrlarda fikrlashning ramziyligi. 4. o’rta asr tarixi teologiyasida taraqqiyot g’oyasi. o’rta asr tarixiy bilimlarning tuzilishi. 5. o’rta asr tarixshunosligining tavsifiy xislatlari. tarixiy manbalarning o’ziga xos xususiyatlari. temuriylar sulolasi hukumronlgi davrida tarix fanining ham buyuk mutafakkirlari etishib chiqadi. bunga shaxsan sohibqiron amir temurning tarix faniga bo’lgan qiziqishi, hurmat va etiqodi sabab bo’lgan bo’lsa ajab emas. xv asrda tarix ilmi sohasida yozilgan asarlarini sanab ko’rsatishning hzi temuriylar davrida bu fanning nechog’lik taraqqiy etganligidan guvoxlik beradi. bu davr tarix fanning ham o’ziga xos xususiyatlarini ko’rish mumkin. birinchidan - bu davr tarixchilari o’zlari voqealarni guvohi, shohidi, bo’lib ishtirok etish asosida asarlar yaratishi. ikkinchidan – biron bir tarixiy shaxsni keltirayotganda o’zini kelib chiqish tarixi faoliyatini yozishda manbalarga asoslanmog’i uchinchidan – voqealar ketma – ket izohlanishi orqali …

2 / 22

va batafsilligi bilan ajralib turadi. sh.a.yazdiyning “zafarnoma” asarida sohibqiron amir temur tarixiga oid malumotlardan tashqari temurdan oldingi o’tgan davr tarixi xaqida ham bag’oyat qiziqarli malumotlar berilgan. muallif bu asarni temuriylardan shohruxning o’g’li ibrohim sultonning tashabbusi bilan yozgan. ibrohim sulton bobosi temur haqida maxsus kitob yozdirishni niyat qilgan va 1419-1420 yillarda turli kotiblarni baxshi va munislar forsiy tilda yozilgan mavjud malumotlarni to’plash haqida farmon bergan. to’plangan malumotlar bo’lgan voqealarni o’z ko’zi bilan ko’rgan kishilar hikoyasi bilan taqqoslangan, so’ngra sharafiddin ali yazdiyga bu hujjatlar bilan tanishish va ibrohim sultonga ahborot berish topshirilgan. taniqli sharqshunos olim a. o’rinboev “sharq yulduzi” jurnalining 1992 yil 3-sonida bosilgan “temuriylar davrining nodir yodigorligi” maqolasida quyidagilarni hikoya qiladi: “zafarnoma” ning temur tarixidan bahs etuvchi asosiy qismida sh. a. yazdiy shunday yozadi: “podishohlikning birga tomonlaridan temur haqidagi turkiy va forsiy tillarda bayon etilgan hikoyalarning hamma sheriy hamda nasriy nusxalari to’planib bo’lingach, ular bilan tanishish uchun 3 ta guruh tuzilgan …

3 / 22

yazdiyning shahsiy hujjatlaridan keng foydalanilgan. asar muqaddima, ikki fasl va xotimadan iborat, muqaddimada amir temurga qadar bo’lgan turkiy xonliklar tarixi bayon qilingan . asosiy fasllarda esa amir temurning tarixi mukammal yoritilgan ”zafarnoma” asosiy qism avvalida “qissayi sohibqiron” deb atalgan mutaqorib bahridagi sheriy qissa bor. unda sohibqiron amir temurning fazilatlari va sifatlari haqida ko’tarinki ruhda muhtasar so’z yuritilib, tarixiy amir temurning badiiy obrazini chizishga qadam qo’yilgan. “zafarnoma” fransuz, ingliz, usmonli turk tillariga ayrim qismlari rus tilida nashr etilgan. “zafarnoma” xv asrda lutfiy nazmda o’zbek tiliga o’girilgan degan xabar berishsada ammo uning o’zi hozirgacha topilgan emas. “zafarnomaning to’liq asl matni 1972 yilda a. o’rinboev tomonidan toshkentda (“fan nashriyoti”) nashr etiladi. klavixo va uning “kundaligi”. mashxur sayoh va elchi rui gonsales de klavixoning kitobi temur va temuriylar davri tarixidan baho yurgizuvchi muhim asarlardan biri hisoblanadi. kitob 1404 yili samarqandda temur saroyida turgan kastiliya (ispaniya) qiroli genrix iii (1390-1406) ning elchisi rui gonsales de …

4 / 22

g xitoy, hindiston, oltin o’rda (klavixo uni tatariston deb ataydi), mo’g’iliston va boshqa mamlakatlar bilan bo’lgan siyosiy va savdo aloqalari, temur saroyida amalda bo’lgan tartib – qoidalar va nihoyat, sohibqironning xotinlari va ularning mamlakat ijtimoiy – siyosiy hayotida tutgan o’rni haqida etiborga molik malumotlar keltirilgan. bu malumotlar, shubhasiz, turkiston zamining o’sha vaqtlardagi ijtimoiy – siyosiy tarixini ota – bobolarimizning turmush tarzini o’rganishda muhim tarixiy manbalardan biri rolini o’tashi turgan gap, so’zimning isboti uchun misol keltiraman. saroymulkxonim tasviri: “barcha xalq o’yinlariga o’ltirib saranjomlik o’rnatilganidan keyin to’yda podishoh huzurida bo’lishi lozim bo’lgan katta kano[footnoteref:1] chodirlar yonidagi sarpardalarning biridan chiqib keldi. xonim mana bunday kiyingan edi: egnida zar bilan tikilgan, etagi ergacha sudralib turgan uzun va keng engsiz qizil shoyi ko’ylak. yoqa va ikki eng o’rnidan bo’lak ochiq joyi bo’lmagan bu ko’ylak belidan to qaytarilgan etagiga qadar kengayib boradi... klavixoning “kundaligi” da ayrim noaniqliklar, xato va kamchiliklar ham uchraydi. masalan kishi va joy …

5 / 22

ilimdonligidan xabardor bo’lgan alisher navoiy unga umumiy tarix jumladan amir temur va temuriylar haqida xususan sulton xusayn boyqaro tarixiga oid asar yozishni buyurib, o’z kutubxonasini uning ixtiyoriga topshiradi, hamda shu jarayonida uni moddiy jihatdan to’la taminlaydi. mirxond navoiyning taklifiga binoan umumiy tarix bo’yicha katta asar yaratdi. bu haqida navoiy bunday deb yozgan. “bu faqir iltimosi bilan ofariniydan bu kungacha tarixi jomiy bitibdurkim, tasnifiga, etibdur, inshoolloh tugaturga tavfiq topg’aykim, tavorix orasida andin muayyanroq tarix bo’lmagusidir[footnoteref:2] asar muqaddima, etti jild va xulosadan iborat tarzida rejalashtirilib, mirhond uning olti jildini (qadimdan 1464 yilgacha bo’lgan voqealar qismini) yozadi va 1498 yilda vafot etadi. shundan so’ng asarning ettinchi jildi (sulton xusayn boyqaro va uning o’g’illari tarixini – 1523 yilgacha) hamda xotimasini mirxondning nevarasi g’iyosiddin xondamir yozib tugatadi. [2: алишер навоий, т. “камалак”, 1991, 17 – бет.] olamning yaratilishi, insonning vujudga kelishi va kishilik jamiyatining taraqqiyot bosqichlari sharqda o’ziga xos tarzda talqin etiladi. bu bevosita milliy …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta asrlar tarixi falsafasi"

o’rta asrlar tarixi falsafasi reja 1. dunyo va insonning o’rta asrlardagi tushunchalari (ko’rinishlari). 2. o’rta asr kosmosi. abadiyat va vaqt to’g’risidagi o’rta asr tushunchalari. jamiyat va shaxs. 3. o’rta asrlarda fikrlashning ramziyligi. 4. o’rta asr tarixi teologiyasida taraqqiyot g’oyasi. o’rta asr tarixiy bilimlarning tuzilishi. 5. o’rta asr tarixshunosligining tavsifiy xislatlari. tarixiy manbalarning o’ziga xos xususiyatlari. temuriylar sulolasi hukumronlgi davrida tarix fanining ham buyuk mutafakkirlari etishib chiqadi. bunga shaxsan sohibqiron amir temurning tarix faniga bo’lgan qiziqishi, hurmat va etiqodi sabab bo’lgan bo’lsa ajab emas. xv asrda tarix ilmi sohasida yozilgan asarlarini sanab ko’rsatishning hzi temuriylar davrida bu fanning nechog’lik taraqqiy etganligidan guv...

This file contains 22 pages in DOCX format (50.4 KB). To download "o’rta asrlar tarixi falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta asrlar tarixi falsafasi DOCX 22 pages Free download Telegram