mantiq ilmining predmeti asosiy qonuniyatlari

PDF 36 pages 2.9 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.9 MB

File type PDF

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

слайд 1 2-бўлим: мантиқ 10-мавзу: мантиқ илмининг предмети асосий қонуниятлари. тушунча тафаккур шакли сифатида режа:  тафаккур мантиқ илмининг ўрганиш объекти сифатида.  тафаккур шакллари ва қонунлари ҳақида тушунча.  формал мантиқнинг асосий қонулари.  мантиқни ўрганишнинг аҳамияти. билиш - воқеликнинг, шу жумладан, онг ҳодисаларининг инсон миясида субъектив, идеал образлар шаклида акс этишидан ақлий билиш - воқеликни умумлаштириб ва мавҳумлаштириб, ички қонуниятларини ҳам акс эттиришдир. ҳиссий билиш – инсоннинг сезги органлари ѐрдамида нарса - ҳодисаларнинг ташқи хусусиятларини билишдир билиш жараёни босқичлари ҳиссий билиш ақлий билиш сезги идрок тушунча ҳукм тасаввур хулоса ҳиссий билиш шакллари сезги - предметнинг бирорта ташқи хусусиятини (ҳиди, таъми, шаклини ва ҳ.к.з.) акс эттирувчи яққол образдир идрок – предметнинг яхлит ва яққол образи бўлиб, у мазкур предмет тўғрисидаги турли хил сезгиларни синтез қилиш натижасида ҳосил бўлади тасаввур – аввал идрок этилган предметнинг образини маълум бир сигналлар таъсирида мияда қайта ҳосил қилишдан иборат жараѐн ақлий билиш шакллари тушунча …

2 / 36

кунда мантиқ илми тараққиёти мантиқ қонунларининг фикрлаш жараѐнидаги ўрни  фалсафада қонун тушунчаси нарса ва ҳодисаларнинг муҳим, зарурий, умумий, нисбий барқарор муносабатларини ифодалайди.формал иантиқ илмида эса қонун тушунчаси фикрлаш элементлари ўртасидаги ички, муҳим, зарурий алоқадорликни ифодалайди. қонунлар амал қилиш доирасига кўра амал қилиш кўламига кўра энг муҳим қонунлар табиат қонунлари жамият қонунлари умумий қонунлар хусусий қонунлар тафаккур қонунлари  формал мантиқ қонунлари (ѐки тафаккур қонунлари) дейилганда фикрлашга хос муҳим, зарурий боғланишлар тушунилади.  тафаккур қонунларига амал қилиш тўғри, тушунарли, аниқ, изчил, зиддиятсиз, асосланган фикр юритишга имкон беради. тўғри фикрлашн инг асосий белгилари фикр аниқлиги фикр нинг зиддиятсиз лиги фикр изчиллиги фикрнинг асослилиги тафаккур қонунлари нозидлик қонуни айният қонуни етарли асос қонуни учинчиси мустасно қонуни  айният қонунига кўра, муҳокама доирасида маълум бир нарса - ҳодиса ҳақида айтилган фикр айни бир вақтда ва айни бир нисбатда ўз-ўзига тенгдир (формуласи – «а – а дир»)  нозидлик қонунига кўра, бирор нарса- ҳодиса …

3 / 36

от белгилари системасидан иборат бўлиб, у мавжуд баён қилиш ва узатиш учун хизмат қилади. сунъий тилда сунъий йўл билан яратилган махсус белгилар, яъни символлар-рамзлар ишлатилади. сos2+sin2=хабарларни аниқ ҳамда тежамли 1 • - билимларнинг мавжуд бўлим шакли сифатида олиб қараш зарур. чин, ишончли билимлар ҳосил бўлгунга қадар қўйилган муаммолар, масалалар ҳақидаги фикр-мулоҳазалар кузатиш, эксперимент натижаларини таҳлил қилиш ва умумлаштиришга асосланган бўлиб, улар турли хил тахминлар, фаразлар шаклида қурилади ва мавжуд бўлади. гипотезани, назария •-маълум бир предмет соҳасига оид тушунчалар, қонунлар, гипотезалар, ғояларни системага солиб, у ҳақида яхлит тасаввур ҳосил қиладиган, янги фундаментал умумлашмалар яратишга олиб келадиган, шу соҳадаги ҳодисаларни тушунтириш, олдиндан кўриш имконини берадиган ишончли билимдан иборат. баҳс, мунозара юритишнинг  чин фикрларни исботлай билишнинг, хато фикрларни рад этишнинг ўзига хос қонун қоидалари мавжуд.  бу қоидаларни билиш ҳар бир инсонга, шу жумладан талабаларга чин фикрни хато фикрдан ажрата билиш, тўғри тафаккурлаш маданиятини шакллантириш имконини беради. далиллаш * бирор фикр, мулоҳазани …

4 / 36

инг аҳамиятини ва муайян фаолият учун қўллаш мумкинлигини асослашдир. реципиент  (лот - қабул қилувчи) – тингловчиларга бирор фикрнинг тўғри ѐки хатолиги асослаб берилади ва уларда шу фикрга нисбатан ишонч туйғуси шакллантирилади.  далилловчи шахснинг сўз санъатини қай даражада эгаллаганлиги, яъни нотиқлик маҳорати тингловчиларда ишонч-эътиқоднинг шаклланишида муҳим рол ўйнайди. исботлаш ва унинг структураси, исботлаш турлари.  исботлаш бир ҳукмнинг чинлигини у билан боғланган бошқа чин ҳукмлар ѐрдамида асослашдан иборат бўлган мантиқий амалдир. унинг таркиби уч элементдан ташкил топган: * тезис * аргументлар (асослар) * исботлаш усули-демонстрация. тезис  тезис-чинлиги асосланиши лозим бўлган ҳукм, у исботлашнинг марказий фигураси ҳисобланади; бутун диққат-эътибор унинг чинлигини кўрсатишга қаратилади.  тезис бир мулоҳазанинг ўзидан, ѐки мулоҳазалар тизимидан, ѐки теоремалардан, ѐки аниқ фактларни умумлаштириш натижаларидан ѐки ҳодисаларнинг сабабини кўрсатувчи мулоҳазалардан ва шу кабилардан иборат бўлади. аргумент  тезиснинг чинлигини асослаш учун келтирилган ҳукмлар. фактларни қайд қилувчи ҳукмлар, таърифлар, аксиомалар, теоремалар, қонунлар ҳамда бошқа эмпирик ва назарий …

5 / 36

ин эмаслиги асослаб берилади. бу усул «бемаъниликка олиб келиш», деб аталади. рад этилаѐтган тезис вақтинча чин деб тан олинади, ундан келиб чиқадиган натижалар аниқланиб, бу натижаларнинг хақиқатга зид, нотўғри эканлиги исботланади. чин асосдан хато натижа келиб чиқмайди, акс холда бу бемаънилик бўлади. аргументларни рад этиш.  тезисни исботлаш учун оппонент томонидан келтирилган аргументлар танқид қилиниб, уларнинг хатолиги ѐки тезисни исботлаш учун етарли эмаслиги аниқланади.  аргументларнинг хатолиги тезиснинг ҳам хато эканлигини исботламайди, бунда тезис чин бўлиши ҳам мумкин:  аргументларни рад этиш орқали тезиснинг исботланмаганлиги асослаб берилади. исботлаш ва рад этиш қоидалари, уларни бузганда келиб чиқадиган мантиқий хатолар. тезисга алоқадор қоидалар; * тезис мантиқан аниқ ва равшан бўлиши керак. бу қоида бузилса, исботлаш ѐки рад этиш ўзининг аниқ предметига эга бўлмай қолади, уни амалга оширишга уриниш беҳуда иш ҳисобланади. * тезис исботлаш ѐки рад этишнинг бошидан охиригача ўзгартирилмаслиги керак. бу қоида бузилса «тезисни алмаштириш» деган хато келиб чиқади. аргументларга нисбатан …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq ilmining predmeti asosiy qonuniyatlari"

слайд 1 2-бўлим: мантиқ 10-мавзу: мантиқ илмининг предмети асосий қонуниятлари. тушунча тафаккур шакли сифатида режа:  тафаккур мантиқ илмининг ўрганиш объекти сифатида.  тафаккур шакллари ва қонунлари ҳақида тушунча.  формал мантиқнинг асосий қонулари.  мантиқни ўрганишнинг аҳамияти. билиш - воқеликнинг, шу жумладан, онг ҳодисаларининг инсон миясида субъектив, идеал образлар шаклида акс этишидан ақлий билиш - воқеликни умумлаштириб ва мавҳумлаштириб, ички қонуниятларини ҳам акс эттиришдир. ҳиссий билиш – инсоннинг сезги органлари ѐрдамида нарса - ҳодисаларнинг ташқи хусусиятларини билишдир билиш жараёни босқичлари ҳиссий билиш ақлий билиш сезги идрок тушунча ҳукм тасаввур хулоса ҳиссий билиш шакллари сезги - предметнинг бирорта ташқи хусусиятини (ҳиди, таъми, шаклини ва ҳ.к.з.) акс эт...

This file contains 36 pages in PDF format (2.9 MB). To download "mantiq ilmining predmeti asosiy qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq ilmining predmeti asosiy… PDF 36 pages Free download Telegram