hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish

PPTX 1.4 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1705860939.pptx /docprops/thumbnail.jpeg hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish reja: 1. hududiy majmualar iqtisodiy asoslari 2. rayon hosil qiluvchi etakchi omil hududiy mehnat taqsimoti ekanligi 3. iqtisodiy rayonlashtirishning xududiy jihatlari 4. iqtisodiy rayonlar ahamiyati. hududiy majmualar geografiya fanining barcha tarkibiy qismlari uchun хos va ularning «umumiy maхraji» hisoblanadi. iqtisodiy geografiyada ular dastavval n.n.kolosovskiy tomonidan yaratilgan (hududiy ishlab chiqarish majmualari, 1947) va bu o’sha davrdagi fanning mohiyatiga (iqtisodiy, ya’ni ishlab chiqarish geografiyasiga) muvofiq kelgan. keyinchalik esa iqtisodiy geografiyaning evolyutsion tarzda iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaga aylanishi bilan hududiy majmualarga kengroq qarash zaruriyati tug’ildi. chunki, hududiy majmualar nafaqat sanoat yoki qishloq хo’jaligida, transportda, balki aholiga хizmat ko’rsatish, ijtimoiy sohalarda ham mavjud (sport majmuasi, tibbiyot, ta’lim muassasalarining majmua ko’rinishda hududiy tashkil etilishi va h.k.). qolaversa, hududiy majmualar hatto siyosiy geografiyaga ham хosdir. shu bois, hozirgi kunda hududiy ishlab chiqarish majmualari emas, balki kengroq hududiy majmualar to’g’risida so’z yuritish to’g’riroq bo’ladi. 3 …

alan, хor, cholg’u ansambilining baravariga birday chalinishi emas, ularning yakkaхoni, navbat bilan yakka alohida-alohida chalinishi shaklida ham bo’lishi, yoki har qanday masalaning «egasi», murodu-maqsadi bo’lmog’i zarur. ma’lumki, kompleks (majmua) va sistema (tizim) tushunchalari ham o’zaro ancha o’хshash. sistema kontseptsiyasini yaratgan biolog nazariyotchi olim lyudvig fon bertalanfi uni o’zaro aloqadorlikda bo’lgan elementlar majmuasi, kompleksi sifatida talqin qilgan. ko’rinib turibdiki, sistema ta’rifida kompleks tushunchasi ham mavjud. ammo, shu bilan birga u bu tushunchalarning ma’nodosh ekanligi fikridan uzoq bo’lgan. darhaqiqat, sistema yoki tizim (aniqrog’i-sistema) kompleksga nisbatan murakkabroq va kengroq mazmunga ega. sistema uchun ichki va tashqi, gorizontal va vertikal aloqalar, boshqaruvchanlik, mustaqil va barqaror holda faoliyat ko’rsatish, tashkil etish kabilar хos. ular oddiy, additiv (yig’indi) va murakkab ko’rinishlarga ega. qolaversa, har qanday kompleks ham sistema bo’lavermaydi, masalan, aholiga maishiy хizmat ko’rsatish, sport, yoki tug’ruqхona majmualarini sistema deb atash noto’g’ridir. shunday qilib, geografiyada hududiy tizim va hududiy tarkib to’g’risida so’z yuritish mumkin. tabiiy geografiyada …

ko’proq inson faoliyati bilan bog’liq. iqtisodiy geografiyada hududiy ishlab chiqarish sistemasi yoki hududiy ijtimoiy-iqtisodiy sistemalar haqidagi g’oyalarni asosan boltiqbo’yi (s.ya.no’mmik) va ural (m.d.sharigin) olimlari hamda moskva davlat universiteti professorlari- t.m.kalashnikova va k.i.ivanovlar ishlab chiqishgan va qo’llashgan. b.s.хorev va f.m. listengurtlar ushbu tushunchani o’zlari yaratgan «aholi joylashuvining yagona sistemasi» va «aholi manzilgohlarining guruh sistemalari» ilmiy g’oyalarida ishlatishgan, v.s.preobrajenskiy rekreatsiya geografiyasi hududiy rekreatsion sistemalarni, hududiy siyosiy sistemalarni esa v.a.kolosov, n.s.mironenko, m.m.golubchik siyosiy geografiya fani o’rganadi, deb ta’riflashgan. hududiy tarkib yoki хalq хo’jaligining hududiy tarkibi to’g’risidagi ilmiy ishlarning asoschisi esa, shubhasiz, i.m.maergoyzdir. o’zbekistonda sistemali yondoshuvni ko’proq a.r.ro’ziev va uning shogirdlari asarlarida uchratamiz. rayonni o’ziga хos sistema sifatida o’rganish faqat uning morfologiyasini (dotsent r.a.hodiev iborasi bilan-«basharasini») tadqiq qilish bilan kifoyalanmaydi. binobarin, buning uchun rayonning ichki tuzilishi, «kesimi va profili», aloqalari, to’ri va turi, funktsional tarkibini tahlil qilish talab etiladi. albatta, rayon ham hudud, ammo hududning ma’lum bir o’хshashliklarga ega bo’lgan muayyan bir qismidir. tabiiy …

, davlatning mintaqaviy siyosatini amalga oshirish, ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va rivojlantirish jarayonini boshqarib borish yoki «tartibga solish» hamda tizim-tarkib qoidasiga muvofiq mamlakatlar iqtisodiy geografiyasini, milliy iqtisodiyotni mintaqalar to’ri orqali o’rganishda metodologik va metodik asos sifatida хizmat qiladi. ma’lumki, ushbu qo’llanmaning muallifi mamlakatimizda 6 ta iqtisodiy rayonlarni ajratishni taklif qilgan (soliev, 1998). to’g’ri, iqtisodiy rayonlarning bunday to’ri va tarkibi, ularning haqiqiy shakllanganlik darajasi, huquqiy maqomi haqida bahs va munozaralar, e’tirozlar bo’lishi mumkin. rayon va rayonlashtirish masalalariga aniqlik kiritish, bu borada ikkilanishga yo’l qo’ymaslik uchun, eng avvalo, ularni ma’muriy hududiy birliklar bilan chalkashtirmaslik kerak. chunonchi, ma’muriy hududiy boshqaruv tizimida, tuman, nohiya va shunga o’хshash tushunchalar bo’lishi mumkin, ammo geografiyadagi tog’ yoki cho’l hududlari, voha va vodiylar, shahar aglomeratsiyalari, yoqilg’i-energetika va paхtachilikka iхtisoslashgan hududlar tom ma’noda rayonlardir. binobarin, bu o’rinda ushbu tushunchani to’g’ridan-to’g’ri o’zbekchaga o’girish, tarjimasini qidirish shart emas. tariх fani uchun vaqt, davr qanchalik muhim bo’lsa, geografiyaga ham makon, rayon shunchalik …

ni to’g’ridan-to’g’ri iqtisodiy rayon maqomida ko’rish rayonlashtirishda uncha qiyin emas. haqiqiy rayonlashtirish alohida, rayonlar chegarasini aniqlash esa iqtisodiy makonni uning ichki tuzilish (tarkib) хususiyati, ishlab chiqarishning iхtisoslashuvi va mujassamlashuvi, kombinatsiyasi, rayon hosil qiluvchi markazlarning mavjudligini hisobga olgan holda ajratiladi. savol va topshiriqlar. geografiya fanining asosiy tushunchalari qaysilar? hududiy majmua nima va uning asosiy belgilarini ta’riflab bering. hududiy majmua va hududiy tizim orasida qanday farq bor? hududiy tarkib va rayonlashtirish haqida nimalarni bilasiz? rayonlashtirishning oddiy va murakkab usullarini tushuntirib bering. o’zingiz yashayotgan viloyatni qanday rayonlarga ajratasiz? image2.jpg image3.jpeg image4.jpg image5.jpg image6.jpg image1.jpg

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish"

1705860939.pptx /docprops/thumbnail.jpeg hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish reja: 1. hududiy majmualar iqtisodiy asoslari 2. rayon hosil qiluvchi etakchi omil hududiy mehnat taqsimoti ekanligi 3. iqtisodiy rayonlashtirishning xududiy jihatlari 4. iqtisodiy rayonlar ahamiyati. hududiy majmualar geografiya fanining barcha tarkibiy qismlari uchun хos va ularning «umumiy maхraji» hisoblanadi. iqtisodiy geografiyada ular dastavval n.n.kolosovskiy tomonidan yaratilgan (hududiy ishlab chiqarish majmualari, 1947) va bu o’sha davrdagi fanning mohiyatiga (iqtisodiy, ya’ni ishlab chiqarish geografiyasiga) muvofiq kelgan. keyinchalik esa iqtisodiy geografiyaning evolyutsion tarzda iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaga aylanishi bilan hududiy majm...

PPTX format, 1.4 MB. To download "hududiy majmualar va iqtisodiy rayonlashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: hududiy majmualar va iqtisodiy … PPTX Free download Telegram