gapning grammatik kategoriyalari. gapda shakl va mazmun. gapda modallikning ifodalanishi

PPT 41 pages 11.5 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.5 MB

File type PPT

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

слайд 1 mavzu: gapning grammatik kategoriyalari. gapda shakl va mazmun. gapda modallikning ifodalanishi reja: 1.gap. gapning semantik strukturasi. predikativlik. 2.gapda shakl va mazmun. 3.modallik gap mundarijasining voqelikka munosabatini ifodalashi. 4.gapning intonatsion xususiyatlari. gap gap fikrni shakllantirish, ifodalash va bayon qilishning asosiy vositasi, muayyan tilning qonun-qoidalari asosida shakllangan sintaktik birlikdir. gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. gapning asosiy belgilari gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. tilning bu vazifasini yuzaga chiqaruvchi asosiy vosita gap hisoblanadi. zero, so‘z ham, so‘z birikmasi ham bu vazifani bajara olmaydi. ularning vazifasi narsa va hodisalar, belgi, harakatlarni nomlash, ya’ni nominativ vazifadir. bu jihatdan gap fikr ifodalovchi kommunikativ birlikdir. til va nutq hodisalarini farqlash uchun “gap” yoki “gap modeli” (til birligi) va “jumla” (nutq birligi) terminlaridan foydalanish o‘rinli. gap yoki gap modeli jumlaning umumlashtirilgan, tipiklashtirilgan grammatik shakli (o.m.moskalskaya), jumla esa uning muayyan vaziyat bilan bog‘langan ko‘rinishidir. …

2 / 41

i ifodalanadi. masalan: yoz-ma-sa- (y) – di-ng-iz qurilmasi beshta predikativ ma’no komponenti, beshta grammatik shakl orqali ifodalangan: - ma(inkor)- sa (modallik)- di (zamon) – ngiz (shaxs -son). 2.bir formant yordamida sintezlashgan holda ifodalanishi mumkin. masalan: yoz-ay (tasdiq, aniqlik mayli, kelasi zamon, birinchi shaxs). 3. nol shaklga ega bo‘lib, u paradigma ichida boshqa paradigma a’zolarining shakliga qiyosan belgilanadi. masalan: yoz-ay, yoz, yoz-sin. paradigmaning ikkinchi a’zosi “yoz”ning, ikkinchi shaxs, buyruq mayli (modallik), kelasi zamon, tasdiq grammatik ma’nolarining nol shakl orqali ifodalanganligi yoz-ay va yoz-sin birikmalariga qiyosan belgilanadi. 4. nol shaklga ega bo‘lib, u nutq vaziyati orqali belgilanadi. masalan: bahor. bu so‘z o‘zining shakl paradigmasida bosh shakl sifatida nominativ birlik, gap emas. paradigmadan tashqarida predmetning umumlashgan nomini atash yo‘li bilan shaxs, son, zamon, tasdiq, (mavjudlik) ma’nolarining ifodalanishi uni gapga aylantiradi. bu grammatik kategoriya – umuman gapga xos xususiyat, lekin uning ifodalanishida kesim asosiy rol o‘ynaydi. kesim umumiy predikativlik ma’nosini konkret modallik, zamon, shaxs …

3 / 41

ta gapdir. chunki ularning har biri obyektiv holat bilan bog‘liq bir holat, manzarani tasdiqlab ifodalayapti, har bir sintaktik qurilma tugallangan intonasiyaga ega va grammatik jihatdan shakllangandir. gap grammatik jihatdan shakllangan, tugallangan intonasiyaga ega bo‘lgan bir so‘z yoki so‘zlar bog‘lanmasidan iborat fikr ifodalovchi eng kichik va asosiy sintaktik birlik gap deyiladi . predikativlikning asosiy xususiyati predikativlik qismlari ifodalanishi 1. tasdiq - inkor 1. -ma affiksi, emas, yo‘q so‘zlari, bo‘lishsizlik olmoshlari orqali ifodalanadi. 2. modallik. (gap mazmunining voqelikka munosabati, aytilayotgan fikrning mavjud holatga munosabati) 2. so‘zlovchining voqelikka munosabati, gapdagi fikrni qanday baholashi: haqiqiy deb bilish, shubha, taxmin, ishonch, istak. 3. zamon (aytilayotgan fikrning nutq paytiga bo‘lgan munosabati: o‘tgan, hozirgi va kelasi zamon) 3. bular fe’lning mayl shakli, modal so‘zlar, modal yuklamalar bilan, ya’ni grammatik, leksik va fonetik vositalar orqali ifodalanadi. zamon ma’nosi fe’lning zamon ko‘rsatadigan maxsus shakllar orqali, payt ma’nosini ifodalovchi so‘zlar, payt ravishlari va bog‘lamalar orqali ifodalanadi. 4. shaxs-son (so‘zlovchi, ting-lovchi, …

4 / 41

atsion jihatlarga asoslanadi. gapning qismlarga ajratilishi bir qancha tomonlardan bo‘lishi mumkin: logik tomondan (mazmun qismlari), formal – grammatik tomondan (grammatik qismlar), fonetik tomondan (intonatsion qismlar). lekin bu tomonlar o‘zaro bog‘langan: ular bir-biriga moslashgan bo‘ladi. tilning turli vositalarini analiz qilish shuni ko‘rsatadiki, intonatsiyaning yolg‘iz o‘zida til nuqtayi nazaridan fikriy mundarija yo‘q: u gap, so‘z orqali mavjud, demak, intonatsiya tilning yordamchi vositasidir: supersegment fonetik hodisadir. intonatsiyaning asosiy vazifasini quyidagicha jamlab ko‘rsatish mumkin: bir so‘zdan iborat tong tipidagi gaplarda, shuningdek, shahar – shahar; qishloq – qishloq tipidagi gaplarda predikativlikning intonatsiya yordami bilan ifodalanishini yaqqol ko‘rish mumkin. intonatsiya gapning modalligini o‘zgartirib yuborishi mumkin. masalan: tasdiq bildiradigan gapni intonatsiya yo‘li bilan inkor bildiradigan gapga aylantirish. borasan-a, borasan! gap formal-grammatik va intonatsion jihatlardan ham, mundarija jihatdan ham tugallikka ega. biroq uning fikriy tugalligi – nisbiy. gap nutq ichida yashaydi. nutqda uning mazmuni boshqa gaplar bilan munosabatda bo‘lish orqali yana ham oydinlashadi. gap bir so‘z yoki so‘zlar …

5 / 41

yoyiq gap.m:kuzgi bug’doy ekildi. holli yoyiq gap.m:yaxshi o’qimaganligidan “2 “ baho oldi. aralash yoyiq gap.m:o‘zbekistonda 21-mart navro’z bayrami shod-xurramlik bilan nishonlanadi. eganing ishtirokiga ko‘ra sodda gapning turlari: zaruriy bo‘laklar ishtirokiga ko‘ra : to‘liqsiz gaplar to’liqsiz gaplar so’zlashuv uslubi va badiiy asarlarda,diologlarda ko’p uchraydi. bunday gaplar uchun zaruriy umumiy qoidalar, qonuniyatlar xos emas.qaysi bo’lakning qoldirilishi kerakligi va qaysi bo’lakni tushirish mumkinligini faqat nutq sharoiti belgilaydi.m:─borganingizda saidova bilan uchrashdingizmi? ─uchrashdim. maxsus bo‘laklar bilan kengayish xususiyatiga ko‘ra: sodda gaplarda gap bo‘laklarining tartibi: mustahkamlash uchun topshiriqlar savollar: 1.sodda gaplar qanday tasniflanadi? 2.sodda yig‘iq gap va to‘liqsiz gaplarning bir-biridan farqi nimada? 3. ajratilgan bo‘lak qatnashgan murakkab sodda gapga misol ayting. 4.gap bo‘laklarining tartibi qanday maqsadda o‘zgartiriladi? 5.to‘ldiruvchining tartibi o‘zgartirilgan gapga misol ayting. mustahkamlash uchun topshiriqlar quyidagi fe’llardan foydalanib,sodda yig‘iq gaplar hosil qiling va so‘ng ularni aniqlovchi, to‘ldiruvchi hamda hollar bilan kengaytirib ,sodda yoyiq gaplar tuzing: ko‘zlamoq, ishonmoq, ishtirok etmoq, so‘zlamoq, amal qilmoq, suyanmoq, intilmoq, gapirmoq. …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gapning grammatik kategoriyalari. gapda shakl va mazmun. gapda modallikning ifodalanishi"

слайд 1 mavzu: gapning grammatik kategoriyalari. gapda shakl va mazmun. gapda modallikning ifodalanishi reja: 1.gap. gapning semantik strukturasi. predikativlik. 2.gapda shakl va mazmun. 3.modallik gap mundarijasining voqelikka munosabatini ifodalashi. 4.gapning intonatsion xususiyatlari. gap gap fikrni shakllantirish, ifodalash va bayon qilishning asosiy vositasi, muayyan tilning qonun-qoidalari asosida shakllangan sintaktik birlikdir. gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. gapning asosiy belgilari gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. tilning bu vazifasini yuzaga chiqaruvchi asosiy vosita gap hisoblanadi. zero, so‘z ham, so‘z birikmasi ham bu vazifani bajara olmayd...

This file contains 41 pages in PPT format (11.5 MB). To download "gapning grammatik kategoriyalari. gapda shakl va mazmun. gapda modallikning ifodalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning grammatik kategoriyalar… PPT 41 pages Free download Telegram