ma’lumotlar modellari

PPTX 24 стр. 5,3 МБ Бесплатная загрузка

24 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 5,3 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 24

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 24

4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4-mavzu. ma`lumotlar modellari “axborot texnologiyalari” kafedrasi ikromov xusan 4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4.1. ma`lumotlarning iyerarxik modellari 4.2. ma`lumotlarning to`r (tarmoqlangan) modellari 4.3. ma`lumotlarning relyatsion modellari ma`lumotlar modeli istalgan mb yadrosini ma`lumotlar modeli tashkil qilib, u ma`lumotlar to`plamidan, yaxlitlikni ta`minlovchi cheklanishlardan va ma`lumotlar bilan manipulyatsiya qilish operatsiyalaridan tashkil topadi. ma`lumotlarni o`zaro bog`liqligini tashkil qilish, saqlash, ularni to`liq namoyon eta bilish, ularga murojaat qilish uslubi va kerakli vaqtda olish mexanizmini bayon etilishi ma`lumotlar modelidir. ma`lumotlar modeli quyidagi tarkibiy qismdan iborat: 1. foydalanuvchining mbga munosabatini namoyish etishga mo`ljallangan ma`lumotlar tuzilmasi. 2. ma`lumotlar tuzilishida bajarilish mumkin bo`lgan operatsiyalar. ular ko`rib chiqilayotgan ma`lumotlar modeli uchun ma`lumotlar tilining asosini tashkil etadi. ma`lumotlarni aniqlash tili va ma`lumotlar bilan amallar bajarish tilining turli operatsiyalari yordamida bu tuzilma bilan ishlash imkoniga ega bo`lish zarur. 3. yaxlitlikni nazorat qilish uchun cheklashlar. ma`lumotlar modeli uning yaxlitligini saqlash va himoya qilishga imkon beruvchi vositalar bilan ta`minlangan bo`lishi lozim. mbbtda har …

2 / 24

`lumotlar shunday tashkil etilgan bo`lishi lozimki, foydalanuvchilar va amaliy dasturlar, ularni olishi va qayta ishlashi mumkin bo`lsin. mbda ma`lumotlarni tashkil etilishiga muvofiq ko`plab mutaxassislar bugungi kunda mbni qurishga uch xil yondashish mumkin deb hisoblashadi: daraxtsimon (iyerarxik) modellar; tarmoqli (turli) modellar; relyatsion modellar. ma`lumotlarning iyerarxik modellari. ma`lumotlarning iyerarxik modeli o`zaro bog`liq ob`ektlarning majmuasidir. ikki ob`ektning aloqasi ularning birbiriga bo`ysunishini aks ettiradi. daraxtsimon (iyerarxik) modelda ob`ektlar yozuvlar ko`rinishida ifodalanadi. unda hamma yozuvlar shajarali tasnifli ko`rinishda bog`langan. iyerarxik mbda har bir ma`lumot quyi bug`inga ega va quyi bug`in bevosita o`zi bo`ysunuvchi yuqori bug`imga ega. mbning iyerarxik modeli asosini ag`darilgan daraxt(graf) tashkil etadi. shuning uchun, iyerarxik modelda ma`lumotlar daraxtsimon bog`lanish ko`rinishda saqlanadi deyiladi. ushbu model sath, tugun, bog`lanish kabi parametrlar bilan tavsiflanadi. uning ishlash tamoyili shundayki, quyi sathdagi bir necha tugunlar bog`lanish yordamida yuqoriroq sathdagi bitta tugun bilan bog`langan bo`ladi. tugun - bu ierarxiyaning berilgan sathida joylashgan elementning axborot modelidir. soddaroq qilib aytganda daraxt …

3 / 24

qismlar ro`yxati bilan ishlash xuddi kompyuter uchun mo`ljallanganday tuyuladi. tarkibiy qismlar ro`yxati o`z tabiatiga ko`ra iyerarxik tuzilmani tashkil etadi. bunday tuzilmaga ega bo`lgan ma`lumotlarni saqlash uchun iyerarxik model ishlab chiqildi. bunday modelda har bir mbdagi yozuv aniq detalni ifodalaydi. yozuvlar orasidagi merosxo`rlik munosabati o`rnatilgan bo`lib, har bir qism unga tegishli detal bilan bog`langan. mbdagi ma`lumotlarga murojaat qilish uchun dastur quyidagi ishlarni bajara olishi lozim: berilgan tartib bo`yicha aniq detalni topish; birinchi merosxo’rlik bo`yicha pastga o`tish; o`zi merosxo`r bo`lgan qismga o`tish, ya`ni yuqoriga o`tish; yon tomonga o`tish iyerarxik model xususiyatlari: ma`lumotlar iyerarxik tarkibda tashkil qilingan; turli tarkiblarni tanlashda ma`lumotlarni nusxalash lozim; asosiy ishlash birligi-yozuv; ishlash ildiz yozuvdan boshlanadi. davlatlar, ular tarkibidagi viloyatlar hamda viloyat tumanlari va h-zolar. o`zbekiston respublikasi andijon buxoro samarqand qoraqalpog`iston andijon sh asaka t baliqchi t mamlakatning mintaqaviy strukturasi 2-misol. tashkilot, uning bo`lim va filiallari, xodimlar, jihozlar va h.z. qiziqarli masala juda mashhur mantiqiy masala. cho’pon karam, qo’y …

4 / 24

osabatda yaratilgan element bittadan ortiq boshlang`ich elementga ega bo`lsa, bu munosabatni endi iyerarxik model yordamida bayon etib bo`lmaydi. masalan, buyurtmalar haqidagi ma`lumotlarni mb da saqlashda, u uchta turli munosabatlarda ishtirok etadi. bular buyurtma bergan mijoz bilan bog`lanish, buyurtmani qabul qilgan xodim bilan bog`lanish va buyurtma berilgan tovar bilan bog`lanishdir. bu ma`lumotlar tuzilmasi ims ning qat`iy ierarxiyasiga mos kelmaydi. tugun iyerarxik modelda ikki pog`onadagi elementlar bog`langan bo`lsa, unday ma`lumotlar tarmoqli modelda ifodalangan deyiladi. tarmoqli modellarda ham ob`ektlar daraxtsimon modellardagi kabi yozuvlar ko`rinishida tasvirlanadi. ob`ektlarning o`zaro aloqalari yozuvlar o`rtasidagi aloqalar sifatida tavsiflanadi. u ham tugun, sath, bog`lanish kabi asosiy parametrlarga ega. lekin semantik tarmoq modelida turli sathdagi elementlar orqali “erkin”, ya`ni, “har biri hamma bilan” ma`noli bog`lanish qabul qilingan. 1-misol. internet tarmog`i. tarmoqli tizim iyerarxik tizimga nisbatan ancha qulayliklarga ega. chunki, bu tizimda ma`lumot (fayl) lar o`rtasida ko`p yo`nalishli aloqalarni o`rnatish mumkin. bunday aloqalar foydalanuvchiga kerakli ma`lumot (fayl) ni shajaraning yuqori sathlaridagi …

5 / 24

darjada tezkorlikka ega. to`plamlar jismoniy mb yozuvlariga ko`rsatkich sifatida ifodalangan. ayrim tizimlarda esa administratorlar munosabat to`plamlari asosida ma`lumotlarni klasterlash imkoniga ega. 2-misol. ta`lim muassasasidagi o`qituvchilar va talabalar orasidagi bog`liqlik kamchiliklari tarmoqli mb ham kamchiliklarga ega edi. iyerarxik mb singari tarmoqli mb ham juda qat`iydir. munosabatlar to`plami va yozuvlar tuzilmasi oldindan aniqlangan bo`lishi lozim. mb tuzilmasini o`zgartirish odatda butun mb ni qayta qurishga olib keladi. iyerarxik ma`lumotlar bazasi singari tarmoqli mb ham dasturchi instrumenti edi. masalan, “asme motors kompaniyasi qanday tovarga tez-tez buyurtma beryapti?” degan savolga javob berish uchun dasturchi mbdan ma`lumotlarni izlovchi dastur yozishi kerak edi. bunday so`rovlarni amalga oshirish haftalar yoki oylarni talab etardi. dasturda kerakli ma`lumot paydo bo`lganda esa u foydasiz bo`lib qolar edi. yana bitta qiziqarli savol javobi мумкин бўлган барча вариантларни қараб чиқиш керак: 1. 1*1*36 (1+1+36=38) 2. 1*2*18 (1+2+18=21) 3. 1*3*12 (1+3+12=16) 4. 1*4*9 (1+4+9=14) 5. 1*6*6 (1+6+6=13) 6. 2*2*9 (2+2+9=13) 7. 2*3*6 (2+3+6=11) 8. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 24 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ma’lumotlar modellari"

4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4-mavzu. ma`lumotlar modellari “axborot texnologiyalari” kafedrasi ikromov xusan 4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4.1. ma`lumotlarning iyerarxik modellari 4.2. ma`lumotlarning to`r (tarmoqlangan) modellari 4.3. ma`lumotlarning relyatsion modellari ma`lumotlar modeli istalgan mb yadrosini ma`lumotlar modeli tashkil qilib, u ma`lumotlar to`plamidan, yaxlitlikni ta`minlovchi cheklanishlardan va ma`lumotlar bilan manipulyatsiya qilish operatsiyalaridan tashkil topadi. ma`lumotlarni o`zaro bog`liqligini tashkil qilish, saqlash, ularni to`liq namoyon eta bilish, ularga murojaat qilish uslubi va kerakli vaqtda olish mexanizmini bayon etilishi ma`lumotlar modelidir. ma`lumotlar modeli quyidagi tarkibiy qismdan iborat: 1. foydalanuvchining mbga munosabatini namoyish eti...

Этот файл содержит 24 стр. в формате PPTX (5,3 МБ). Чтобы скачать "ma’lumotlar modellari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ma’lumotlar modellari PPTX 24 стр. Бесплатная загрузка Telegram