яримўтказгичлар. яримўтказгичларнинг электр ўтказувчанлиги

DOC 362,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (4 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1502529261_68798.doc яримўтказгичлар. яримўтказгичларнинг электр ўтказувчанлиги 1. металларда эркин электронлар электрўтказгичда қатнашувчи электронлар концетрацияси амалда температурага боғлиқ бўлмайди. ҳатто жуда паст температураларда ҳам металларда ҳаракатчан электронларнинг концентрацияси етарлича катта бўлиши маълум. бу эса ўтказувчанлик электронларини ҳосил қилишда иссиқлик ҳаракати унчалик катта рол ўйнамаслигини билдиради. металлар билан бир қаторда ўтказгичларнинг бошқа турлари ҳам мавжуд. бу ўтказгичларда худди металлар каби электронларнинг ҳаракати натижасида электр ўтказувчанлик юзага келади. улар ҳам биринчи класс ўтказгичлардан, яъни уларда электр токи ҳеч қандай химиявий ўзгаришлар билан бўлмайди. бироқ бундай ўтказгичлар заряд ташувчилар концентрацияси температурага жуда кучли боғлиқ бўлади. буларда температура паст бўлганда солиштирма қаршилик жуда катта, яъни электр ўтказувчанлик жуда кичик бўлади ва улар амалда изолятор бўлади. лекин температура кўтарилиши билан уларнинг солиштирма қаршилиги камайиб, электр ўтказувчанлик ошиб кетади. бундай моддаларни ярим ўтказгичлар дейилади. улар ўзларининг электрон ўтказгичлар эканликлари билан металларга ўхшаса, бу электр ўтказувчанликнинг температурага боғлиқлиги билан изоляторларга-диэлектрикларга ўхшашлиги бор. масалан, кремнийда хона температурасида электронлар концентрацияси 1017м-3 …
2
ийни 4 та валентли элемент деймиз ва шу 4 та электронларни валент электронлар дейилади. кремний кристалл панжарасида ҳар бир атом ўзига яқин тўртта атом билан ўралган икки қўшни атомларнинг боғланиши валент боғланиш ёки ковалент боғланиш дейилади. кристалл температураси ортганида панжаранинг иссиқлик тебранишлари баъзи валент электронларни боғланишини бузилишига олиб келади. натижада бир қисм электронлар ўтказувчанлик электронларига айланади. ташқи электр майдон қўйилганда улар майдонга қарама-қарши томонга ҳаракатланади ва электр токини ҳосил қилади; яримўтказгичнинг электр ўтказувчанлиги ошади. яримўтказгичларда электр ўтказувчанликнинг иккинчи механизми ҳам юзага келади. ҳар бир валент электроннинг боғланишидаги узилиши вакант ўринни пайдо бўлишига олиб келади, яъни "бўш" ўринлар "тешикчилар" ҳосил бўлади. бу бўш ўринларга боғланган электронлардан бирортаси ўтиши мумкин. натижада бу атом атрофида нормал боғланишлар юзага келган бўлса, иккинчи бир жойда, яъни боғланган электронни ўтиши натижасида иккинчи жойда тешик бўш ўрин пайдо бўлади. янги ҳосил бўлган ўринга учинчи жойдаги боғланишдан электрон ўтиши ва унинг ўрнида бўш ўрин-тешик юзага келади. бу тешиклар …
3
нинг соф кристалининг солиштирма қаршилигига нисбатан бир неча минг марта камаяди. аралашмали яримўтказгичда электр ўтказувчанликни ўзгаришини кремний-мишьяк ва кремний бор мисолида кўриб чиқамиз. аралашма сифатида менделеев даврий системасининг бешинчи группасида жойлашган мишьяк кристалл панжарада кремний атомини ўрнига жойлашсин. кремний панжарасида жуфт - электрон боғланишларни амалга ошириш учун фақат тўртта электронлар керак. мишьякда эса ундай электронлардан бешта (as-беш валентли элемент). шунинг учун мишьяк атомининг бешинчи электрони жуда кучсиз боғланган бўлади ва кристалл панжаранинг иссиқлик тебранишларида осонгина уриб чиқариши мумкин. бунда битта ўтказувчанлик электрони пайдо бўлади, мишьяк атоми эса мусбат зарядланган ионга айланиб қолади. бунда тешик ҳосил бўлмайди. бу донор аралашмали ўтказувчанликдир. кремний ва уч валентли бор аралашмасини олиб, юқоридаги схема бўйича тешик ҳосил бўлишини-акциенторлир ўтказувчанлик (р-типдаги) юзага келишини тушунтириш мумкин. адабиётлар 1. окунь л.б, физика элементарннх частиц. м.1985 2. мухин к.и. физика элементарньк частиц. т.2, м.1985. 3. физика микромира. маленькая энциклопедия. м.1980. 4. наумов а.и. физика атомного ядра и элементарннх частиц …
4
яримўтказгичлар. яримўтказгичларнинг электр ўтказувчанлиги - Page 4

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "яримўтказгичлар. яримўтказгичларнинг электр ўтказувчанлиги"

1502529261_68798.doc яримўтказгичлар. яримўтказгичларнинг электр ўтказувчанлиги 1. металларда эркин электронлар электрўтказгичда қатнашувчи электронлар концетрацияси амалда температурага боғлиқ бўлмайди. ҳатто жуда паст температураларда ҳам металларда ҳаракатчан электронларнинг концентрацияси етарлича катта бўлиши маълум. бу эса ўтказувчанлик электронларини ҳосил қилишда иссиқлик ҳаракати унчалик катта рол ўйнамаслигини билдиради. металлар билан бир қаторда ўтказгичларнинг бошқа турлари ҳам мавжуд. бу ўтказгичларда худди металлар каби электронларнинг ҳаракати натижасида электр ўтказувчанлик юзага келади. улар ҳам биринчи класс ўтказгичлардан, яъни уларда электр токи ҳеч қандай химиявий ўзгаришлар билан бўлмайди. бироқ бундай ўтказгичлар заряд ташувчилар концентрацияси температурага жуда ку...

Формат DOC, 362,5 КБ. Чтобы скачать "яримўтказгичлар. яримўтказгичларнинг электр ўтказувчанлиги", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: яримўтказгичлар. яримўтказгичла… DOC Бесплатная загрузка Telegram