xo'jalik hisobi

DOCX 17 стр. 85,6 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 85,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

1- bob.xo'jalik hisobining mohiyati, boshqaruvtizimidagi ahamiyati va buxgalterlyahisobining umumiy tavsifi 1. xo‘jalikdagihisobturlariraularningjamiyatniboshqarishdagio‘rniraahamiyati hisobningpaydobo‘lishibevositakishilikjamiyatiningvujudgakelishibilanbog‘liq.tarixiyma’lumotlargako‘ra,ibtidoiyjamoatuzumidavridahisobdanfoydalanishgan.qabilaboshlig‘io‘zqabilasinisaqlabqolishuchunqaysifaslqachonkeladi,qabilasidaqanchaodambor,ularuchunqanchaoziq-ovqatto‘plashkerakkabihisob-kitoblarniamalgaoshirgan.dastlabhisobqurollarisifatidaqo‘lbarmoqlaridanfoydalanilgan(ba’zihollardabuodatdanhozir hamfoydalanamiz). hozirdahamjamiyatningbirbo‘lagihisoblanganharbiroilaningo‘zhisob-kitobi bor. qaysi oilada hisob-kitobyaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa,o‘shaoilaningturmushsharoitiyaxshi.bundanko‘rinibturibdiki,hisobinsonlarninghayotiyhamkoridir. jamiyatniningrivojlanibborishibilanhisobhamtakomillashib,fan sifatidayuzagakelaboshlagan.hozirgikungakelib,hisobninguchturidan joydalaniladi (l-chuzma): l.operativ(tezkor)hisob. 2. statistikhisob. 3. buxgalteriyahisobi. o'zbekistonrespublikasininghisobtizimi statistikhisob operativ (tezkor) hisob buxgalteriyahisobi ( 6 ) moliyaviyhisob boshqaruvhisobi 1-chizma.o‘zbekistonrespublikasininghisobtizimi. l-chizmadanko‘rinibturibdiki,sanabo‘tilganhisobturlariningbirligio‘zbekistonrespublikasininghisobtiziminitashkilqiladi.lekinularvazifalari,tashkilqilishningusul-uslubiyotikabibelgilaribilanbir-biridanfarqhamqiladi. operatir(tezkor)hisob—ayrimxo‘jalikoperatsiyalarivajarayon- larinibevositaularsodirbo‘layotganvaqtidaboshqarishmaqsadidajoriykuzatishvanazoratqilishtizimibo‘libhisoblanadi.buhisobning korxonavauningtarkibiybo‘linmalarigajoriyrahbarlikqilishmaqsadidama’lumotlarni operativ ravishda olishva ulardan foydalanish uningfarqqiladiganbelgisihisoblanadi. operativhisobturli-tumanxo‘jalikhodisalarnio‘zichigaolib,asosanishlabchiqarish—texnikaxususiyatidagiko‘rsatkichlarbilanta’minlaydi.umahsulotishlabchiqarishbo‘yichatopshiriqlarningbajarilishi,xarajatlar

2 / 17

normativlaridankundalikchetgachiqishlar,ishkuchidanfoydalanishvaasbob-uskunalarningyuklanganlikdarajasi,shartnomalargarioyaqilinishi —mol yetkazibberuvchilar va xaridorlaro‘rtasidatuzilgan kontraktlarningbajarilishihaqidagima’lumotlarbilanta’minlaydi.operativhisobdao‘lchovlarninghammaturlari— moddiy,mehnatvaqiymato‘lchovlaridanfoydalaniladi.lekinhisobningbuturiasosanbirturdagioperatsiyalarniaksettirganligivaundanumumlashtirilganko‘rsatkichlartalabqilinmaganligisababli,undamoddiy,mehnato‘lchovbirliklaridanfoydalaniladi. nazoratningtezkorliginita’minlashuchunxo‘jalikoperatsiyalari- ningborishihaqidagiaxborotnitezroqolishkerakbo‘ladi.shuninguchunoperativhisobningma’lumotlariilojiborichaosonroqyo‘lbilanqaydqilinishikerak.ularnibevositakuzatishyo‘libilanyetkazishadi,telefon,faks,modemorqali,kompyuteraloqasiyordamidavaboshqayo‘llarbilanxabarqilishadi.hozirgivaqtdaoperativaxborotniolishuchunmexanikavaavtomatiko‘lchov,tartibgasoluvchiasboblar,mos-lamalardanfoydalanishtoborakengayibbormoqda.hisobnibundaytashkilqilishxo‘jalikoperatsiyalariningborishiustidanularningamalgaoshirilishivaqtidabevositaboshqarishimkoniniberadi. operativhisobningma’lumotlaridanmutlaqaniqliktalabetilmaydi,chunkiularningasosiyvazifasikuzatilayotganobyektlardasodirbo‘layotgano‘zgarishlarnitezlikbilanxabarqilishdir.5huninguchunamaliyotdaoperativhisobdanfaqattaxminiyaxborotniolishbilankifoyalaniladi.lekinbuaxborotyetarlidarajadato‘g‘ribo‘lishikerak, zeroki,ungaqarabsodirbo‘lgano‘zgarishlarninghajmivatavsifihaqidaishonchlixulosachiqarib,xatosizbo‘lganboshqaruvqarorlarniqabulqilishmumkinbo‘lsin. operativhisobkorxonaningharxilbo‘linmalari—bo‘limlari,sexlari,omborlarivahokazolartomonidanyuritiladi. operativaxborotyordamida—menejerlarishlabchiqarish,foyda bo‘yicha topshiriqni bajarilishining borishi, korxonani ta’minlash vamahsulotsotishsibo‘yichatopshiriqlarningbajarilishi,tovarmoddiyboyliklarzaxirasiningdarajasihamdaboshqakorxonalar,tashkilotlar,muassasalarbilanhisob-kitoblarningholativaborishihaqidagima’lu-

3 / 17

motlarniolishdafoydalanishadi. operativhisobkorxonaningishchikuchibilanta’minlanganligi, uningharakati,xodimlarningmalakasinioshirishvaboshqalarustidannazoratolibborishuchunzarurdir.sexlar,omborlarvaboshqabo‘lin-malarningxodimlariundanma’lumxo‘jalikqismidagitopshiriqlarningbajarilishiningborishihaqidagima’lumotlarolishadi. operativhisobdanishlabchiqarishbo‘linmalaridasodirbo‘layotganoperatsiyalaryokijarayonlarningborishihaqidagiaxborotlarniolishdakengfoydalaniladi.bumaxsusgrafiklar,xabarchitaxtalarvaboshqalaryordamidaamalgaoshiriladi. operativhisobningba’zibirma’lumotlaridanfaqatkorxonaningtarkibiyqismidaginafoydalanilmay,balkiboshqaruvtizimlaridaham foydalaniladi.bundayma’lumotlarumumlashtirilib,ichkioperativhisobottarkibigakiritilishimumkin.operativhisobotningko‘rsatkichlariayrimtarmoqlarvabutunxalqxo‘jaligimiqyosidategishlijarayonlarniborishiustidankuzatishvaaxborotniumumlashtirishuchunxizmatqiladi.operativhisobotdan,masalan,mahsulotishlabchiqarish,xo-mashyo bilanta’minlash,ishgakelish,ekishvahosilyig‘ishningborishihaqidavaboshqama’lumotlarolinadi.operativhisobningma’lumotlaridankeyinchalikfoydalanishdabuxgalteriyayokistatistikhisobdaqaytaishlanadi. statistikhisobommaviyxo‘jalikhodisalarto‘g‘risidagima’lu-motlarniyig‘ishvaishlashtizimidaniborat.xo‘jalikhisobiningbutuributunxo‘jalikvauningtarmoqlariningrivojlanishjarayoninio‘rga- nishgayo‘naltirilgan.undankorxona,tashkilotvamuassasalardasodirbo‘layotganturli-tumanommaviyhodisalarnikuzatishuchunfoyda-laniladi.statistikhisobyordamidaxo‘jalikfaoliyatiningturli-tumanmiqdoriyvasifatko‘rsatkichlarihisoblabchiqiladi.sanoatdabungaishlabchiqarishhajmi,o‘rtachaishhaqi,ishvaqtidanfoydalanish,mehnatunumdorligidarajasi,o‘sishivaboshqako‘rsatkichlarkiradi.dastlabkistatistikkuzatuvma’lumotlaritumanlar,viloyatlarvarespublikaxalqxo‘jaliginingayrimtarmoqlaribo‘yichaumumlashtiriladi. statistikhisobstatistikafani—statistikausullaridanfoydalanadi.statistikamustaqilijtimoiyfansifatidafaqatxo‘jalikhodisalariniginao‘zichigaolmay,balkijam

4 / 17

iyathayotining boshqatomonlariniham qamraboladi.jumladan,uningyordamidaaholiningsoni,tarkibivaharakati,xalqhayotiningmoddiyhamdamadaniydarajasi,uningijtimoiyhayotihaqidagiko‘rsatkichlargaerishiladi. xo‘jalikhodisalarihaqidagima’lumotlarstatistikhisobtomonidanoperativvabuxgalteriyahisobikorxona,tashkilotvamuassasalardamustaqilravishdatashkilqilinadigandastlabkihisobdanolinadi.ba’zima’lumotlarstatistikkuzatuvningalohidashakllari—qaytaro‘yxatgaolishvatekshirishlaryordamidaolinadi.uzluksizkuzatibbo‘lmaydigan ommaviyhodisalarnitavsiflashuchundastlabkuzatishusulidankengfoydalaniladi. tarmoqlar,xalqxo‘jaligimiqyosidagixo‘jalikhodisalarinitavsiflovchima’lumotlarasosanmaxsusdavlatstatistikaorganlari—makroiqtisodiyotvastatistikavazirliginingstatistikaboshqarmasitomonidanolinadivaishlabchiqiladi.dastlabkimateriallarniilmiyishlashvatahlilqilisholinganko‘rsatkichlarniyig‘ishvaguruhlash,o‘rtachasonlarusuli,nisbiyjamlar,indekslar,dinamikqatorlarkabimaxsususullardanfoydalanishyordamidaamalgaoshiriladi. statistikhisobningko‘rsatkichlarinihisoblabchiqisdahbarchamavjudo‘lchovlar—natura,mehnatvapulo‘lchovlaridan,o‘rganilayotgan hodisaningmazmunivaqo‘yilganvazifalarigaqarabfoydalaniladi. buxgalteriyahisobi—ichkiboshqarishvatashqiiste’molchilarningmaqsadlariuchunjoriyvayakuniyaxborotniolishbilankorxonalar,tashkilotlarhamdamuassasalarningxo‘jalikfaoliyatiustidanuzluksiz vao‘zarobog‘liqbo‘lgankuzatishvanazoratqilishtizimidaniborat. buxgalteriyahisobiyordamidaxo‘jalikdamavjudbo‘lganharxilturdagimoddiyqiymatliklarvapulmablag‘lariningmiqdori,boshqakorxonahamdatashkilotlarbilanhisob-kitoblarningholati,undagiboshqaresurslarningumumiyhajmihaqidama’lumotlarolinadi;tayyor-langanmateriallar,ishlabchiqarilganvasotilganmahsulothajmihamdatannarxianiqlanadi;xo‘jalikfaoliyatiningmoliyaviynatijalari—foydayokizararhisoblabchiqiladi;korxonaningrentabelligihamdakorxonavauningtarkibiyqismlariningboshqaqatorko‘rsatkichlarihisoblabaniqlanadi. buxgalteriyahisobidahamoperativvastatistikhisobdagikabibarchao‘lchov

5 / 17

lar—natura,mehnatvapulo‘lchovlariqo‘llaniladi.lekinundapulo‘lchovigaalohidaahamiyatberiladi,chunkiubuxgalteriyahisobiningumumlashtiruvchiko‘rsatkichlariniolishimkoniniberadi.5huninguchunpulo‘lchovidabuxgalteriyahisobiningbarchaobyektlari,garchiularnaturavamehnato‘lchovlaridaaksettirilganbo‘lsaham,albatta,pulo‘lchovidaifodalanadi.pulo‘lchovbirligiyordamidabuxgalteriyahisobi,quyidagiumumlashtiruvchiko‘rsatkichlarniberadi:korxonaningbarchamabla-g‘larihajmi,ishlabchiqarishgasarflanganxarajatlar,davrxarajatlari,ko‘zdatutilmaganxarajatlar,mahsulotningishlabchiqarishtannarxi,sotishdanolinganyalpitushum,marjinalfoydavaboshqalar. buxgalteriyahisobiningengmuhimxususiyatlaridanbirishundaki, uninghujjatlarida barcha xo‘jalikoperatsiyalari yoppasiga qayd qilinadi.bubarchaxo‘jalikjarayonlariningto‘latavsifiniolishuchunzarurdir. buxgalteriyahisobiningboshqaxususiyatlaridanbiriuninghujjatlanishidir.buxgalteriyahisobitizimidaqaydqilinadiganharbiroperatsiyaoldinhujjatlashtirilishikerak.hujjatbuxgalteriyahisobima’lumotlariningyagonamanbayihisoblanadi.barchaoperatsiyalarniqamraboladiganhujjatlarningmavjudligibuxgalteriyahisobima’lumotlaridanmoddiyjavobgarshaxslarfaoliyatiustidannazoratqilishvaboshqarishuchunasoslanganma’lumotlarniolishimkoniyatiniberadi. buxgalteriyahisobidayakunlanganyig‘mako‘rsatkichlarniolishuchunyig‘ilganma’lumotlarniilmiyishlashningmaxsususullaridanfoydalaniladi.buusullarningmuhimxususiyatlari shundan iboratki,ularalohidaajratibolingankorxona,tashkilotva muassasalarning butunxo‘jalikfaoliyatiniuzluksizvao‘zarobog‘langanholdaaksettirilishinita’minlaydi. buxgalteriyahisobiningma’lumotlariayrimkorxona,tashkilotvamuassasalarhamdama’lumbirkompaniyatarkibigakiradigankorxonalarguruhibo‘yichaboshqaruvqarorlariniqabulqilishvaularningishiniauditqilishuchunauditmanbayisifatidaxizmatqiladi.buxgalteriyahisobiningqatorko‘rsatkichlariumumlashganko‘rinishdakorxonaningmoliyaviyholatinibaholashdaqo’llaniladi.umumlashganko‘rsatkich- larningbirguruhifaoliyatnibaholashdako‘pinchabuxga

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "xo'jalik hisobi"

1- bob.xo'jalik hisobining mohiyati, boshqaruvtizimidagi ahamiyati va buxgalterlyahisobining umumiy tavsifi 1. xo‘jalikdagihisobturlariraularningjamiyatniboshqarishdagio‘rniraahamiyati hisobningpaydobo‘lishibevositakishilikjamiyatiningvujudgakelishibilanbog‘liq.tarixiyma’lumotlargako‘ra,ibtidoiyjamoatuzumidavridahisobdanfoydalanishgan.qabilaboshlig‘io‘zqabilasinisaqlabqolishuchunqaysifaslqachonkeladi,qabilasidaqanchaodambor,ularuchunqanchaoziq-ovqatto‘plashkerakkabihisob-kitoblarniamalgaoshirgan.dastlabhisobqurollarisifatidaqo‘lbarmoqlaridanfoydalanilgan(ba’zihollardabuodatdanhozir hamfoydalanamiz). hozirdahamjamiyatningbirbo‘lagihisoblanganharbiroilaningo‘zhisob-kitobi bor. qaysi oilada hisob-kitobyaxshi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lsa,o‘shaoilaningturmushsharoitiyaxshi.bundanko‘rinibturibdiki,hi...

Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (85,6 КБ). Чтобы скачать "xo'jalik hisobi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: xo'jalik hisobi DOCX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram