urbanizatsiya (iqtisodiy geografiya)

DOCX 30,9 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1670932652.docx urbanizatsiya (iqtisodiy geografiya) reja: 1. shaharlar geografiyasi iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning eng faol va yetakchi tarmog’i ekanligi. 2. urbanizatsiya va uni geografik o’rganish. 3. shaharlar va shahar aglomeratsiyalari. 4. shaharlarning funksiyalari. 5. megapolislarning vujudga kelishi. geourbanistika yoxud shaharlar geografiyasi aholi va aholi manzilgohlari, umuman, iqtisodiy va sotsial geografiyaning eng rivojlangan yo’nalishidir. shaharlar boshqa iqtisodiy geografik obyektlarga qaraganda o’zining yaxlit, darhol ko’zga tashlanib turishi bilan farqlanadi. buning sababi – ularning ishlab chiqarishni, ijtimoiy-iqtisodiy voqelikni hududda, geografik kartada o’ziga xos tasvirlashidir. ma’lumki, iqtisodiy kartalarda, asosan, uch hududiy shakl ko’rsatiladi: chiziqlar yo’llarga mos kelsa, areal yoki maydonlar qishloq xo’jalik sohalariga, nuqta va tugunlar (tugunchalar) esa sanoat markazlari, shaharlarni aks ettiradi. binobarin, aytish mumkinki, iqtisodiy va sotsial geografiyaning asosiy tadqiqot obyekti ana shu uchlik, hududiy yoki geografik geometriya hisoblanadi va ularni tahlil etish bu fanning tub masalasidir. shaharlar geografiyasining iqtisodiy va sotsial geografiya fani doirasidagi bunday yutug’ining boisi nima? avvalambor, ta’kidlash lozimki, shaharlar …

kuchlidir. bejiz emaski, har qanday urush-yurishlar muvaffaqiyati va zafari dushmanning shahar va qal’alarini zabt etishda, bo’ysundirishda o’z isbotini topgan. demak, qadimda shaharlar butun yurtga, mamlakatga, boylikka nisbat berilgan. ularni turli mamlakat yoki ―iqlimlarda‖ turlicha atashgan: qubba, madinat, polis, bolig’, bozor, taun, grad, pur, burg, vill va hokazolar. bundan ko’rinib turibdiki, shaharlar davlatlarning siyosiy hayotida, ularning jahon hamjamiyatida, geosiyosiy tuzilmasida muhim rol o’ynaydi. shaharlarning qudrati ularda mujassamlangan iqtisodiy salohiyat bilan belgilanadi. shaharlar, eng avvalo, qishloq xo’jaligi bo’lmagan tarmoqlarning hududiy tashkil etish shakli sifatida iqtisodiy jihatdan samarali, serdaromad, harakatchan (dinamik) yo’nalishlarni o’zida mujassamlashtirgan. shu bois, har qanday mamlakat milliy iqtisodiyotining tarkibi, rivojlanganlik darajasi va xalqaro mehnat taqsimotidagi o’rni, undagi mavjud shaharlar tizimi, urbanizatsiya jarayoni bilan tavsiflanadi. ayni vaqtda, shaharlarning ilmiy-texnikaviy, madaniy salohiyati ham salmoqlidir. shaharlar bozor iqtisodiyotiga o’tishda asosiy omil bo’lib xizmat qiladi. ularda mavjud bo’lgan bank-moliya tizimlarini bozor infrastrukturasi ma’nosida ta’riflash mumkin. binobarin, mustaqil mamlakatimizning siyosiy hayoti va uning bozor munosabatlariga …

yo’nalishda shaharlar o’lka, hudud iqtisodiy ta’rifining poyonida, yakuniy bo’g’inidan o’rin olgan. biroq, bu masalani, aksincha, muqobil ravishda ham hal etish imkoniyati bor: shaharlarning jamiyat hayoti va uning sotsial-iqtisodiy tuzilmasini aniq va asosiy hududiy shakli ekanligidan kelib chiqqan holda mamlakat tavsifini uning shaharlaridan boshlash mumkin. shaharlar mamlakat va iqtisodiy rayonlar geografiyasida o’rganilishi bilan bir qatorda, ular alohida tadqiqot obyekti bo’lib ham xizmat qiladi. bu borada, ya’ni shaharlarni iqtisodiy geografik o’rganish tartibi haqida ilmiy-uslubiy adabiyotlarda ko’pgina taniqli olimlarning ko’rsatmalari mavjud. albatta, shaharlarni o’rganish, avvalambor, ularning tarixi, kelib chiqishi, genetik xususiyatlarini tahlil qilishdan boshlanadi. natijada, asosan, tarixiy manbalarga tayangan holda, o’rganilayotgan shahar yoki shaharlarning nima uchun aynan shu joyda va o’tmishning aynan shu bosqichida vujudga kelganligi yoritilib beriladi. shaharlarni retrospektiv o’rganish tarixiy tamoyilga binoan bajariladi: qo’yilgan maqsad nuqtai nazaridan o’tmish ma’lum tarixiy davrlarga bo’linadi va har bir davrning shahar (shaharlar) shakllanishi va rivojlanishiga bo’lgan ta’siri tadqiq etiladi. ammo, bu yerda tarixning ―ikir-chikiriga‖ o’tib …

’zida ikki marta tushib bo’lmaydi‖. chunki, ikkinchi marta kirganda oqim (suv) ham, unga tushuvchi ham ilgarisidek emas, o’zgargan bo’ladi. o’rganilayotgan shahar yoki shaharlar tarixiga ko’ra, ularning genetik turlari ajratiladi, ―yangi‖ va ―eski‖ shaharlar guruhi aniqlanadi. endigi sharoitda ―yangi shaharlar‖ni sobiq sovetlar davrida vujudga kelganligi bilan asoslash noto’g’ri. qolaversa, ―yangi shahar‖ tushunchasining o’zi ham nisbiydir. keng ma’noda, yurtimizning yangi tarixiga muvofiq ―yangi shaharlar‖ deb ularni turkiston rossiya tomonidan zabt etib olingan davr (xix asrning ikkinchi yarmi)dan so’ng paydo bo’lganlarini aytish mumkin. bunday shaharlar turkumiga farg’ona (yangi marg’ilon, skobelov), kogon (yangi buxoro), to’rtko’l (petroaleksandrovsk) shaharlaridan boshlab, keyingi yillarda vujudga kelgan barcha shaharlar kiritiladi. shu ma’noda sobiq sssr davrida barpo bo’lgan shaharlar (navoiy, zarafshon, shirin, drujba, marjonbuloq, tolimarjon, yangiyer va boshqalar) ham yangilar qatoriga kiradi. ammo iqtisodiy va sotsial geografiya nuqtai nazaridan qaraganda butunlay ―bo’sh‖ yoki o’zlashtirilmagan joylarda hamda keyingi qisqa davrda aholisi va xo’jaligi keskin rivojlangan va tashqi qiyofasi tubdan o’zgargan manzilgohlarni …

mlakatimiz qishloq joylari, ichkarisidan qaraganda tuman markazi – kichik shahar ham ular uchun katta, ulkan ko’rinadi. misol uchun qashqadaryoning qamashi yoki chiroqchi aholisining nigohida shahar bu, eng avvalo, qamashi va chiroqchidir; qarshi, samarqand, toshkent esa ular uchun nihoyatda ulkan, azim shahar hisoblandi. demak, shaharlarni miqdoriy jihatdan turlicha baholash sun’iylikka ega ekan. biroq, bunday qarash, odatda, oddiy xalq, hayotiy va an’anaviy, kundalik andozalarga mos keladi, xolos. ilmiy izlanishlarda esa har bir tadqiqot obyekti uchungina emas, balki mamlakat miqyosida rasmiy ravishda qabul qilingan ma’lum andozalarga amal qilish kerak. bu, ayni paytda, turli viloyat va mamlakatlar shaharlarini qiyosiy geografik o’rganishda ham qo’l keladi. shaharlar kelib chiqishi va ularni klassifikatsiyalash natijalari maxsus statistik jadval, diagramma, grafik va kartalar yordamida tasvirlanishi shart. jumladan, shaharlar tabaqalanishini piramida shaklida ko’rsatish ham nihoyatda maqbul usul hisoblanadi. chunki, bunday tasvirda mamlakat yoki viloyatning qaysi bo’g’inidagi shaharlari ko’p yoki kam, kuchli yoki zaifligi va ushbu muammoni hal etish yo’llari, manbalari …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "urbanizatsiya (iqtisodiy geografiya)"

1670932652.docx urbanizatsiya (iqtisodiy geografiya) reja: 1. shaharlar geografiyasi iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning eng faol va yetakchi tarmog’i ekanligi. 2. urbanizatsiya va uni geografik o’rganish. 3. shaharlar va shahar aglomeratsiyalari. 4. shaharlarning funksiyalari. 5. megapolislarning vujudga kelishi. geourbanistika yoxud shaharlar geografiyasi aholi va aholi manzilgohlari, umuman, iqtisodiy va sotsial geografiyaning eng rivojlangan yo’nalishidir. shaharlar boshqa iqtisodiy geografik obyektlarga qaraganda o’zining yaxlit, darhol ko’zga tashlanib turishi bilan farqlanadi. buning sababi – ularning ishlab chiqarishni, ijtimoiy-iqtisodiy voqelikni hududda, geografik kartada o’ziga xos tasvirlashidir. ma’lumki, iqtisodiy kartalarda, asosan, uch hududiy shakl ko’rsatiladi: chiziqla...

Формат DOCX, 30,9 КБ. Чтобы скачать "urbanizatsiya (iqtisodiy geografiya)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: urbanizatsiya (iqtisodiy geogra… DOCX Бесплатная загрузка Telegram