қадимий диний тасаввурлар ва қарашларнинг архаик излари

DOCX 11 sahifa 49,8 KB Bepul yuklash

11 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 49,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 11

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 11

10-мавзу: ўзбек халқи моддий маданиятида қадимий диний тасаввурлар ва қарашларнинг архаик излари режа: 1.турар жойлар билан боғлиқ урф-одатлар ва расм-русумлар. 2.ўзбек халқининг моддий маданиятида қадимий диний тасаввурлар. 3.зардуштийлик дини билан боғлиқ анъана ва маросимлар. 1 тарихдан маълумки, турар-жойлар инсон учун макон, бошпана тарзда фойдалана бошланган даврлардан бошлаб у билан боғлиқ илк урф-одатлар ҳам шакллана бошлаган. қадимги уй-жойларнинг энг муҳим хусусиятларидан бири - унинг ўзига хос хавфсизлик аҳамиятига эга эканлигидир. инсониятнинг илк аждодлари уй-жойларни ёвуз кучлар ҳуружидан муҳофаза қиладиган ўзига хос ёпиқ макон деб хисобланган. ўзбеклар орасида уй қуриш дастлаб уй пойдеворини қуришдан бошланган. халқона тасаввурга кўра, пойдеворни қуришга ҳафтанинг хайрли ва омадли кунлари: душанба, чоршанба, пайшанба ва шанба кунлари бошланган. янги уйни қуриш жараёнида унинг дастлабки ёғочлари кўтарилгандан сўнг уй тўсини ёки харисини кўтаришда ажойиб бир кескилик-солим удуми бажарилган. одатда, уста синч уйларнинг тўсин ёки харисини ўрнатиш чоғида уй эгасидан бирор бир нарса (одатда кўйлак, қийиқ ва шу кабилар)ни эҳсон …

2 / 11

урмуш тарзида остона билан боғлиқ қатор нақллар ҳам мавжуд. чунончи, “остонада турмушга чиқмаган қиз ўтирса бахтсиз бўлади”, “остонда туриб бўлмайди, чунки бирор бир кишисидан жудо бўлган одам остонада туради”, “остонада қулоч кериб туриб бўлмайди, барака тўсилади”, “остонада турган ҳолда саломлашилса, ўртага совуқлик тушади”, “остонада ўтириш кишига камбағаллик келтиради” деган каби. а) мотам маросимларида архаик диний эътиқодлар излари мотам маросимларига нафақат марҳумни дафн этиш билан боғлиқ урф-одатлар, балки мотам ва у дунё билан боғлиқ тасаввурлар ва магик урф-одатлар, турли-туман табулар, эҳсон ва қурбонликлар, метемпсихоз ғоялар, маросимий йиғилар, қабр тошлар, аза маросимлари ва кийимлари кабилар ҳам киради. умр лаҳзалари тугаб борган сари қазо аломатлари сезилиб бораверади. бундай ҳолни “шаршароғ” ёки “ғарғара” келди, деб айтилади. жон чиққандан сўнг тезда майитнинг энгаги (ияги) боғланади, кўзи ёпиб қўйилади, қўлларининг панжалари текисланиб, оёғи узатилади ва бошмалдоқлари бир-бирига текизиб боғлаб ётқизиб қўйилади. касал одам жон берган заҳоти яқинлари томондан "маҳрам" сувига олинган. мотам маросимларида йиғи (бўзлов, бўзлаш, …

3 / 11

ҳамда маросимий - эътиқодий вазифаси ҳам пайдо бўлган. кийимлар юқорида таъкидлаб ўтилган функциялардан ташқари инсоннинг бир ёш бошичидан иккинчисига ўтишини, яъни иницион аҳамият ҳам касб этган. ўз навбатида бу билан боғлиқ қатор урф-одатлар бажарилган. жумладан, бола туғилганда чақолоққа, никох маросимида бўлғуси келинга ва мотамда мархумга махсус кўйлак кийдирилган ва бу кўйлаклар ўзига хос умумийликларга эга бўлган. никоҳ маросимида ҳам келин махсус тикилган оқ рангдаги келинлик либосини кийган. халқимизда оқ ранг поклик, покизалик рамзи ҳисобланиши билан бирга рамзий маънода бўлғуси келинни қизлик оламидан “аёллар” дунёсига ўтаётганлигини англатган. марказий осиё халқларида бўлгани сингари ўзбекларда ҳам марҳумга махсус либос-кафан кийдирилиб дорулбақодан дорулфанога кузатилади. кафан асосан оқ бўз матодан тайёрланади. кафан ўралаётганда аввал чап, сўнг ўнг томонидан бошлаб ўралади, ўнг томон устида бўлишига алоҳида эътибор қилинади. демак биз ушбу фикр-мулоҳазалардан шундай хулосога келиш мумкинки, ўзбекларда инсон ҳаётининг муҳим уч босқичида ҳам махсус либос кийдирилган. иккинчидан, ушбу хар уч либос доимо оқ рангда бўлган ва …

4 / 11

кўйлакларига алмаштирган. туркий халқлар орасида ҳам қадимда белбоғ анъанавий миллий кийимнинг муҳим бир қисмини ташкил этиш билан бирга белбоғ эгасининг жамиятда тутган ўрнини ҳам англатиб турган. кишининг белидаги белбоғига қараб олдингилар унинг қанча давлат ва мол дунё эгаси эканлигини англай билганлар ва қанча белбоғнинг кўплиги унинг мол дунёсининг шунчалик кўплигидан далолат берган. в) маросим таомлари ва уларнинг меҳнати маросим таомлари кундалик таомлардан фарқли тарзда аста секинлик билан бажарилаётган урф-одатнинг таркибий қисми - умумий овқатланишнинг ёки магик ҳаракатнинг объектига айланиб борган. чоршанба куни марҳумлар руҳига бағишлаб ўйма ёки бўғирсоқ қилинади. умуман олганда чоршанба кун мушкуллардан халос бўладиган кун ҳисобланган. шу боис айнан чоршанбада оиладаги барча муаммолар ечилсин деб “тугун оши” тарзида чучвара пиширилади. ушбу кун пишириладиган чучвара учун хамир суваласини охиригача пиширилган 5 ёки 7 та қўшнига тарқатилган. баъзи ҳолларда эса 5 ёки 7 та қўшни аёллар чақириб зиёфат қилинган. тугун ошини пишириш жараёнида охирги 5 та ёки 7 та чучварани …

5 / 11

қирқи ўтказиладиган кун маросимий таом тарзида ҳолвайтар тайёрлаш удуми кенг тарқалган. қолаверса айнан мазкур кун ўтказиладиган маросим иштирокчилари учун чучвара, мошкичра, шавла каби энгил овқатлар тайёрланган ва ўрикнинг қоқиси сувда қайнатилиб шарбат тайёрланган. кекса кишиларнинг таъкидлашларича ўрик шарбатининг ҳиди қабристонгача этиб борар ва ундан марҳум руҳи ҳам баҳраманд бўлар экан. ўзбекларида никоҳ кечаси ёш-келин куёвларга келгуси ҳаётлари асалдай тотли бўлсин деб асал ялатилган, ёки “келин куёв ҳаёти келгусида мошдай бир-бирига қоришиб келин”, “мошдай серҳосил ва серфарзанд бўлсин” деб келин тушириб келинганда дастурхонга турли ноз-неъматлар билан биргаликда мошкичра тортилган. никоҳнинг эртаси куни келиннинг онаси куёвига атаб нонушталик жўнатган. бунда нонушталикка асосан тухум пиширилган. биз бу эрда тухумнинг серпуштлик, қувватдорлик, сердавлатлик хусусиятларини кўрамиз. 2 қадимий диний эътиқодлар ва динлар умуман олганда 40 яқин туркий этнонимларнинг тотемик эътиқодлар билан алоқадорлиги аниқланган. туркий халқларнинг тотемистик қарашлари асосан икки йўналишда тараққий этган. биринчиси, қондош аждод боши бобокалон тотемлар. иккинчиси, инсонларга ҳомий дўст, ҳайвон ва ўсимликлар …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 11 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"қадимий диний тасаввурлар ва қарашларнинг архаик излари" haqida

10-мавзу: ўзбек халқи моддий маданиятида қадимий диний тасаввурлар ва қарашларнинг архаик излари режа: 1.турар жойлар билан боғлиқ урф-одатлар ва расм-русумлар. 2.ўзбек халқининг моддий маданиятида қадимий диний тасаввурлар. 3.зардуштийлик дини билан боғлиқ анъана ва маросимлар. 1 тарихдан маълумки, турар-жойлар инсон учун макон, бошпана тарзда фойдалана бошланган даврлардан бошлаб у билан боғлиқ илк урф-одатлар ҳам шакллана бошлаган. қадимги уй-жойларнинг энг муҳим хусусиятларидан бири - унинг ўзига хос хавфсизлик аҳамиятига эга эканлигидир. инсониятнинг илк аждодлари уй-жойларни ёвуз кучлар ҳуружидан муҳофаза қиладиган ўзига хос ёпиқ макон деб хисобланган. ўзбеклар орасида уй қуриш дастлаб уй пойдеворини қуришдан бошланган. халқона тасаввурга кўра, пойдеворни қуришга ҳафтанинг хайрли ва ...

Bu fayl DOCX formatida 11 sahifadan iborat (49,8 KB). "қадимий диний тасаввурлар ва қарашларнинг архаик излари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: қадимий диний тасаввурлар ва қа… DOCX 11 sahifa Bepul yuklash Telegram