quyi amudaryo mintaqasining iqtisodiy geografik muammolari

DOC 51.6 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663191129.doc қуйи амударё минтақасининг иқтисодий географик муаммолари quyi amudaryo mintaqasining iqtisodiy geografik muammolari mustaqil o`zbekiston milliy iqtisodiyotini mustahkamlashda uning geosiyosiy tizimining uzviy qismi bo`lgan har bir mintaqaning o`ziga xos munosib o`rni bor. shu jihatdan quyi amudaryo iqtisodiy rayoni ham respublika miqyosidagi hududiy mehnat taqsimotida sanoat va qishloq xo`jaligining ba`zi tarmoqlariga ixtsoslashuvi asosida alohida ajralib turadi. mintaqa qoraqalpog`iston respublikasi hamda xorazm viloyatidan tarkib topadi. maydoni bo`yicha o`zbekiston hududida ajratilgan 6 ta asosiy iqtisodiy rayonning (soliyev, 1998) eng yirigi hisoblanadi. uning maydoni 172,6 ming kv. km. yoki respublika hududining 38,4 foizini ishg`ol qiladi. ammo mintaqaning deografik sig`imi uncha katta emas – bu yerda 3060,5 ming kishi yashaydi (jami mamlakat aholisining atigi 11,5 foizi, 2007 yil). rayonning geografik o`rni uning ijtimoiy iqtisodiy rivojlanish yo`nalishini ko`p jihatdan belgilab beradi. eng avvalo bu o`rinning muhim iqtisodiy geografik xususiyatlarini e`tiborga olish lozim. birinchidan, quyi amudaryo o`zbekiston respublikasining shimoli – g`arbiy chekkasida, mamlakatimizning asosiy markazlaridan uzoqda joylashgan. …

shganligi: uning tranzit imkoniyatlaridan samarali foydalanishga; xalqaro bozorga mo`ljallangan eksportbop mahsulotlarni ishlab chiqishga; chegaraning bog`lovchi (kontakt) salohiyatidan foydalanib, erkin iqtisodiy mintaqalarning turli yo`nalishlarini shakllantirishga qulay sharoitlar yaratadi. shu bilan birga rayon o`z nomi bilan o`rta osiyoning tarixiy geografik rivojlanishida katta ahamiyat kasb etgan amudaryo (oks)-ning quyi qismida joylashganligini ham nazardan qochirmaslik kerak. bir vaqtlar, ya`ni daryo sivilizatsiya va sug`orma dehqonchilik madaniyatining rivoj topgan davrida bu gidrografik omil hozirgi rayon hududini, xususan qadimiy xorazmni chindan ham azimu-aziz, mashhur qilgan, uni jahonning savdo va fan taraqqiyotining markazlaridan biriga aylantirgan. shu o`rinda e`tirof etish joizki, agar misr o`zining tarixiy olamshumul ahamiyati bilan naqadar nil daryosiga bog`liq bo`lgan bo`lsa, xorazm (bu yerda u hozirgi ma`muriy viloyat mao`munida emas, keng, tarixiy-geografik ma`noda) ham shunchalik oks daryosidan minnatdor bo`lgan. bir yunon faylasufi misrni nilning tuhfasi deb ta`riflagan, biz ham xorazmni oksning sovg`asi, deb atashimiz mumkin. biroq, ko`rilayotgan mintaqa haqiqatdan ham hozirgi kunda quyi amudaryo, ya`ni amudaryoning …

intaqaning gullab yashnashi ham, uning hozirgi holati ham ko`p jihatdan amudaryoga bog`liq bo`lgan. shu bois, uni “quyi amudaryo rayoni” deb atash har tomonlama to`g`ridir. ayni chog`da qo`hna qadimiy xorazm –quyi amudaryo vohasi va unga tutash hududlarning tili, madaniyati, mentalitetining ma`lum darajada saqlanib qolganligi ham qisman uning geografik o`rni bilan izohlanadi. vohaning bepoyon cho`l hududlari bilan o`ralganligi, boshqa voha va vodiylardan uzoqda, alohida joylashganligi o`tmishda uni harbiy – strategik mazmun kasb etgan. hozirgi kunda quyi amudaryo iqtisodiy rayoni katta ishlab chiqarish salohiyatiga ega emas: uning hissasiga o`zbekistonda yaratilgan yalpi ichki mahsulotning 6,3 foizi, sanoat mahsulotining 9,9 foizi to`g`ri keladi (taqqoslash uchun: rayonning mamlakat aholisidagi hissasi 11,5 foizga teng). quyi amudaryoning tashqi iqtisodiy faoliyati ham sust: u mamlakat tashqi savdo aylanmasining bor – yo`g`i 2,2 foizini, shu jumladan eksportining 2,9 va importining 1,1 foizini ta`minlaydi, xolos (2006 y.). bu yerda yerda qulay investitsiya makoni endigina shakllanmoqda. binobarin, qo`shma korxonalar soni ham uncha …

arni e`tiborsiz qoldirib, paxta yakka hokimligini sug`orma dehqonchilik maydonlarini kengaytirish asosida rivojlantirish, suvdan xo`jasizlarcha isrofli foydalanish respublikamizda va, xususan ko`rilayotgan hududda qator muammolarning keskinlashuviga olib keldi. respublikamiz mustaqillikka erishgandan so`ng mintaqalar ijtimoiy – iqtisodiy rivojlanishiga, jumladan quyi amudaryo rayonida xo`jalikning turli tarmoqlarini rivojlantirishga katta ahamiyat berdi. ayniqsa, mamlakatimizning transport havfsizligini ta`minlash maqsadida quyi amudaryoni respublikamizning ichki hududlari bilan bevosita temir yo`l orqali bog`lanishi hamda orolbo`yi mintaqasida ijtimoiy – ekologik muammolarni bartaraf etishga qaratilgan chora – tadbirlarning amalga oshirilishi diqqatga sazovordir. iqtisodiy rayon, umuman olganda, ma`lum darajada o`zining mineral xom – ashyo va mehnat salohiyatiga ega. biroq, bu imkoniyatlar ichki jihatdan uning turli qismlarida bir xil emas. eng avvalo mintaqaning ikki, bir – biridan katta farqlanuvchi hududlaridan iborat ekanligini ta`kidlash joiz. bu borada qoraqalpog`iston respublikasi faqat maydoni bo`yicha o`zbekistonda birinchi, qolgan barcha sohalarda eng oxirgi o`rinda yoki oxiridan birinchi. masalan, jon boshiga hisoblaganda, yalpi ichki mahsulot, sanoat va qishloq xo`jaligi mahsulotlarini …

infratuzilma tizimini yaratish bu borada katta ahamiyatga ega bo`ladi. qoraqalpog`iston respublikasi ma`mu-riy jihatdan 14 ta qishloq tumanlaridan iborat. ammo, ularning “zichligi” juda past va tumanlar o`zlarining hudud ko`lami bo`yicha bir – biridan katta farq qiladi. masalan, eng katta qo`ng`irot (76,0 ming kv. km) va eng kichik shumanay (0,63 ming kv. km) tumani o`rtasidagi farq yoki hududning “geografiylik” koeffitsiyenti 120,6 ga teng. agar qo`ng`irot, mo`ynoq (37,0 ming kv. km) va taxtako`pir (21,1 ming kv. km) tumanlarini birga hisoblasak, unda ana shu 3 tumanga qoraqalpog`iston hududining 80,2 foizi, butun o`zbekiston respublikasi maydonining yaqin 30 foizi to`g`ri kelishining guvohi bo`lamiz. vaholanki, bu yerda mintaqaning 11,5 va mamlakatning 0,7 foiz aholisi to`g`ri keladi, xolos. demografik salohiyati bo`yicha eng katta taxtako`pir tumani (167,3 ming kishi), eng kichigi mo`ynoq (28,4 ming kishi); ular o`rtasidagi farq 5,9 martaga barobar. qator qishloq tumanlarida, masalan, mo`ynoq, qorao`zak, qonliko`l, nukus, taxtako`pir va shumanay tumanlarinig har birida aholi soni 50 ming …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "quyi amudaryo mintaqasining iqtisodiy geografik muammolari"

1663191129.doc қуйи амударё минтақасининг иқтисодий географик муаммолари quyi amudaryo mintaqasining iqtisodiy geografik muammolari mustaqil o`zbekiston milliy iqtisodiyotini mustahkamlashda uning geosiyosiy tizimining uzviy qismi bo`lgan har bir mintaqaning o`ziga xos munosib o`rni bor. shu jihatdan quyi amudaryo iqtisodiy rayoni ham respublika miqyosidagi hududiy mehnat taqsimotida sanoat va qishloq xo`jaligining ba`zi tarmoqlariga ixtsoslashuvi asosida alohida ajralib turadi. mintaqa qoraqalpog`iston respublikasi hamda xorazm viloyatidan tarkib topadi. maydoni bo`yicha o`zbekiston hududida ajratilgan 6 ta asosiy iqtisodiy rayonning (soliyev, 1998) eng yirigi hisoblanadi. uning maydoni 172,6 ming kv. km. yoki respublika hududining 38,4 foizini ishg`ol qiladi. ammo mintaqaning deografik s...

DOC format, 51.6 KB. To download "quyi amudaryo mintaqasining iqtisodiy geografik muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: quyi amudaryo mintaqasining iqt… DOC Free download Telegram