"chaxor maqola" (nizomiy aruzi samarqandiy)

DOCX 8 стр. 39,3 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 39,3 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

ona tili va adabiyot fakulteti 616-24 guruh oʻzbek adabiyoti fanidan referat mavzu: “chaxor maqola” (nizomiy aruzi samarqandiy) asari tahlili bajardi: axanova ma’rifat nizomiy aruziy ibn samarqandiy (11-asrning 90-yillari — samarqand — 1160) — adib, adabiyotshunos olim. kotib, shoir, munajjim, tabib sifatida ham tanilgan. aruzni puxta egallagani uchun aruziy nomi bilan ham mashhur boʻlgan. 1111-yilda sharq mamla-katlari boʻylab sayohat qilgan. balx, hirot, tuye, nishopur shaharlarini kezib, afgʻonistonning gʻur va bomiyon viloyatlarida shansabiylar sulolasida 45 yil xizmat qilgan. bizgacha "majmaʼ unnavodir" ("nodirlar majmuasi") yoki "chahor maqola" ("toʻrt maqola", 1156— 57) deb nomlangan asarigina yetib kelgan. asar muqaddima va 4 maqoladan iborat. muqaddimada kitobning yozilish sabablari, maqsadi aytilgan. asosiy qismidagi maqolalarda dabirlik ilmining mohiyati va yetuk dabir si-fatlari; sheʼr ilmining mohiyati va shoirning salohiyati; ilmi nujumning mohiyati va munajjimning bilimi, tibbiyot ilmining mohiyati, tabiblik, tabibning vazifalari haqida fikr yuritilgan. har bir maqola muallif tomonidan ilgari surilgan gʻoya va fikrlarni aks ettiruvchi 10—12 hikoyat …

2 / 8

d. istanbul nusxasi eng moʻʼtabar nusxa hisoblanadi. ingliz olimi eduard braun xuddi shu nusxani ingliz tiliga tarjima qilgan (1899). eron olimi m. muinning tanqidiy matni asosida asarni s. bayevs-kiy va 3. vorojeykina rus tiliga (1963), asl forsiy nusxadan m. hasaniy oʻzbekchaga (1985) qisqartirib tarjima qilganlar. nizomiy aruziy samarqandiyning tarjimayi holi haqida baʼzi maʼlumotlarni faqat uning „chahor maqola“ asaridan topish mumkin. nizomiy esa adabiy taxallusi, lekin o‘ziga zamondosh bo‘lgan nizomiy taxallusli ikkita shoirdan farq qilish uchun unga aruziy (aruz mutaxassisi) taxallusini ham qo‘shib aytiladi. nizomiy aruziyning badiiyat, sheʼriyat ilmi - aruzdagi xizmatlari, shuhrati to‘g‘risidagi qaydlari hatto, mubolag‘a deb qabul qilinganida ham, uning „aruziy“ faxrli nomi uning bu sohada muayyan xizmatlari, sanʼatlari bo‘lganligiga ishoradir. nizomiy aruziy samarqandiy samarqandda tugʻulgan. qandaydir sabab bilan hozirgi afg‘onistonning gʻur va bomiyon viloyatlariga borib, u yerda shansabiylar sulolasidan bo‘lgan podshohlar xizmatiga kirib, umrining oxirigacha o‘sha yerda istiqomat qilgan. nizomiy aruziy ibn samarqandiyning tavallud va vafot etgan yillari …

3 / 8

n gʻur va bomiyonda hukm surgan. shansab qabilasining katta bir qismi gʻurda, kichik qismi esa bomiyonda podshohlik qilgan. gʻur podshohlarining poytaxti avval varshad, keyin hozirgi afg‘onistonning g‘arbidagi firuzkuh shahri bo‘lgan. ular o‘zlarini „maliku-l-jabal“ („tog‘ podshosi“) nomi bilan yuritib, 1150-yildan boshlab „sulton“ laqabi bilan atala boshlaganlar. bomiyon - suv sathidan 2500 metr balandlikdagi kichik vodiy boʻlib, poytaxti gʻulg‘ula nomli qal’a-shahar bo‘lgan. bu shahar 1222-yil mo‘g‘ullar tomonidan tamoman vayron etilib, hozir uning faqat xarobalarigina qolgan, xolos. gʻulg‘ula bilan firuzkuh orasi 500 chaqirimdan ortiq boʻlib, yurish qiyin bo‘lgan tog‘li yo‘ldan iborat. xuddi ana shu shaharda nizomiy aruziy samarqandiy o‘zining bizgacha yetib kelgan yagona asari „chahor maqola“ni yozib tugatgan. faoliyati [tahrir | manbasini tahrirlash] „chahor maqola“ning eronlik olim m. qazviniy tomonidan aniqlangan asl nomi „majmaʼu-n-navodir“ („nodir hodisalar majmuasi“) boʻlib, keyinchalik „chahor maqola“ („to‘rt maqola“) nomi bilan atalgan. asar abulhasan ali ibn faxriddin mas’ud degan podshohga bag‘ishlangan. lekin na gʻur va na bomiyon podshohlaridan yoki …

4 / 8

xizmati uchun hozir turuvchi, xalifalikning kuch-qudrati, xalqning husni, jamiyatning ulug‘i, arab va forslarni yo‘lga soluvchi, dunyoda eng oliyjanob, fozillar quyoshi, amirlar shohi, moʻminlar amirining safdoshi, xudo uning shon-shuhrati va baxt yo‘lida gullab-yashnashini davom ettirsin va ko‘paytirsin, abulhasan ali ibn mas’ud ibn husaynga yo‘l-yo‘riq va kamolotdan iboratdir“ deydi. demak, „chahor maqola“ endi taxtga o‘tirgan yosh podshohlar uchun pand-nasihat va yo‘l-yo‘riqlardan iborat bo‘lgan kitobdir. bizga „chahor maqola“ning 12ta qo‘lyozmasi yetib kelgan. bulardan ikkitasi xiv asrga oid boʻlib, qolganlari keyingi asrlarda ko‘chirilgan nusxalardir. asar 1887-1888-yillar eronda toshbosmada nashr etilgan mashhur ingliz sharqshunos olimi eduard braun 1899-yil uning inglizcha tarjimasini ham nashr etgan. 1909-yil eron olimi mirzo muhammad qazviniy „chahor maqola“ning tanqidiy matnini leydenda nashr ettirdi. bu nashrga ilmiy-tadqiqiy so‘z boshi va izohlar ham ilova qilingan. so‘z boshida nizomiy aruziy samarqandiyning tarjimayi holi ilmiy asosda yoritib berilgan. m. qazviniy asarning haqiqiy nomi „majmaʼu-n-navodir“ („nodir hodisalar majmuasi“) ekanini ham ilmiy asosda isbotlab bergan. „chahor maqola“ …

5 / 8

madaniy markazlarda yashab ijod qilgan. nizomiy aruzi o‘z davrining bilimdon, siyosatdon va tarixiy shaxslarni chuqur tahlil qila olgan ziyolilaridan bo‘lgan. uning eng mashhur asari – “chahor maqola” (ya'ni, to‘rt maqola), o‘zbek, fors va arab adabiyotida alohida o‘rin egallagan falsafiy-badiiy nasriy asardir. asar nomi va tuzilishi “chahor maqola” – tojik-fors tilida yozilgan bo‘lib, “to‘rt maqola” degan ma’noni bildiradi. bu asar adabiy-falsafiy traktat bo‘lib, unda to‘rt muhim kasb va vazifa haqida ilmiy-badiiy mulohazalar yuritilgan: 1. kotib (devonnavis) 2. shoir 3. munajjim (falakshunos) 4. tabib (shifokor) bu to‘rt kasb muallif nazarida har bir hukmdorning saroyida bo‘lishi lozim bo‘lgan eng muhim va asosiy lavozimlardir. asarning mazmuni va tahlili 1. kotib – davlat idoralarining suyak tayanchi kotiblik san’ati — siyosiy va ma’muriy ishlarning yuritilishi, farmon va hujjatlarning yozilishi, diplomatik yozishmalar shakllantirilishi uchun muhim. nizomiy aruzi kotibdan: · yaxshi yozuvni; · qonun va tarixni bilishni; · lozim darajada diplomatiya mahoratini talab qiladi. tahlil: bu maqola orqali …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О ""chaxor maqola" (nizomiy aruzi samarqandiy)"

ona tili va adabiyot fakulteti 616-24 guruh oʻzbek adabiyoti fanidan referat mavzu: “chaxor maqola” (nizomiy aruzi samarqandiy) asari tahlili bajardi: axanova ma’rifat nizomiy aruziy ibn samarqandiy (11-asrning 90-yillari — samarqand — 1160) — adib, adabiyotshunos olim. kotib, shoir, munajjim, tabib sifatida ham tanilgan. aruzni puxta egallagani uchun aruziy nomi bilan ham mashhur boʻlgan. 1111-yilda sharq mamla-katlari boʻylab sayohat qilgan. balx, hirot, tuye, nishopur shaharlarini kezib, afgʻonistonning gʻur va bomiyon viloyatlarida shansabiylar sulolasida 45 yil xizmat qilgan. bizgacha "majmaʼ unnavodir" ("nodirlar majmuasi") yoki "chahor maqola" ("toʻrt maqola", 1156— 57) deb nomlangan asarigina yetib kelgan. asar muqaddima va 4 maqoladan iborat. muqaddimada kitobning yozilish sababla...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (39,3 КБ). Чтобы скачать ""chaxor maqola" (nizomiy aruzi samarqandiy)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: "chaxor maqola" (nizomiy aruzi … DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram