o’rta asrlar va uyg’onish davri. evropa mutafakkirlarining psixologik g’oyalari

PPTX 25 pages 247.4 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 247.4 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

презентация powerpoint mavzu. o’rta asrlar va uyg’onish davri. evropa mutafakkirlarining psixologik g’oyalari (4 soat ma’ruza) . o’rta asrlarda psixologiyaning markaziy muammosi ruh muammosi bo’lib qolaverdi va bu muammo turli mutafakkirlar tomonidan faol o’rganilib, ular orasida avreliy avgustin, foma akvinskiy, rodjer bekon va uilyam okkamlar alohida ajralib turadi. qadimgi sharqda ilm-fan va tibbiyot gurkiragan bo‘lsa, yevropa mamlakatlarida fanda turg‘unlik hukmron edi. yevropa fanidagi turg‘unlik ayniqsa, v–xv asrlarga to‘g‘ri kelgan (deyarli ming yil). xvi asrdan boshlab, yevropada aniq fanlar rivojlana boshladi va tibbiyotda ham buyuk kashfiyotlar qilindi. shuning uchun ham xvi–xvii asrlar yevropada uyg‘onish davri deb ataladi. bu davrda biologiya va fiziologiya sohasida buyuk olimlar yetishib chiqdi (a. vezaliy (1514–1564), v. xarvey (1578–1657) va boshqalar). a. vezaliy (1543) bosh miyani ochib o‘rganib, o‘zining dastlabki xulosalarini chop etadi va «ruhiy jarayonlar miya suyuqliklari bo‘ylab oqadi», degan fikrni ilgari suradi. miya haqidagi qarashlar o‘zgarishiga va umuman olganda, psixologiya va fiziologiya fani rivojlanishiga fransuz mutafakkiri …

2 / 25

asi orasidagi bog‘liqlikni o‘rganib, reflektor yoy haqidagi ta’limotga asos soldi. chexiyalik atoqli olim, fiziolog i. proxozka (1749–1820) dekart ta’limotiga asoslangan holda fanga «refleks» (aks ettirish) degan tushunchani kiritdi. i. proxozka reflektor yoy tuzilishini ta’riflab bergan. u oliy nerv faoliyati va ruhiy faoliyat reflektor tarzda boshqarilishini yanada chuqur o‘rgandi. avstriyalik vrach va anatom frans gall (1758–1828) odam miyasi tuzilishini o‘rganib, bosh miyaning frenologik xaritasini yaratdi. u birinchilardan bo‘lib bosh miya katta yarim sharining kulrang va oq moddasini bir-biriga bog‘liq bo‘lgan alohida tuzilmalar degan g‘oyaga asoslandi. f. gall bosh miya po‘stlog‘ida 40 ga yaqin ruhiy funksiya markazini joylashtirdi va ularning faoliyatini bosh miya pushtalari (bo‘rtiklari) bilan bog‘ladi. olim harakat, ko‘ruv, eshituv va sezgi markazlari bilan birgalikda miyada xotira, tafakkur, sevgi, kamtarlik, donolik, ayyorlik markazlarini ham joylashtirdi. uning fikricha, yuqori qobiliyatli odamlarning miyasidagi bo‘rtiklar kuchli rivojlangan va, aksincha, kimning tafakkuri past bo‘lsa, uning miyasi silliq bo‘ladi. xix asrning o‘rtalarida psixologiya rivojlanishiga bu sohadagi …

3 / 25

xristian faylasufi va teologi, aritotel g’oyalarining bir qismini cherkov ehtiyojlari uchun moslashtirgan. foma akvinskiy g’oyalari to’laqonli ta’limot (tomizm)ga aylantirilib, bu ta’limot katolik cherkov tomonidan kanonizatsiya qilingan. foma akvinskiy ruhning eng muhim va yagona qobiliyati – anglash qobiliyatidir, deb hisoblagan. ruh materiyaga bog’liq bo’lmagan, o’ziga xos “sof” ob’ektdir. ruh boqiy va mangudir. foma akvinskiy aristotel g’oyalariga tayanib quyidagi ruh tipologiyasini ishlab chiqqan: 1) o’simliklarga xos bo’lgan va fiziologik jarayonlarni boshqaradigan o’simlik (vegetativ) ruhi; 2) hayvonlarga xos bo’lgan va hissiy idrokni boshqaradigan hayvon (sensitiv) ruhi; 3) faqat insonga xos bo’lgan aqlli ruh. bekon rodjer (1214–1292) — faylasuf va tabiatshunos, tabiat va insonni tajribaviy o’rganish va diniy chayqovchilikdan voz kechishga chaqiruvchi “bilim - kuchdir” tezisining muallifi. foma akvinskiyga zid ravishda rodjer bekon teologiyaga emas, matematikaga va tajribaga tayangan tabiiy fanlarga katta ahamiyat bergan. rodjer bekon tajribaning ikkita turini ajratadi: 1) ilmiy eksperiment sifatidagi tajriba va 2) ichki “yorishish, tuyish” shaklidagi tajriba. okkam uilyam …

4 / 25

kligini idrok qilish oraliqdagi masofa va yoritilish darajasiga bog’liq, deb hisoblagan. u tomonidan kontrast va irradiatsiya effektlari tasvirlangan. ko’plab anatomik tajribalar o’tkazib, leonardo do vinchi shunday xulosaga keldiki, inson tanasining harakati mexanika qonunlariga mos holda amalga oshadi. bekon frensis (1561–1626), ingliz faylasufi va davlat arbobi. frensis bekon ilmning manbaini empirik tadqiqotdan izlash kerak, deb hisoblagan. ilmiy tadqiqot instrumenti sifatida u ishonchli ilmiy bilim poydevorini qurishga imkon beradigan tafakkur instrumenti sifatida “yangi organon”ni taklif qilgan. frensis bekonning fikricha ob’ektiv reallikni buzadigan to’rt xil idollar mavjud: 1) odam o’z tabiatiga ko’ra yo’l qo’yadigan xatolar – xato idollari; 2) alohida odamning bid’atlari bilan bog’liq xatolar – g’or idollari; 3) tildan foydalanishdagi noaniqliklar bilan bog’liq muloqotda paydo bo’ladigan xatolari – maydon idollari; 4) noto’g’ri falsafiy sistemalarni qabul qilish bilan bog’liq xatolar – teatr idollari. xvii asr evropa fanida feodal munosabatlarning vayron bo’lishi, o’z asarlarida psixik fenomenlarni tabiiy ilmiy pozitsiyadan turib tushuntirishga intilgan tadqiqotchilar paydo …

5 / 25

nduktiv metod tarafdori sifatida blez paskal fan falsafaga nisbatan mustaqil bo’lishi kerak, aql esa butunlay faktlarga bo’sunishi kerak, deb hisoblagan. spinoza benedikt ( baruh ) (1632–1677), niderlandiyalik filosof. spinoza xudo va tabiatni birligi haqidagi tezisni ilgari surib, ularni yaxlit, mangu va intixosiz, o’z-o’zining sababi bo’lgan, boshqa har qanday sababni inkor qiladigan substantsiya deb tushungan. bu substantsiya yaralmaydi va yo’q bo’lmaydi. spinozaning fikricha, substantsiyaning sifat harakteristikasi uning ajralmas xususiyati bo’lgan atribut tushunchasi hisoblanadi. atributlar soni cheksiz, lekin inson aqli ulardan faqat ikkitasini, tortilish va tafakkurni anglashi mumkin xolos. leybnits gotfrid (1646 – 1716), nemis filosofi, matematigi, davlat arbobi. asosiy falsafiy asarlari: “metafizika haqida mulohaza” (1685), “tabiatning yangi tizimi” (1695), “odam aqli haqida yangi tajribalar” (1704), “teoditseya” (1710), “ monadologiya” (1714). gotfrid leybnits fan tarixiga quyidagi muhim metodologik printsiplarning muallifi sifatida kirgan: 1)farqlanmaydigan buyumlarning o’hshashligi va 2)umumiy farqlar. farqlanmaydigan buyumlarning o’xshashligi printsipi shuni anglatadiki, agar ikkita buyum aslida bitta narsaning o’zi bo’lsa …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta asrlar va uyg’onish davri. evropa mutafakkirlarining psixologik g’oyalari"

презентация powerpoint mavzu. o’rta asrlar va uyg’onish davri. evropa mutafakkirlarining psixologik g’oyalari (4 soat ma’ruza) . o’rta asrlarda psixologiyaning markaziy muammosi ruh muammosi bo’lib qolaverdi va bu muammo turli mutafakkirlar tomonidan faol o’rganilib, ular orasida avreliy avgustin, foma akvinskiy, rodjer bekon va uilyam okkamlar alohida ajralib turadi. qadimgi sharqda ilm-fan va tibbiyot gurkiragan bo‘lsa, yevropa mamlakatlarida fanda turg‘unlik hukmron edi. yevropa fanidagi turg‘unlik ayniqsa, v–xv asrlarga to‘g‘ri kelgan (deyarli ming yil). xvi asrdan boshlab, yevropada aniq fanlar rivojlana boshladi va tibbiyotda ham buyuk kashfiyotlar qilindi. shuning uchun ham xvi–xvii asrlar yevropada uyg‘onish davri deb ataladi. bu davrda biologiya va fiziologiya sohasida buyuk oliml...

This file contains 25 pages in PPTX format (247.4 KB). To download "o’rta asrlar va uyg’onish davri. evropa mutafakkirlarining psixologik g’oyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta asrlar va uyg’onish davri… PPTX 25 pages Free download Telegram