xo'jalik hisobi

DOCX 17 sahifa 85,6 KB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 85,6 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

1- bob.xo'jalik hisobining mohiyati, boshqaruvtizimidagi ahamiyati va buxgalterlyahisobining umumiy tavsifi 1. xo‘jalikdagihisobturlariraularningjamiyatniboshqarishdagio‘rniraahamiyati hisobningpaydobo‘lishibevositakishilikjamiyatiningvujudgakelishibilanbog‘liq.tarixiyma’lumotlargako‘ra,ibtidoiyjamoatuzumidavridahisobdanfoydalanishgan.qabilaboshlig‘io‘zqabilasinisaqlabqolishuchunqaysifaslqachonkeladi,qabilasidaqanchaodambor,ularuchunqanchaoziq-ovqatto‘plashkerakkabihisob-kitoblarniamalgaoshirgan.dastlabhisobqurollarisifatidaqo‘lbarmoqlaridanfoydalanilgan(ba’zihollardabuodatdanhozir hamfoydalanamiz). hozirdahamjamiyatningbirbo‘lagihisoblanganharbiroilaningo‘zhisob-kitobi bor. qaysi oilada hisob-kitobyaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa,o‘shaoilaningturmushsharoitiyaxshi.bundanko‘rinibturibdiki,hisobinsonlarninghayotiyhamkoridir. jamiyatniningrivojlanibborishibilanhisobhamtakomillashib,fan sifatidayuzagakelaboshlagan.hozirgikungakelib,hisobninguchturidan joydalaniladi (l-chuzma): l.operativ(tezkor)hisob. 2. statistikhisob. 3. buxgalteriyahisobi. o'zbekistonrespublikasininghisobtizimi statistikhisob operativ (tezkor) hisob buxgalteriyahisobi ( 6 ) moliyaviyhisob boshqaruvhisobi 1-chizma.o‘zbekistonrespublikasininghisobtizimi. l-chizmadanko‘rinibturibdiki,sanabo‘tilganhisobturlariningbirligio‘zbekistonrespublikasininghisobtiziminitashkilqiladi.lekinularvazifalari,tashkilqilishningusul-uslubiyotikabibelgilaribilanbir-biridanfarqhamqiladi. operatir(tezkor)hisob—ayrimxo‘jalikoperatsiyalarivajarayon- larinibevositaularsodirbo‘layotganvaqtidaboshqarishmaqsadidajoriykuzatishvanazoratqilishtizimibo‘libhisoblanadi.buhisobning korxonavauningtarkibiybo‘linmalarigajoriyrahbarlikqilishmaqsadidama’lumotlarni operativ ravishda olishva ulardan foydalanish uningfarqqiladiganbelgisihisoblanadi. operativhisobturli-tumanxo‘jalikhodisalarnio‘zichigaolib,asosanishlabchiqarish—texnikaxususiyatidagiko‘rsatkichlarbilanta’minlaydi.umahsulotishlabchiqarishbo‘yichatopshiriqlarningbajarilishi,xarajatlar

2 / 17

normativlaridankundalikchetgachiqishlar,ishkuchidanfoydalanishvaasbob-uskunalarningyuklanganlikdarajasi,shartnomalargarioyaqilinishi —mol yetkazibberuvchilar va xaridorlaro‘rtasidatuzilgan kontraktlarningbajarilishihaqidagima’lumotlarbilanta’minlaydi.operativhisobdao‘lchovlarninghammaturlari— moddiy,mehnatvaqiymato‘lchovlaridanfoydalaniladi.lekinhisobningbuturiasosanbirturdagioperatsiyalarniaksettirganligivaundanumumlashtirilganko‘rsatkichlartalabqilinmaganligisababli,undamoddiy,mehnato‘lchovbirliklaridanfoydalaniladi. nazoratningtezkorliginita’minlashuchunxo‘jalikoperatsiyalari- ningborishihaqidagiaxborotnitezroqolishkerakbo‘ladi.shuninguchunoperativhisobningma’lumotlariilojiborichaosonroqyo‘lbilanqaydqilinishikerak.ularnibevositakuzatishyo‘libilanyetkazishadi,telefon,faks,modemorqali,kompyuteraloqasiyordamidavaboshqayo‘llarbilanxabarqilishadi.hozirgivaqtdaoperativaxborotniolishuchunmexanikavaavtomatiko‘lchov,tartibgasoluvchiasboblar,mos-lamalardanfoydalanishtoborakengayibbormoqda.hisobnibundaytashkilqilishxo‘jalikoperatsiyalariningborishiustidanularningamalgaoshirilishivaqtidabevositaboshqarishimkoniniberadi. operativhisobningma’lumotlaridanmutlaqaniqliktalabetilmaydi,chunkiularningasosiyvazifasikuzatilayotganobyektlardasodirbo‘layotgano‘zgarishlarnitezlikbilanxabarqilishdir.5huninguchunamaliyotdaoperativhisobdanfaqattaxminiyaxborotniolishbilankifoyalaniladi.lekinbuaxborotyetarlidarajadato‘g‘ribo‘lishikerak, zeroki,ungaqarabsodirbo‘lgano‘zgarishlarninghajmivatavsifihaqidaishonchlixulosachiqarib,xatosizbo‘lganboshqaruvqarorlarniqabulqilishmumkinbo‘lsin. operativhisobkorxonaningharxilbo‘linmalari—bo‘limlari,sexlari,omborlarivahokazolartomonidanyuritiladi. operativaxborotyordamida—menejerlarishlabchiqarish,foyda bo‘yicha topshiriqni bajarilishining borishi, korxonani ta’minlash vamahsulotsotishsibo‘yichatopshiriqlarningbajarilishi,tovarmoddiyboyliklarzaxirasiningdarajasihamdaboshqakorxonalar,tashkilotlar,muassasalarbilanhisob-kitoblarningholativaborishihaqidagima’lu-

3 / 17

motlarniolishdafoydalanishadi. operativhisobkorxonaningishchikuchibilanta’minlanganligi, uningharakati,xodimlarningmalakasinioshirishvaboshqalarustidannazoratolibborishuchunzarurdir.sexlar,omborlarvaboshqabo‘lin-malarningxodimlariundanma’lumxo‘jalikqismidagitopshiriqlarningbajarilishiningborishihaqidagima’lumotlarolishadi. operativhisobdanishlabchiqarishbo‘linmalaridasodirbo‘layotganoperatsiyalaryokijarayonlarningborishihaqidagiaxborotlarniolishdakengfoydalaniladi.bumaxsusgrafiklar,xabarchitaxtalarvaboshqalaryordamidaamalgaoshiriladi. operativhisobningba’zibirma’lumotlaridanfaqatkorxonaningtarkibiyqismidaginafoydalanilmay,balkiboshqaruvtizimlaridaham foydalaniladi.bundayma’lumotlarumumlashtirilib,ichkioperativhisobottarkibigakiritilishimumkin.operativhisobotningko‘rsatkichlariayrimtarmoqlarvabutunxalqxo‘jaligimiqyosidategishlijarayonlarniborishiustidankuzatishvaaxborotniumumlashtirishuchunxizmatqiladi.operativhisobotdan,masalan,mahsulotishlabchiqarish,xo-mashyo bilanta’minlash,ishgakelish,ekishvahosilyig‘ishningborishihaqidavaboshqama’lumotlarolinadi.operativhisobningma’lumotlaridankeyinchalikfoydalanishdabuxgalteriyayokistatistikhisobdaqaytaishlanadi. statistikhisobommaviyxo‘jalikhodisalarto‘g‘risidagima’lu-motlarniyig‘ishvaishlashtizimidaniborat.xo‘jalikhisobiningbutuributunxo‘jalikvauningtarmoqlariningrivojlanishjarayoninio‘rga- nishgayo‘naltirilgan.undankorxona,tashkilotvamuassasalardasodirbo‘layotganturli-tumanommaviyhodisalarnikuzatishuchunfoyda-laniladi.statistikhisobyordamidaxo‘jalikfaoliyatiningturli-tumanmiqdoriyvasifatko‘rsatkichlarihisoblabchiqiladi.sanoatdabungaishlabchiqarishhajmi,o‘rtachaishhaqi,ishvaqtidanfoydalanish,mehnatunumdorligidarajasi,o‘sishivaboshqako‘rsatkichlarkiradi.dastlabkistatistikkuzatuvma’lumotlaritumanlar,viloyatlarvarespublikaxalqxo‘jaliginingayrimtarmoqlaribo‘yichaumumlashtiriladi. statistikhisobstatistikafani—statistikausullaridanfoydalanadi.statistikamustaqilijtimoiyfansifatidafaqatxo‘jalikhodisalariniginao‘zichigaolmay,balkijam

4 / 17

iyathayotining boshqatomonlariniham qamraboladi.jumladan,uningyordamidaaholiningsoni,tarkibivaharakati,xalqhayotiningmoddiyhamdamadaniydarajasi,uningijtimoiyhayotihaqidagiko‘rsatkichlargaerishiladi. xo‘jalikhodisalarihaqidagima’lumotlarstatistikhisobtomonidanoperativvabuxgalteriyahisobikorxona,tashkilotvamuassasalardamustaqilravishdatashkilqilinadigandastlabkihisobdanolinadi.ba’zima’lumotlarstatistikkuzatuvningalohidashakllari—qaytaro‘yxatgaolishvatekshirishlaryordamidaolinadi.uzluksizkuzatibbo‘lmaydigan ommaviyhodisalarnitavsiflashuchundastlabkuzatishusulidankengfoydalaniladi. tarmoqlar,xalqxo‘jaligimiqyosidagixo‘jalikhodisalarinitavsiflovchima’lumotlarasosanmaxsusdavlatstatistikaorganlari—makroiqtisodiyotvastatistikavazirliginingstatistikaboshqarmasitomonidanolinadivaishlabchiqiladi.dastlabkimateriallarniilmiyishlashvatahlilqilisholinganko‘rsatkichlarniyig‘ishvaguruhlash,o‘rtachasonlarusuli,nisbiyjamlar,indekslar,dinamikqatorlarkabimaxsususullardanfoydalanishyordamidaamalgaoshiriladi. statistikhisobningko‘rsatkichlarinihisoblabchiqisdahbarchamavjudo‘lchovlar—natura,mehnatvapulo‘lchovlaridan,o‘rganilayotgan hodisaningmazmunivaqo‘yilganvazifalarigaqarabfoydalaniladi. buxgalteriyahisobi—ichkiboshqarishvatashqiiste’molchilarningmaqsadlariuchunjoriyvayakuniyaxborotniolishbilankorxonalar,tashkilotlarhamdamuassasalarningxo‘jalikfaoliyatiustidanuzluksiz vao‘zarobog‘liqbo‘lgankuzatishvanazoratqilishtizimidaniborat. buxgalteriyahisobiyordamidaxo‘jalikdamavjudbo‘lganharxilturdagimoddiyqiymatliklarvapulmablag‘lariningmiqdori,boshqakorxonahamdatashkilotlarbilanhisob-kitoblarningholati,undagiboshqaresurslarningumumiyhajmihaqidama’lumotlarolinadi;tayyor-langanmateriallar,ishlabchiqarilganvasotilganmahsulothajmihamdatannarxianiqlanadi;xo‘jalikfaoliyatiningmoliyaviynatijalari—foydayokizararhisoblabchiqiladi;korxonaningrentabelligihamdakorxonavauningtarkibiyqismlariningboshqaqatorko‘rsatkichlarihisoblabaniqlanadi. buxgalteriyahisobidahamoperativvastatistikhisobdagikabibarchao‘lchov

5 / 17

lar—natura,mehnatvapulo‘lchovlariqo‘llaniladi.lekinundapulo‘lchovigaalohidaahamiyatberiladi,chunkiubuxgalteriyahisobiningumumlashtiruvchiko‘rsatkichlariniolishimkoniniberadi.5huninguchunpulo‘lchovidabuxgalteriyahisobiningbarchaobyektlari,garchiularnaturavamehnato‘lchovlaridaaksettirilganbo‘lsaham,albatta,pulo‘lchovidaifodalanadi.pulo‘lchovbirligiyordamidabuxgalteriyahisobi,quyidagiumumlashtiruvchiko‘rsatkichlarniberadi:korxonaningbarchamabla-g‘larihajmi,ishlabchiqarishgasarflanganxarajatlar,davrxarajatlari,ko‘zdatutilmaganxarajatlar,mahsulotningishlabchiqarishtannarxi,sotishdanolinganyalpitushum,marjinalfoydavaboshqalar. buxgalteriyahisobiningengmuhimxususiyatlaridanbirishundaki, uninghujjatlarida barcha xo‘jalikoperatsiyalari yoppasiga qayd qilinadi.bubarchaxo‘jalikjarayonlariningto‘latavsifiniolishuchunzarurdir. buxgalteriyahisobiningboshqaxususiyatlaridanbiriuninghujjatlanishidir.buxgalteriyahisobitizimidaqaydqilinadiganharbiroperatsiyaoldinhujjatlashtirilishikerak.hujjatbuxgalteriyahisobima’lumotlariningyagonamanbayihisoblanadi.barchaoperatsiyalarniqamraboladiganhujjatlarningmavjudligibuxgalteriyahisobima’lumotlaridanmoddiyjavobgarshaxslarfaoliyatiustidannazoratqilishvaboshqarishuchunasoslanganma’lumotlarniolishimkoniyatiniberadi. buxgalteriyahisobidayakunlanganyig‘mako‘rsatkichlarniolishuchunyig‘ilganma’lumotlarniilmiyishlashningmaxsususullaridanfoydalaniladi.buusullarningmuhimxususiyatlari shundan iboratki,ularalohidaajratibolingankorxona,tashkilotva muassasalarning butunxo‘jalikfaoliyatiniuzluksizvao‘zarobog‘langanholdaaksettirilishinita’minlaydi. buxgalteriyahisobiningma’lumotlariayrimkorxona,tashkilotvamuassasalarhamdama’lumbirkompaniyatarkibigakiradigankorxonalarguruhibo‘yichaboshqaruvqarorlariniqabulqilishvaularningishiniauditqilishuchunauditmanbayisifatidaxizmatqiladi.buxgalteriyahisobiningqatorko‘rsatkichlariumumlashganko‘rinishdakorxonaningmoliyaviyholatinibaholashdaqo’llaniladi.umumlashganko‘rsatkich- larningbirguruhifaoliyatnibaholashdako‘pinchabuxga

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xo'jalik hisobi" haqida

1- bob.xo'jalik hisobining mohiyati, boshqaruvtizimidagi ahamiyati va buxgalterlyahisobining umumiy tavsifi 1. xo‘jalikdagihisobturlariraularningjamiyatniboshqarishdagio‘rniraahamiyati hisobningpaydobo‘lishibevositakishilikjamiyatiningvujudgakelishibilanbog‘liq.tarixiyma’lumotlargako‘ra,ibtidoiyjamoatuzumidavridahisobdanfoydalanishgan.qabilaboshlig‘io‘zqabilasinisaqlabqolishuchunqaysifaslqachonkeladi,qabilasidaqanchaodambor,ularuchunqanchaoziq-ovqatto‘plashkerakkabihisob-kitoblarniamalgaoshirgan.dastlabhisobqurollarisifatidaqo‘lbarmoqlaridanfoydalanilgan(ba’zihollardabuodatdanhozir hamfoydalanamiz). hozirdahamjamiyatningbirbo‘lagihisoblanganharbiroilaningo‘zhisob-kitobi bor. qaysi oilada hisob-kitobyaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa,o‘shaoilaningturmushsharoitiyaxshi.bundanko‘rinibturibdiki,hi...

Bu fayl DOCX formatida 17 sahifadan iborat (85,6 KB). "xo'jalik hisobi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xo'jalik hisobi DOCX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram