гетероциклик бирикмалар

PPT 83 pages 744.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 83
powerpoint presentation гетероциклик бирикмалар тузилиши ва синфланиши беш аъзоли гетероциклик бирикмалар олти аъзоли гетероциклик бирикмалар, пиридин. алкалоидлар. конденсланган гетероциклик бирикмалар, пўрин, индол маъруза режаси гетероциклик бирикмалар, ёпиқ занжир ҳосил қилиб тузилган бўлиб, ёпиқ занжир ҳосил бўлишида углерод атомидан ташқари «бегона» атомлар – кислород, азот, олтингугурт каби атомлар иштирок этади. гетероатомлар: o – кислород, s – олтингугурт, n – азот гетероциклик бирикмаларни ҳозирги вақтда номлаш гетероатомнинг табиатига қараб улар окса (о), тиа (s), аза (n); ҳалқадаги атомларнинг сонига қараб ир – (3), ет – (4), он – (5), ин – (6); тўйинганлик даражасига қараб – идин- (n-ли тўйинган ҳалқа), - ан- (n-сиз ҳалқа), -ин- (тўйинмаган) ҳоказо. ҳалқада битта гетероатом бўлса, рақамлаш бу гетероатомдан бошланади. агар ҳалқада бир неча гетероатом бўлса, рақамлашда аввал кислородга, сўнг олтингугурт ва азотга рақам қўйилади. агар ҳалқада nh ва n бўлса, рақам аввал – nh- га, сўнгра – n-га қўйлади. беш ва олти аъзоли гетероциклик бирикмаларни қуйидагича …
2 / 83
сида олтита р-электронлар бензолдаги каби умумий электрон булутини ҳосил қиладилар, масалан фуранда: рентгенографик ўлчашлар натижасида фуран, тиофен ва пиррол молекулаларидаги атомлар орасидаги масофалар қуйидаги қийматларга эга эканлиги исботланган (нм ҳисобида): юқоридаги формулалардан ташқари беш аъзоли гетероцикллар учун қуйидаги тузилиш формулаларини ҳам ёзиш мумкин: уларнинг тузилишини бензолдаги каби ифодалаш мумкин: олиниш усуллари 1. фуран, тиофен ва пиррол олишнинг энг муҳим усулларидан бири уларни 1,4-дикарбонилли бирикмалардан сувни тортиб олиш орқали ҳосил қилиш ҳисобланади. а) фуран ҳосил бўлиши б) тиофен ҳосил бўлиши в) пиррол ҳосил бўлиши 2. фуранни пирослиз кислотани декарбоксиллаб ёки фурфуролни декарбониллаб олиш мумкин: 3. тиофен н-бутанга 6500с да олтингугурт таъсир эттириб ацетилен ёки диацетиленга водород сульфид таъсир эттириб олиниши мумкин: 4. пиррол 1,4-бутиндиолга, ацетиленга ёки диацетиленга аммиак таъсир эттириб олинади: бу ерда r=н алкил ёки арил бўлиши мумкин физик ва кимёвий хоссалари фуран, тиофен ва пирроллар рангсиз суюқликлар бўлиб, сувда деярли эримайдилар. фуран 320сда, тоифен 84,180с, пиррол эса 1310с да …
3 / 83
,4-дикетонларнинг диоксимлари ҳосил бўлади: тиофен, фуран ва пирролдан фарқли ўлароқ кислота таъсирига чидамли, яъни у кислоталар таъсирида ароматик ҳусусиятини йўқотмайди. фуран ва тиофен ишқорлар ва ишқорий металлар таъсирига чидамли. пиррол эса кучсиз кислота ҳисобланади. унинг кислоталик доимийси к=5,4*10-15 га тенг. шунинг учун у калий металли билан таъсирлашиб, пиррол калийни ҳосил қилади. пиррол калий пирролни ўювчи калий билан қўшиб қиздириш орқали ҳам ҳосил қилиниши мумкин: ii. бирикиш реакциялари 1. водороднинг бирикиши. фуранга водород 100-1500с да 100-150 атм босим остида, ренее никели катализатори иштирокида бирикиб тетрагидрофуранни ҳосил қилади: тиофенга водород хона ҳароратида 20-40 атм босими остида, палладий иштирокида бирикади ва тетрагидротиофенни ҳосил қилади: агар гидрирлаш ренее никели иштирокида олиб борилса реакция ҳалқанинг очилиши билан боради: 2. галогенларнинг бирикиши. фуран ва тиофенга галогенларни бирикиши натижасида беқарор бирикмалар ҳосил бўлади. 3. диен синтези реакциялари. фуран диен синтези реакциясига осон киришади. тиофен дицианацетилен билан реакцияга киришади пиррол диенофиллар билан бошқача йўналиш бўйича реакцияга киришади. 4. …
4 / 83
– рангсиз суюқлик бўлиб, 310с да қайнайди. сувда эримайди. таркиби с4н4о : с4н3о – қолдиқни фурил деб аталади. фуранни қайтариб тетрогидрофуран (тгф) олинади. тгф муҳим эритувчилардан бири бўлиб, кимё саноатида кенг қўлланилади. ундан фойдаланиб тетраметиленгликоль, адипин кислотаси гексаметилендиамин ва бошқа маҳсулотлар олинади. фурфурол 1620с да қайнайди, сувда кам эрийди. ундан ёнган ноннинг хиди келади. фурфуролни асосан пентозан сақловчи маҳсулотлардан олинади. фарғонадаги фуран бирикмалари заводида пахта шелухасидан олинади. фурфурол ароматик альдегидларнинг барча хоссаларини такрорлайди. у пластмассалар ишлаб чиқаришда хом ашё бўлиб хизмат қилади. тиофен – 840с да қайнайдиган, сувда эримайдиган суюқлик с4н3s – тиенил деб аталади. тиофен кимёси кейинги ўн йилликларда ривожлана бошлади. бунинг сабаби, тиофен ҳосилалари орасида шамоллашга ва бошқа касалликларга қарши ишлатиладиган бирикмалар топилганлигидир. пиррол – 1300с да қайнайдиган, сувда деярли эримайдиган суюқлик. пиррол биринчи марта 1858 йилда андерсен томонидан ажратиб олинган ва унинг тузилиши 1870 йилда байер томонидан исботланган. пиррол ва унинг гамологлари тошкўмир смоласида ва суяк ёғида …
5 / 83
мумкин. кўпинча бу мақсадларда пирролнинг гриньяр реактиви билан ҳосил қилган пирролмагиний галогенидлардан фойдаланилади: худди шунга ўхшаш пирролнинг калийли тузи метилйодид билан реакцияга кириша олади. бунда ҳосил бўладиган n-алкилпирроллар қиздирилганда -алмашинган пирролларни ҳосил қилиб изомерланадилар: пирролмагнийгалогенидлар реакцияга осон кириша оладиган бирикмалар бўлиб, улардан фойдаланиб турли қимматли бирикмаларни синтез қилиб олиш мумкин. қуйидаги схемада пирролмагнийбромид асосида олиниши мумкин бўлган айрим бирикмаларга мисол келтирамиз. пирролнинг муҳим ҳосилаларидан бири пирролидин ҳисобланади. пирролидин 1-хлор-4-аминобутанни қиздириб ёки пирролни тўла қайтариб олиниши мумкин: пирролидиннинг муҳим ҳосилаларидан пирролин ва окиспирролин (4-окси-2-пирролидинкарбон кислота) инсон хаёт фаолиятида муҳим аҳамиятга эгадир: пирролидиннинг ҳосилаларидан бўлган пирролидон -аминомой кислотанинг лактони ҳисобланади. саноатда -бутиролактонга аммиак таъсир эттириб олинади: у ишқорий катализаторлар иштирокида полимерланиб найлон-4 деб аталувчи полиамидни ҳосил қилади: пирролидон ацетилен билан бирикиб n-винилпирролидонни ҳосил қилади: поливинилпирролидон сунъий қон, елим ва бошқа маҳсулотлар сифатида кенг қўлланилади. алкилланган пиррол ҳалқаси биологик муҳим пигментлар, хусусан қон пигменти, хролофилл, витамин-1 ва бошқалар таркибига киради. улар темир, кобольт …

Want to read more?

Download all 83 pages for free via Telegram.

Download full file

About "гетероциклик бирикмалар"

powerpoint presentation гетероциклик бирикмалар тузилиши ва синфланиши беш аъзоли гетероциклик бирикмалар олти аъзоли гетероциклик бирикмалар, пиридин. алкалоидлар. конденсланган гетероциклик бирикмалар, пўрин, индол маъруза режаси гетероциклик бирикмалар, ёпиқ занжир ҳосил қилиб тузилган бўлиб, ёпиқ занжир ҳосил бўлишида углерод атомидан ташқари «бегона» атомлар – кислород, азот, олтингугурт каби атомлар иштирок этади. гетероатомлар: o – кислород, s – олтингугурт, n – азот гетероциклик бирикмаларни ҳозирги вақтда номлаш гетероатомнинг табиатига қараб улар окса (о), тиа (s), аза (n); ҳалқадаги атомларнинг сонига қараб ир – (3), ет – (4), он – (5), ин – (6); тўйинганлик даражасига қараб – идин- (n-ли тўйинган ҳалқа), - ан- (n-сиз ҳалқа), -ин- (тўйинмаган) ҳоказо. ҳалқада битта гетероатом бў...

This file contains 83 pages in PPT format (744.5 KB). To download "гетероциклик бирикмалар", click the Telegram button on the left.

Tags: гетероциклик бирикмалар PPT 83 pages Free download Telegram