ma’lumotlar modellari

PPTX 24 pages 5.3 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 24
4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4-mavzu. ma`lumotlar modellari “axborot texnologiyalari” kafedrasi ikromov xusan 4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4.1. ma`lumotlarning iyerarxik modellari 4.2. ma`lumotlarning to`r (tarmoqlangan) modellari 4.3. ma`lumotlarning relyatsion modellari ma`lumotlar modeli istalgan mb yadrosini ma`lumotlar modeli tashkil qilib, u ma`lumotlar to`plamidan, yaxlitlikni ta`minlovchi cheklanishlardan va ma`lumotlar bilan manipulyatsiya qilish operatsiyalaridan tashkil topadi. ma`lumotlarni o`zaro bog`liqligini tashkil qilish, saqlash, ularni to`liq namoyon eta bilish, ularga murojaat qilish uslubi va kerakli vaqtda olish mexanizmini bayon etilishi ma`lumotlar modelidir. ma`lumotlar modeli quyidagi tarkibiy qismdan iborat: 1. foydalanuvchining mbga munosabatini namoyish etishga mo`ljallangan ma`lumotlar tuzilmasi. 2. ma`lumotlar tuzilishida bajarilish mumkin bo`lgan operatsiyalar. ular ko`rib chiqilayotgan ma`lumotlar modeli uchun ma`lumotlar tilining asosini tashkil etadi. ma`lumotlarni aniqlash tili va ma`lumotlar bilan amallar bajarish tilining turli operatsiyalari yordamida bu tuzilma bilan ishlash imkoniga ega bo`lish zarur. 3. yaxlitlikni nazorat qilish uchun cheklashlar. ma`lumotlar modeli uning yaxlitligini saqlash va himoya qilishga imkon beruvchi vositalar bilan ta`minlangan bo`lishi lozim. mbbtda har …
2 / 24
`lumotlar shunday tashkil etilgan bo`lishi lozimki, foydalanuvchilar va amaliy dasturlar, ularni olishi va qayta ishlashi mumkin bo`lsin. mbda ma`lumotlarni tashkil etilishiga muvofiq ko`plab mutaxassislar bugungi kunda mbni qurishga uch xil yondashish mumkin deb hisoblashadi: daraxtsimon (iyerarxik) modellar; tarmoqli (turli) modellar; relyatsion modellar. ma`lumotlarning iyerarxik modellari. ma`lumotlarning iyerarxik modeli o`zaro bog`liq ob`ektlarning majmuasidir. ikki ob`ektning aloqasi ularning birbiriga bo`ysunishini aks ettiradi. daraxtsimon (iyerarxik) modelda ob`ektlar yozuvlar ko`rinishida ifodalanadi. unda hamma yozuvlar shajarali tasnifli ko`rinishda bog`langan. iyerarxik mbda har bir ma`lumot quyi bug`inga ega va quyi bug`in bevosita o`zi bo`ysunuvchi yuqori bug`imga ega. mbning iyerarxik modeli asosini ag`darilgan daraxt(graf) tashkil etadi. shuning uchun, iyerarxik modelda ma`lumotlar daraxtsimon bog`lanish ko`rinishda saqlanadi deyiladi. ushbu model sath, tugun, bog`lanish kabi parametrlar bilan tavsiflanadi. uning ishlash tamoyili shundayki, quyi sathdagi bir necha tugunlar bog`lanish yordamida yuqoriroq sathdagi bitta tugun bilan bog`langan bo`ladi. tugun - bu ierarxiyaning berilgan sathida joylashgan elementning axborot modelidir. soddaroq qilib aytganda daraxt …
3 / 24
qismlar ro`yxati bilan ishlash xuddi kompyuter uchun mo`ljallanganday tuyuladi. tarkibiy qismlar ro`yxati o`z tabiatiga ko`ra iyerarxik tuzilmani tashkil etadi. bunday tuzilmaga ega bo`lgan ma`lumotlarni saqlash uchun iyerarxik model ishlab chiqildi. bunday modelda har bir mbdagi yozuv aniq detalni ifodalaydi. yozuvlar orasidagi merosxo`rlik munosabati o`rnatilgan bo`lib, har bir qism unga tegishli detal bilan bog`langan. mbdagi ma`lumotlarga murojaat qilish uchun dastur quyidagi ishlarni bajara olishi lozim: berilgan tartib bo`yicha aniq detalni topish; birinchi merosxo’rlik bo`yicha pastga o`tish; o`zi merosxo`r bo`lgan qismga o`tish, ya`ni yuqoriga o`tish; yon tomonga o`tish iyerarxik model xususiyatlari: ma`lumotlar iyerarxik tarkibda tashkil qilingan; turli tarkiblarni tanlashda ma`lumotlarni nusxalash lozim; asosiy ishlash birligi-yozuv; ishlash ildiz yozuvdan boshlanadi. davlatlar, ular tarkibidagi viloyatlar hamda viloyat tumanlari va h-zolar. o`zbekiston respublikasi andijon buxoro samarqand qoraqalpog`iston andijon sh asaka t baliqchi t mamlakatning mintaqaviy strukturasi 2-misol. tashkilot, uning bo`lim va filiallari, xodimlar, jihozlar va h.z. qiziqarli masala juda mashhur mantiqiy masala. cho’pon karam, qo’y …
4 / 24
osabatda yaratilgan element bittadan ortiq boshlang`ich elementga ega bo`lsa, bu munosabatni endi iyerarxik model yordamida bayon etib bo`lmaydi. masalan, buyurtmalar haqidagi ma`lumotlarni mb da saqlashda, u uchta turli munosabatlarda ishtirok etadi. bular buyurtma bergan mijoz bilan bog`lanish, buyurtmani qabul qilgan xodim bilan bog`lanish va buyurtma berilgan tovar bilan bog`lanishdir. bu ma`lumotlar tuzilmasi ims ning qat`iy ierarxiyasiga mos kelmaydi. tugun iyerarxik modelda ikki pog`onadagi elementlar bog`langan bo`lsa, unday ma`lumotlar tarmoqli modelda ifodalangan deyiladi. tarmoqli modellarda ham ob`ektlar daraxtsimon modellardagi kabi yozuvlar ko`rinishida tasvirlanadi. ob`ektlarning o`zaro aloqalari yozuvlar o`rtasidagi aloqalar sifatida tavsiflanadi. u ham tugun, sath, bog`lanish kabi asosiy parametrlarga ega. lekin semantik tarmoq modelida turli sathdagi elementlar orqali “erkin”, ya`ni, “har biri hamma bilan” ma`noli bog`lanish qabul qilingan. 1-misol. internet tarmog`i. tarmoqli tizim iyerarxik tizimga nisbatan ancha qulayliklarga ega. chunki, bu tizimda ma`lumot (fayl) lar o`rtasida ko`p yo`nalishli aloqalarni o`rnatish mumkin. bunday aloqalar foydalanuvchiga kerakli ma`lumot (fayl) ni shajaraning yuqori sathlaridagi …
5 / 24
darjada tezkorlikka ega. to`plamlar jismoniy mb yozuvlariga ko`rsatkich sifatida ifodalangan. ayrim tizimlarda esa administratorlar munosabat to`plamlari asosida ma`lumotlarni klasterlash imkoniga ega. 2-misol. ta`lim muassasasidagi o`qituvchilar va talabalar orasidagi bog`liqlik kamchiliklari tarmoqli mb ham kamchiliklarga ega edi. iyerarxik mb singari tarmoqli mb ham juda qat`iydir. munosabatlar to`plami va yozuvlar tuzilmasi oldindan aniqlangan bo`lishi lozim. mb tuzilmasini o`zgartirish odatda butun mb ni qayta qurishga olib keladi. iyerarxik ma`lumotlar bazasi singari tarmoqli mb ham dasturchi instrumenti edi. masalan, “asme motors kompaniyasi qanday tovarga tez-tez buyurtma beryapti?” degan savolga javob berish uchun dasturchi mbdan ma`lumotlarni izlovchi dastur yozishi kerak edi. bunday so`rovlarni amalga oshirish haftalar yoki oylarni talab etardi. dasturda kerakli ma`lumot paydo bo`lganda esa u foydasiz bo`lib qolar edi. yana bitta qiziqarli savol javobi мумкин бўлган барча вариантларни қараб чиқиш керак: 1. 1*1*36 (1+1+36=38) 2. 1*2*18 (1+2+18=21) 3. 1*3*12 (1+3+12=16) 4. 1*4*9 (1+4+9=14) 5. 1*6*6 (1+6+6=13) 6. 2*2*9 (2+2+9=13) 7. 2*3*6 (2+3+6=11) 8. …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumotlar modellari"

4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4-mavzu. ma`lumotlar modellari “axborot texnologiyalari” kafedrasi ikromov xusan 4-mavzu. ma`lumotlar modellari 4.1. ma`lumotlarning iyerarxik modellari 4.2. ma`lumotlarning to`r (tarmoqlangan) modellari 4.3. ma`lumotlarning relyatsion modellari ma`lumotlar modeli istalgan mb yadrosini ma`lumotlar modeli tashkil qilib, u ma`lumotlar to`plamidan, yaxlitlikni ta`minlovchi cheklanishlardan va ma`lumotlar bilan manipulyatsiya qilish operatsiyalaridan tashkil topadi. ma`lumotlarni o`zaro bog`liqligini tashkil qilish, saqlash, ularni to`liq namoyon eta bilish, ularga murojaat qilish uslubi va kerakli vaqtda olish mexanizmini bayon etilishi ma`lumotlar modelidir. ma`lumotlar modeli quyidagi tarkibiy qismdan iborat: 1. foydalanuvchining mbga munosabatini namoyish eti...

This file contains 24 pages in PPTX format (5.3 MB). To download "ma’lumotlar modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumotlar modellari PPTX 24 pages Free download Telegram