xo'jalik hisobi

DOCX 17 pages 85.6 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 85.6 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

1- bob.xo'jalik hisobining mohiyati, boshqaruvtizimidagi ahamiyati va buxgalterlyahisobining umumiy tavsifi 1. xo‘jalikdagihisobturlariraularningjamiyatniboshqarishdagio‘rniraahamiyati hisobningpaydobo‘lishibevositakishilikjamiyatiningvujudgakelishibilanbog‘liq.tarixiyma’lumotlargako‘ra,ibtidoiyjamoatuzumidavridahisobdanfoydalanishgan.qabilaboshlig‘io‘zqabilasinisaqlabqolishuchunqaysifaslqachonkeladi,qabilasidaqanchaodambor,ularuchunqanchaoziq-ovqatto‘plashkerakkabihisob-kitoblarniamalgaoshirgan.dastlabhisobqurollarisifatidaqo‘lbarmoqlaridanfoydalanilgan(ba’zihollardabuodatdanhozir hamfoydalanamiz). hozirdahamjamiyatningbirbo‘lagihisoblanganharbiroilaningo‘zhisob-kitobi bor. qaysi oilada hisob-kitobyaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa,o‘shaoilaningturmushsharoitiyaxshi.bundanko‘rinibturibdiki,hisobinsonlarninghayotiyhamkoridir. jamiyatniningrivojlanibborishibilanhisobhamtakomillashib,fan sifatidayuzagakelaboshlagan.hozirgikungakelib,hisobninguchturidan joydalaniladi (l-chuzma): l.operativ(tezkor)hisob. 2. statistikhisob. 3. buxgalteriyahisobi. o'zbekistonrespublikasininghisobtizimi statistikhisob operativ (tezkor) hisob buxgalteriyahisobi ( 6 ) moliyaviyhisob boshqaruvhisobi 1-chizma.o‘zbekistonrespublikasininghisobtizimi. l-chizmadanko‘rinibturibdiki,sanabo‘tilganhisobturlariningbirligio‘zbekistonrespublikasininghisobtiziminitashkilqiladi.lekinularvazifalari,tashkilqilishningusul-uslubiyotikabibelgilaribilanbir-biridanfarqhamqiladi. operatir(tezkor)hisob—ayrimxo‘jalikoperatsiyalarivajarayon- larinibevositaularsodirbo‘layotganvaqtidaboshqarishmaqsadidajoriykuzatishvanazoratqilishtizimibo‘libhisoblanadi.buhisobning korxonavauningtarkibiybo‘linmalarigajoriyrahbarlikqilishmaqsadidama’lumotlarni operativ ravishda olishva ulardan foydalanish uningfarqqiladiganbelgisihisoblanadi. operativhisobturli-tumanxo‘jalikhodisalarnio‘zichigaolib,asosanishlabchiqarish—texnikaxususiyatidagiko‘rsatkichlarbilanta’minlaydi.umahsulotishlabchiqarishbo‘yichatopshiriqlarningbajarilishi,xarajatlar

2 / 17

normativlaridankundalikchetgachiqishlar,ishkuchidanfoydalanishvaasbob-uskunalarningyuklanganlikdarajasi,shartnomalargarioyaqilinishi —mol yetkazibberuvchilar va xaridorlaro‘rtasidatuzilgan kontraktlarningbajarilishihaqidagima’lumotlarbilanta’minlaydi.operativhisobdao‘lchovlarninghammaturlari— moddiy,mehnatvaqiymato‘lchovlaridanfoydalaniladi.lekinhisobningbuturiasosanbirturdagioperatsiyalarniaksettirganligivaundanumumlashtirilganko‘rsatkichlartalabqilinmaganligisababli,undamoddiy,mehnato‘lchovbirliklaridanfoydalaniladi. nazoratningtezkorliginita’minlashuchunxo‘jalikoperatsiyalari- ningborishihaqidagiaxborotnitezroqolishkerakbo‘ladi.shuninguchunoperativhisobningma’lumotlariilojiborichaosonroqyo‘lbilanqaydqilinishikerak.ularnibevositakuzatishyo‘libilanyetkazishadi,telefon,faks,modemorqali,kompyuteraloqasiyordamidavaboshqayo‘llarbilanxabarqilishadi.hozirgivaqtdaoperativaxborotniolishuchunmexanikavaavtomatiko‘lchov,tartibgasoluvchiasboblar,mos-lamalardanfoydalanishtoborakengayibbormoqda.hisobnibundaytashkilqilishxo‘jalikoperatsiyalariningborishiustidanularningamalgaoshirilishivaqtidabevositaboshqarishimkoniniberadi. operativhisobningma’lumotlaridanmutlaqaniqliktalabetilmaydi,chunkiularningasosiyvazifasikuzatilayotganobyektlardasodirbo‘layotgano‘zgarishlarnitezlikbilanxabarqilishdir.5huninguchunamaliyotdaoperativhisobdanfaqattaxminiyaxborotniolishbilankifoyalaniladi.lekinbuaxborotyetarlidarajadato‘g‘ribo‘lishikerak, zeroki,ungaqarabsodirbo‘lgano‘zgarishlarninghajmivatavsifihaqidaishonchlixulosachiqarib,xatosizbo‘lganboshqaruvqarorlarniqabulqilishmumkinbo‘lsin. operativhisobkorxonaningharxilbo‘linmalari—bo‘limlari,sexlari,omborlarivahokazolartomonidanyuritiladi. operativaxborotyordamida—menejerlarishlabchiqarish,foyda bo‘yicha topshiriqni bajarilishining borishi, korxonani ta’minlash vamahsulotsotishsibo‘yichatopshiriqlarningbajarilishi,tovarmoddiyboyliklarzaxirasiningdarajasihamdaboshqakorxonalar,tashkilotlar,muassasalarbilanhisob-kitoblarningholativaborishihaqidagima’lu-

3 / 17

motlarniolishdafoydalanishadi. operativhisobkorxonaningishchikuchibilanta’minlanganligi, uningharakati,xodimlarningmalakasinioshirishvaboshqalarustidannazoratolibborishuchunzarurdir.sexlar,omborlarvaboshqabo‘lin-malarningxodimlariundanma’lumxo‘jalikqismidagitopshiriqlarningbajarilishiningborishihaqidagima’lumotlarolishadi. operativhisobdanishlabchiqarishbo‘linmalaridasodirbo‘layotganoperatsiyalaryokijarayonlarningborishihaqidagiaxborotlarniolishdakengfoydalaniladi.bumaxsusgrafiklar,xabarchitaxtalarvaboshqalaryordamidaamalgaoshiriladi. operativhisobningba’zibirma’lumotlaridanfaqatkorxonaningtarkibiyqismidaginafoydalanilmay,balkiboshqaruvtizimlaridaham foydalaniladi.bundayma’lumotlarumumlashtirilib,ichkioperativhisobottarkibigakiritilishimumkin.operativhisobotningko‘rsatkichlariayrimtarmoqlarvabutunxalqxo‘jaligimiqyosidategishlijarayonlarniborishiustidankuzatishvaaxborotniumumlashtirishuchunxizmatqiladi.operativhisobotdan,masalan,mahsulotishlabchiqarish,xo-mashyo bilanta’minlash,ishgakelish,ekishvahosilyig‘ishningborishihaqidavaboshqama’lumotlarolinadi.operativhisobningma’lumotlaridankeyinchalikfoydalanishdabuxgalteriyayokistatistikhisobdaqaytaishlanadi. statistikhisobommaviyxo‘jalikhodisalarto‘g‘risidagima’lu-motlarniyig‘ishvaishlashtizimidaniborat.xo‘jalikhisobiningbutuributunxo‘jalikvauningtarmoqlariningrivojlanishjarayoninio‘rga- nishgayo‘naltirilgan.undankorxona,tashkilotvamuassasalardasodirbo‘layotganturli-tumanommaviyhodisalarnikuzatishuchunfoyda-laniladi.statistikhisobyordamidaxo‘jalikfaoliyatiningturli-tumanmiqdoriyvasifatko‘rsatkichlarihisoblabchiqiladi.sanoatdabungaishlabchiqarishhajmi,o‘rtachaishhaqi,ishvaqtidanfoydalanish,mehnatunumdorligidarajasi,o‘sishivaboshqako‘rsatkichlarkiradi.dastlabkistatistikkuzatuvma’lumotlaritumanlar,viloyatlarvarespublikaxalqxo‘jaliginingayrimtarmoqlaribo‘yichaumumlashtiriladi. statistikhisobstatistikafani—statistikausullaridanfoydalanadi.statistikamustaqilijtimoiyfansifatidafaqatxo‘jalikhodisalariniginao‘zichigaolmay,balkijam

4 / 17

iyathayotining boshqatomonlariniham qamraboladi.jumladan,uningyordamidaaholiningsoni,tarkibivaharakati,xalqhayotiningmoddiyhamdamadaniydarajasi,uningijtimoiyhayotihaqidagiko‘rsatkichlargaerishiladi. xo‘jalikhodisalarihaqidagima’lumotlarstatistikhisobtomonidanoperativvabuxgalteriyahisobikorxona,tashkilotvamuassasalardamustaqilravishdatashkilqilinadigandastlabkihisobdanolinadi.ba’zima’lumotlarstatistikkuzatuvningalohidashakllari—qaytaro‘yxatgaolishvatekshirishlaryordamidaolinadi.uzluksizkuzatibbo‘lmaydigan ommaviyhodisalarnitavsiflashuchundastlabkuzatishusulidankengfoydalaniladi. tarmoqlar,xalqxo‘jaligimiqyosidagixo‘jalikhodisalarinitavsiflovchima’lumotlarasosanmaxsusdavlatstatistikaorganlari—makroiqtisodiyotvastatistikavazirliginingstatistikaboshqarmasitomonidanolinadivaishlabchiqiladi.dastlabkimateriallarniilmiyishlashvatahlilqilisholinganko‘rsatkichlarniyig‘ishvaguruhlash,o‘rtachasonlarusuli,nisbiyjamlar,indekslar,dinamikqatorlarkabimaxsususullardanfoydalanishyordamidaamalgaoshiriladi. statistikhisobningko‘rsatkichlarinihisoblabchiqisdahbarchamavjudo‘lchovlar—natura,mehnatvapulo‘lchovlaridan,o‘rganilayotgan hodisaningmazmunivaqo‘yilganvazifalarigaqarabfoydalaniladi. buxgalteriyahisobi—ichkiboshqarishvatashqiiste’molchilarningmaqsadlariuchunjoriyvayakuniyaxborotniolishbilankorxonalar,tashkilotlarhamdamuassasalarningxo‘jalikfaoliyatiustidanuzluksiz vao‘zarobog‘liqbo‘lgankuzatishvanazoratqilishtizimidaniborat. buxgalteriyahisobiyordamidaxo‘jalikdamavjudbo‘lganharxilturdagimoddiyqiymatliklarvapulmablag‘lariningmiqdori,boshqakorxonahamdatashkilotlarbilanhisob-kitoblarningholati,undagiboshqaresurslarningumumiyhajmihaqidama’lumotlarolinadi;tayyor-langanmateriallar,ishlabchiqarilganvasotilganmahsulothajmihamdatannarxianiqlanadi;xo‘jalikfaoliyatiningmoliyaviynatijalari—foydayokizararhisoblabchiqiladi;korxonaningrentabelligihamdakorxonavauningtarkibiyqismlariningboshqaqatorko‘rsatkichlarihisoblabaniqlanadi. buxgalteriyahisobidahamoperativvastatistikhisobdagikabibarchao‘lchov

5 / 17

lar—natura,mehnatvapulo‘lchovlariqo‘llaniladi.lekinundapulo‘lchovigaalohidaahamiyatberiladi,chunkiubuxgalteriyahisobiningumumlashtiruvchiko‘rsatkichlariniolishimkoniniberadi.5huninguchunpulo‘lchovidabuxgalteriyahisobiningbarchaobyektlari,garchiularnaturavamehnato‘lchovlaridaaksettirilganbo‘lsaham,albatta,pulo‘lchovidaifodalanadi.pulo‘lchovbirligiyordamidabuxgalteriyahisobi,quyidagiumumlashtiruvchiko‘rsatkichlarniberadi:korxonaningbarchamabla-g‘larihajmi,ishlabchiqarishgasarflanganxarajatlar,davrxarajatlari,ko‘zdatutilmaganxarajatlar,mahsulotningishlabchiqarishtannarxi,sotishdanolinganyalpitushum,marjinalfoydavaboshqalar. buxgalteriyahisobiningengmuhimxususiyatlaridanbirishundaki, uninghujjatlarida barcha xo‘jalikoperatsiyalari yoppasiga qayd qilinadi.bubarchaxo‘jalikjarayonlariningto‘latavsifiniolishuchunzarurdir. buxgalteriyahisobiningboshqaxususiyatlaridanbiriuninghujjatlanishidir.buxgalteriyahisobitizimidaqaydqilinadiganharbiroperatsiyaoldinhujjatlashtirilishikerak.hujjatbuxgalteriyahisobima’lumotlariningyagonamanbayihisoblanadi.barchaoperatsiyalarniqamraboladiganhujjatlarningmavjudligibuxgalteriyahisobima’lumotlaridanmoddiyjavobgarshaxslarfaoliyatiustidannazoratqilishvaboshqarishuchunasoslanganma’lumotlarniolishimkoniyatiniberadi. buxgalteriyahisobidayakunlanganyig‘mako‘rsatkichlarniolishuchunyig‘ilganma’lumotlarniilmiyishlashningmaxsususullaridanfoydalaniladi.buusullarningmuhimxususiyatlari shundan iboratki,ularalohidaajratibolingankorxona,tashkilotva muassasalarning butunxo‘jalikfaoliyatiniuzluksizvao‘zarobog‘langanholdaaksettirilishinita’minlaydi. buxgalteriyahisobiningma’lumotlariayrimkorxona,tashkilotvamuassasalarhamdama’lumbirkompaniyatarkibigakiradigankorxonalarguruhibo‘yichaboshqaruvqarorlariniqabulqilishvaularningishiniauditqilishuchunauditmanbayisifatidaxizmatqiladi.buxgalteriyahisobiningqatorko‘rsatkichlariumumlashganko‘rinishdakorxonaningmoliyaviyholatinibaholashdaqo’llaniladi.umumlashganko‘rsatkich- larningbirguruhifaoliyatnibaholashdako‘pinchabuxga

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xo'jalik hisobi"

1- bob.xo'jalik hisobining mohiyati, boshqaruvtizimidagi ahamiyati va buxgalterlyahisobining umumiy tavsifi 1. xo‘jalikdagihisobturlariraularningjamiyatniboshqarishdagio‘rniraahamiyati hisobningpaydobo‘lishibevositakishilikjamiyatiningvujudgakelishibilanbog‘liq.tarixiyma’lumotlargako‘ra,ibtidoiyjamoatuzumidavridahisobdanfoydalanishgan.qabilaboshlig‘io‘zqabilasinisaqlabqolishuchunqaysifaslqachonkeladi,qabilasidaqanchaodambor,ularuchunqanchaoziq-ovqatto‘plashkerakkabihisob-kitoblarniamalgaoshirgan.dastlabhisobqurollarisifatidaqo‘lbarmoqlaridanfoydalanilgan(ba’zihollardabuodatdanhozir hamfoydalanamiz). hozirdahamjamiyatningbirbo‘lagihisoblanganharbiroilaningo‘zhisob-kitobi bor. qaysi oilada hisob-kitobyaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa,o‘shaoilaningturmushsharoitiyaxshi.bundanko‘rinibturibdiki,hi...

This file contains 17 pages in DOCX format (85.6 KB). To download "xo'jalik hisobi", click the Telegram button on the left.

Tags: xo'jalik hisobi DOCX 17 pages Free download Telegram