o‘lchash jarayoni bo‘yicha umumiy ma’lumotlar

PPTX 20 pages 369.4 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 369.4 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation mavzu: o‘lchash jarayoni bo‘yicha umumiy ma’lumotlar 4 - маъруза мс ва мсм кафедраси: мамасодикова н.ю. reja: 1. o‘lchash jarayoni, o‘lchash ob’yekti va sub’yekti 2. o’lchash usullari va turlari tayanch so‘z va iboralar: o‘lchash, bevosita, bilvosita, majmuiy, birgalikda, mutloq, nisbiy, bevosita baholash, o‘lchov bilan taqqoslash usuli, ayirmali o‘lchash usuli, nolga keltirish usuli, almashlash usuli, mos kelish usuli. 1. o‘lchash to‘g‘risida asosiy ta’riflar, tushunchalar kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. bu ta’rifdan shunday xulosaga kelish mumkinki: birinchidan, o‘lchash bu har xil kattaliklar to‘g‘risida informatsiya hosil qilishdir; ikkinchidan, bu fizik eksperimentdir; uchinchidan - o‘lchash jarayonida o‘lchanadigan kattalikning o‘lchov birligining ishlatilishidir. demak, o‘lchashdan maqsad, …

2 / 20

gartirish demakdir. bundan maqsad izlanayotgan kattalikni son qiymatini qo‘llash, ishlatish uchun qulay formada aniqlashdir. o‘lchash jarayoni - bu solishtirish eksperimentini o‘tkazish jarayonidir (solishtirish qanday usulda bo‘lmasin). o‘lchash usuli esa - bu fizik eksperimentning aniq ma’lum struktura yordamida, o‘lchash vositalari yordamida va eksperiment o‘tkazishning aniq yo‘li, algoritmi yordamida bajarilishi, amalga oshirilishi usulidir. o‘lchash odatda o‘lchashdan ko‘zlangan maqsadni (izlanayotgan kattalikni) aniqlashdan boshlanadi, keyin esa shu kattalikning xarakterini analiz qilish asosida bevosita o‘lchash ob’ekti (o‘lchanadigan kattalik) aniqlanadi. o‘lchash jaraeni yordamida esa shu o‘lchash ob’ekti to‘g‘risida informatsiya hosil qilinadi va nihoyat ba’zi matematik qayta ishlash yo‘li bilan o‘lchash maqsadi haqida yoki izlanayotgan kattalik haqida informatsiya (o‘lchash natijasi) olinadi. o‘lchash natijasi - o‘lchanayotgan kattalikning son qiymatini o‘lchash birligiga ko‘paytmasi tariqasida ifodalanadi. x=n[x], bu erda x - o‘lchanadigan kattalik; n - o‘lchanayotgan kattalikning qabul qilingan o‘lchov birligidagi son qiymati; [x] - o‘lchash birligi o‘lchash jarayonini avtomatlashtirish munosabati bilan o‘lchash natijalari o‘zgarmasdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektron hisoblash mashinalariga yoki …

3 / 20

ash jarayoniga aytiladi, unda o‘lchanadigan kattalik fizik eksperiment yordamida, xuddi shu turdagi, birlik sifatida qabul qilingan miqdori bilan o‘zaro solishtiriladi. o‘lchanayotgan kattalikning sonli qiymatini topishning bir necha xil turlari mavjuddir. bevosita o‘lchash - o‘lchanayotgan kattalikning qiymatini tajriba ma’lumotlaridan bevosita topish. masalan, oddiy simobli termometrda yoki lineyka yordamida o‘lchash. u = s∙x; bunda: u - muayyan birlikda ifodalanyotgan o‘lchanayotgan kattalikning qiymati; s - shkalaning bo‘lim qiymati; x - shkaladan olingan qaydnoma. bilvosita o‘lchash - bevosita o‘lchangan kattaliklar bilan o‘lchanayotgan kattalik orasida bo‘lgan ma’lum bog‘lanish asosida katalikning qiymatini topish. masalan, tezlikni o‘lchash. u = f (x1 x2 ...xn). majmuiy o‘lchash - bir necha nomdosh kattaliklarning birikmasini bir vaqtda bevosita o‘lchashdan kelib chiqqan tenglamalar tizimini echib, izlanayotgan qiymatlarni topish. masalan, har xil tarozi toshlarining massasini solishtirib, bir toshning ma’lum massasidan boshqasining massasini topish uchun o‘tkaziladigan o‘lchashlar, haroratni qarshilik termometri orqali o‘lchash. birgalikdagi o‘lchash - turli nomli ikki va undan ortiq kattaliklar orasidagi munosabatni …

4 / 20

sanash qurilmasi yordamida to‘g‘ridan to‘g‘ri o‘lchanayotgan kattalikning qiymatini topish. masalan, prujinali manometr bilan bosimni o‘lchash yoki ampermetr yordamida tok kuchini topish. o‘lchov bilan taqqoslash (solishtirish) usuli - o‘lchanayotgan kattalikni o‘lchov orqali yaratilgan kattalik bilan taqqoslash (solishtirish) usuli. masalan tarozi toshi yordamida massani aniqlash. o‘lchov bilan taqqoslash usulining o‘zini bir nechta turlari mavjud: ayirmali o‘lchash (differensial) usuli - o‘lchov bilan taqqoslash usulining turi hisoblanib, o‘lchanayotgan kattalikning va o‘lchov orqali yaratilgan kattalikning ayirmasini (farqini) o‘lchash asbobiga ta’sir qilish usuli. misol qilib uzunlik o‘lchovini qiyoslashda uni komparatorda namunaviy o‘lchov bilan taqqoslab o‘tkaziladigan o‘lchash. yoki, voltmetr yordamida ikki kuchlanish orasidagi farqni o‘lchash, bunda kuchlanishlardan biri juda yuqori aniqlikda ma’lum, ikkinchisi esa izlanayotgan kattalik hisoblanadi. ux bilan u0 qanchalik yaqin bo‘lsa, o‘lchash natijasi ham shunchalik aniq bo‘ladi. nolga keltirish usuli - bu ham o‘lchov bilan taqqoslash usulining bir turi hisoblanadi. bunda kattalikning taqqoslash asbobiga ta’siri natijasini nolga keltirish lozim bo‘ladi. masalan, elektr qarshiligini qarshiliklar ko‘prigi …

5 / 20

tkaziladigan o‘lchash. masalan, kalibr yordamida val diametrini moslash. har bir tanlangan usul o‘z usuliyatiga, ya’ni o‘lchashni bajarish usuliyatiga ega bo‘lishi lozim. o‘lchashni bajarish usuliyati deganda, ma’lum usul bo‘yicha o‘lchash natijalarini olish uchun belgilangan tadbir, qoida va sharoitlar tushuniladi. o‘lchanadigan kattalikning o‘lchash jarayonida o‘zgarish xarakteriga ko‘ra statik va dinamik o‘lchashlarga ajratiladi. statik o‘lchash deganda qiymati o‘lchash jarayoni mobaynida o‘zgarmaydigan kattalikni o‘lchash tushuniladi. bundan tashqari, davriy o‘zgaruvchan kattaliklarning turg‘un rejimidagi o‘lchashlar ham kiradi. masalan, o‘zgaruvchan kattalikning amplituda, effektiv va boshqa qiymatlarini turg‘un rejimida o‘lchash. dinamik o‘lchashlarga qiymatlari o‘lchash jarayonida o‘zgarib turadigan kattaliklarni o‘lchashlar kiradi. dinamik o‘lchashga vaqt bo‘yicha o‘zgaradigan kattalikning oniy qiymatini o‘lchash misol bo‘la oladi. nazorat savollari. bevosita o‘lchash deganda nimani tushunasiz? o‘lchash turlari nechtaga bo‘linadi? bilvosita o‘lchash deganda nimani tushunasiz? majmuiy o‘lchash deganda nimani tushunasiz? o‘lchash usullari nechtaga bo‘linadi? nolga keltirish usulini tushuntiring? mos kelish usulini tushuntiring? bevosita baholash usulini tushuntiring? эътиборингиз учун рахмат image2.emf image3.png image4.png image5.png o‘lchash turlari …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘lchash jarayoni bo‘yicha umumiy ma’lumotlar"

powerpoint presentation mavzu: o‘lchash jarayoni bo‘yicha umumiy ma’lumotlar 4 - маъруза мс ва мсм кафедраси: мамасодикова н.ю. reja: 1. o‘lchash jarayoni, o‘lchash ob’yekti va sub’yekti 2. o’lchash usullari va turlari tayanch so‘z va iboralar: o‘lchash, bevosita, bilvosita, majmuiy, birgalikda, mutloq, nisbiy, bevosita baholash, o‘lchov bilan taqqoslash usuli, ayirmali o‘lchash usuli, nolga keltirish usuli, almashlash usuli, mos kelish usuli. 1. o‘lchash to‘g‘risida asosiy ta’riflar, tushunchalar kattalikning sonli qiymatini odatda o‘lchash amali bilangina topish mumkin, ya’ni bunda ushbu kattalik miqdori birga teng deb qabul qilingan shu turdagi kattalikdan necha marta katta yoki kichik ekanligi aniqlanadi. o‘lchash deb, shunday solishtirish, anglash, aniqlash jarayoniga aytiladiki, unda...

This file contains 20 pages in PPTX format (369.4 KB). To download "o‘lchash jarayoni bo‘yicha umumiy ma’lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘lchash jarayoni bo‘yicha umum… PPTX 20 pages Free download Telegram