etikaning mohiyati va ahamiyati

PPTX 14 pages 4.1 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.1 MB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti ijtimoiy fanlar fakulteti amaliy psixologiya yo’nalishi a patok *-kurs falsafa fanidan mustaqil ishi. 1 mavzu: etikaning mohiyati va ahamiyati. reja: estetikada kategoriya tushunchasi. go’zallik estetikaning markaziy kategoriyasi sifatida. etikaning boshqa ijtimoiy fanlar bilan aloqadorligi. etika fanining ahamiyati va vazifalari. 2 har bir fan o’z maqomiga ko’ra muayyan tadqiqot faoliyat sohasi bo’lib, bu faoliyat tabiat, jamiyat va tafakkur haqida yangi bilimlat hosil qilishga qonun va kategorilar asosida olamni yangidan idrok etishga qaratilgan bo’ladi. estetika ham falsafiy fan sifatida o’zining qonun va kategoriyalarga ega. bular quyidagilar: 1. go’zallik. 2. hunuklik. 3. ulug’vorlik. 4. tubanlik. 5. fojeaviylik. 6. kulgulilik va boshqalar. go’zallik haqidagi qarashlar va nazariyalar: zardusht- huvarnosi axura mazda ko’p go’zaldir, go’zaldir juda. abu nasr farobiy-go’zallik bu-turli musiqalar, yaxshi xulq-atvorga to’g’ri keladigan, odamlar erishishga havas qiladigan narsalardir. abu homid g’azzoliy- har qanday go’zallik, go’zallikni anglay olgan muhabbat obektdir. ibn sino- go’zalikka muhabbat qo’yishning asosida ham aql …

2 / 14

g’usini hosil qiluvchi estetik hissiyot majmuidir. ulug’vorlik o’zida hajm, miqdor ko’lam va buyuklikni mujassam etadi. ingliz nafosatshunosi e.biork ko’zallikni ulug’vorlik bilan solishtiradi va ularni bir-biriga qarama-qarshi tushunch sifatida qaraydi. i.kant esa ko’zallik va ulug’vorlikni uyg’unlikda rivojlanuvchi tushuncha deb aytadi. vatanimiz o’z mustaqilligini qo’lga kiritgandan so’ng milliy-ma’naviy qadriyatlarga yangicha munosabat bildirdi, xalqona, ilg’or an’analar shakllandi, milliy iftixorni yuksaltirishga keng jamoatchilik fikri jalb qilindi. misol uchun, faylasuf olim v. semyonovning fikricha, bugungi jamiyatning axloqiy muhitini talab darajasida saqlab qolish etika fani zimmasiga tushadi va bunda etika insonni quyidagi olti jihatdan o’stirish hamda rivojlantirishga diqqat qilishi lozim: insonni ma’naviy-axloqiy o’stirish. insonda ijodkorlikni rivojlantirish. insonni jismoniy va ma’naviy jihatdan uyg’un rivojlantirish. insonni erkinlikka o’rgatish. insonni maqsadli tarbiyalash. 5 yevro‘pada esa «etika» nomi bilan mashhur, biz ham yaqin-yaqingacha shu atamani qo‘llar edik. uni birinchi bo‘lib yunon faylasufi arastu muomalaga kiritgan. arastu fanlarni tasnif qilarkan, ularni uch guruhga bo‘ladi: nazariy, amaliy va ijodiy. birinchi guruhga u …

3 / 14

xatti-harakatining eng qamrovli qismini bildiradi. axloqni umumiy tushuncha sifatida olib, uni doira shaklida aks ettiradigan bo‘lsak, doiraning eng kichik qismini odob, undan kattaroq qismini xulq, eng qamrovli qismini axloq egallaydi. 6 hozir u falsafly fan sifatida uch yo‘nalishda ish olib boradi, ya'ni axloqiy tafakkur taraqqiyotini tadqiq etar ekan, u axloqni: 1) bayon qiladi; 2) tushuntiradi; 3) o‘rgatadi. shunga ko‘ra, u tajribaviy-bayoniy, falsafiy-nazariy va rasmona-me'yoriy tabiatga ega. qadimgilar uni amaliy falsafa deb ataganlar. zero sof nazariy axloqshunosliknmg bo‘lishi mumkin emas. u insoniyat o‘z tajribasi orqali erishgan donishmandlik namunalarini hikmatlar, naqllar, matal-maqollar tarzida bayon etadi, kishilarni axloqiy qonun-qoidalarga o‘rgatadi, ularga axloqning mohiyatini tushuntiradi va falsafiy xulosalar chiqaradi. ya'ni, axloqshunoslik fanida aflotun, arastu, epikur, sitseron, seneka, avgustin, forobiy, ibn sino, g‘azzoliy, spinoza, kant, hegel, shopenhauer, foyerbax, kirkegaard, nitsshe, v. solovyov, losskiy singari buyuk faylasuflar yaratgan axloq nazariyasiga doir ta'limotlar bilan birgalikda «patanjali», «qobusnoma», sa'diyning «guliston», jomiyning «bahoriston», navoiyning «mahbub ul - qulub», montenning …

4 / 14

in etganlar. bundan tashqari, ko‘rib o‘tganimizdek, san’at estetikaning asosiy tadqiqot ob’ektlaridan hisoblanadi. har bir san’at asarida esa axloqning dolzarb muammolari ko‘tariladi va ijodkor eng yuksak axloqiy darajani badiiy qiyofalar orqali in’ikos ettiradi. bu in’ikos bevosita ijobiy qahramonlar qiyofasida amalga oshsa, bilvosita salbiy voqea–hodisalarga muallif nuqtai nazari orqali ro‘y berishi mumkin. ya’ni, biror–bir badiiy asarda ijobiy qahramonlar umuman bo‘lmaydi, lekin undagi voqea–hodisalarga ijodkor o‘z zamonasi erishgan axloqiy yuksaklikdan turib baho beradi. shu bois axloqsiz badiiy asarning bo‘lishi mutlaqo mumkin emas. demak, estetika o‘rganayotgan har bir badiiy asar ma’lum ma’noda axloqshunoslik nuqtai nazaridan ham tadqiq etilayotgan bo‘ladi. biroq, bunday yaqinlik, yuqorida aytganimizdek, aslo aynanlikni anglatmaydi. bu ikkala fanning tadqiqot ob’ektlari orasidagi farqni birinchi bo‘lib buyuk arastu nazariy jihatdan isbotlab bergan edi u, ezgulik faqat harakatda, go‘zallik esa harakatsiz ham namoyon bo‘ladi, degan fikrni bildiradi. darhaqiqat, axloqiylik faqat insonning xatti-harakati, qilmishi orqali yuzaga keladi; odam toki harakatsiz ekan, biz uning na yaxshiligini, na …

5 / 14

kak kishidagi chiroyli mo‘ylov faqat erkakning yuzida, ayol kishidagi husnlardan biri – ko‘krak faqat ayol kishi vujudida go‘zallikka ega. endi mo‘ylov burab so‘zlayotgan ayolni-yu, siynaband taqib yurgan erkakni tasavvur qiling! boyagi go‘zalliklar xunuklikka aylanadi-qoladi. shuningdek, go‘zallik bir vujudda ham faqat o‘z o‘rnini talab qiladigan «o‘ta injiqlik» xususiyatiga ega. shu joyda olmon nafosatshunosi fexner qo‘llagan misolni keltirish o‘rinlidir. mutafakkirlarning fikricha, qiz bola yuzidagi qizillik uning go‘zalligidan dalolat beradi. biroq, qizillik uning burni ustiga ko‘chsa – xunuklikka aylanadi. demak, axloq uchun–umumiylik, nafosat uchun esa–muayyanlik mavjudlik sharti hisoblanadi. psixologiya (ruhshunoslik). ma’lumki, insonning ruhiy hayotini o‘rganar ekan, ruhshunoslik, hissiyotlar masalasiga katta o‘rin beradi. go‘zallikni, san’at asarini yaratish va idrok etish ham ma’lum ma’noda hissiyotlar bilan bog‘liq. masalan, oddiy harsang tosh kishida alohida bir hissiy taassurot uyg‘otmaydi. lekin toshga haykaltarosh qo‘l urganidan so‘ng, undan hayot nafasi, insoniy hissiyotlar ufura boshlaydi. gap bunda toshga odam qiyofasi berilganida emas, balki shu qiyofaga bir lahzalik insoniy tuyg‘ularning jamlanganidadir. …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etikaning mohiyati va ahamiyati"

mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti ijtimoiy fanlar fakulteti amaliy psixologiya yo’nalishi a patok *-kurs falsafa fanidan mustaqil ishi. 1 mavzu: etikaning mohiyati va ahamiyati. reja: estetikada kategoriya tushunchasi. go’zallik estetikaning markaziy kategoriyasi sifatida. etikaning boshqa ijtimoiy fanlar bilan aloqadorligi. etika fanining ahamiyati va vazifalari. 2 har bir fan o’z maqomiga ko’ra muayyan tadqiqot faoliyat sohasi bo’lib, bu faoliyat tabiat, jamiyat va tafakkur haqida yangi bilimlat hosil qilishga qonun va kategorilar asosida olamni yangidan idrok etishga qaratilgan bo’ladi. estetika ham falsafiy fan sifatida o’zining qonun va kategoriyalarga ega. bular quyidagilar: 1. go’zallik. 2. hunuklik. 3. ulug’vorlik. 4. tubanlik. 5. fojeaviylik. 6. kulgulilik va...

This file contains 14 pages in PPTX format (4.1 MB). To download "etikaning mohiyati va ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: etikaning mohiyati va ahamiyati PPTX 14 pages Free download Telegram