atmosfera havosini, yer resurslarini, suv resurslarini muhofaza qilish

DOCX 19 pages 58.2 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.2 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

5- mavzu: atmosfera havosini, yer resurslarini, suv resurslarini muhofaza qilish reja 1. atmosfera va uning tarkibi. 2. atmosferani ifloslantiruvchi manbalar. 3. suvlarning ifloslanish manbalari. 4. suvlarni muhofaza qilish va suv resurslaridan oqilona foydalanish. 5. yer resurlari va ular to’g’risida tushuncha. 6. tuproqlarga antropogen ta’sir va uning ekologik oqibatlari. 7. yerlarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish. atmosfera va uning tarkibi. planetamizni o‘rab olgan havo qobig‘iga atmosfera (atmosfera yunoncha yerning “bug‘ qatlami“ degan ma’noni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosferaning massasi esa gidrosferaning massasidan 100 marta, litosferaning massasidan 1000 marta kam bo‘lib, 5x15x1015 tonnaga yetadi. atmosfera planetamiz uchun, ayniqsa, biosferadagi jonli organizmlarning nafas olishi uchun katta ahamiyatga ega. bulardan tashqari yerning havo qobig‘i planetamiz yuzasini kunduzi qattiq qizib ketishdan, kechasi esa sovib ketishdan saqlovchi go‘yoki bir ko‘rpa vazifasini o‘taydi. atmosfera, shuningdek, yerni kosmosdan keladigan ko‘plab meteoritlardan saqlaydi: meteoritlar atmosfera tarkibidagi gazlarga ishqalanib qizib yonib ketib, yerga yetib kelolmaydi. …

2 / 19

turadi. karbonat angidrid gazi tabiatda katta ahamiyatga ega bo‘lib, u yashil o‘simliklarning oziqlanishi uchun zarurdir. shuningdek, u yerning issiqlik balansini tartibga solib turadi. raketa, sun’iy yo‘ldosh yordamida va kosmonavtlarning olib borgan kuzatishlaridan ma’lum bo‘ldiki, atmosferaning 100 km gacha baland bo‘lgan qismida ham uning tarkibi (suv bug‘lari va azotning miqdori oshib borishini hisobga olmaganda) yuqorida qayd qilingan gazlardan iboratdir. atmosfera massasida 0,2-4,0 % gacha suv bug‘i bo‘lib, shuni 10 dan 9 qismi 5 km balandlikkacha bo‘lgan pastki qismida uchraydi. 1000-1200 km balandlikda atmosfera asosan kislorod va azotdan, undan yuqorida 2500 km gacha bo‘lgan qismida geliy gazidan, 2500 km dan yuqorida esa eng yengil gaz-vodoroddan iborat. atmosferaning quyi tarkibida bu gazlardan tashqari har xil yo‘llar bilan vujudga kelgan zarrachalar aerozollar (tutun, chang-to‘zon va yemirilishdan vujudga kelgan zarrachalar, vulqon kuli, radiaktiv moddalar) ham bor. atmosfera bir-biridan gazlarning tarkibi, zichligi, harorati jihatidan farqlanuvchi 5 ta asosiy qatlamga va 4 ta o‘tkinchi qatlamga (pauzaga) bo‘linadi. …

3 / 19

azlar siyraklasha boradi, harorat past bo‘lib, –72 ºc ga yetadi. stratosfera atmosferaning 50-60 km balandlikkacha bo‘lgan qismi, u butun atmosfera massasining 10 % ni tashkil etadi. stratosferada havo siyrak u asosan troposferadagi gazlardan iborat bo‘lsada, lekin unda azon gazining miqdori ko‘proq. stratosferaning quyi qismida harorat yozda ekvator ustida – 70 º, qutblar ustida – 56 º ga pasayadi, lekin 35-55 km balandlikda harorat ko‘tariladi va +10 ºc, -35 ºc ga yetadi. bu qatlamda tezligi soatiga 340 km ga yetadigan shamollar ham bo‘lib turadi. stratopauza stratosfera bilan mezosfera orasidagi o‘tkinchi qatlam bo‘lib, bu yerda havo siyraklashgan, harorat esa ko‘tarilib 0 ºc atrofida bo‘ladi. 3. mezosfera atmosferaning 50-60 km dan 80-85 km gacha bo‘lgan qismini egallaydi. bu qatlamda havo bosimi kam, havo yer yuzasiga nisbatan 200 marta siyrak, harorat esa yana past: - 60-80 ºc mezapauza mezosfera bilan termosfera o‘rtasidagi qatlam. 4. termosfera (ionosfera) atmosferaning 80-85 km dan 900 km gacha bo‘lgan …

4 / 19

ng yuqori qismi. bu qavat yaxshi o‘rganilmagan. biroq uchirilgan raketalar, yo‘ldoshlardan olingan ma’lumotlarga asoslanib, bu sferada harorat 2000 ºc ga yetsa kerak, deb faraz qilish mumkin. atmosfera quyoshning ultrabinafsha va qisqa to‘lqinli radiatsiyalarini yutib turishidan tashqari, yer sharining iqlimini vujudga keltiruvchi omildir. atmosferaning ifloslanishi va uning salbiy oqibatlari kishilar va barcha tirik mavjudot havo bilan nafas oladi. kishi nafas organlari bir sutkada 20 m3 havo o‘tkazadi. demak, atmosfera planetamiz hayoti uchun g‘oyat zarurdir. biroq u borgan sari insonning xo‘jalik faoliyati bilan bog‘liq holda vujudga kelgan karbonat angidrid, oltingugurt oksidi, azot, uglevodorod, mayda qattiq zarrachalar va radiaktiv moddalar bilan ifloslanib bormoqda. bu ifloslanish quyosh radiatsiya balansiga ta’sir etib, yer shari haroratining o‘zgarishiga olib kelmoqda. atmosferaning shunday ifloslanishi davom etaversa, 2100 yilga kelib karbonat angidridning miqdori 3 marta ortishi ham mumkin. olimlarning fikrlariga qaraganda, issiqxona gazlari miqdorining ko‘payishi oqibatida dunyo miqyosida havo harorati ko‘tariladi va iqlim modellari bo‘yicha keyingi yuz yil ichida …

5 / 19

angidridi, 300 mln.t. karbon oksidi va 50 mln.t. azot oksidi chiqadi. buning ustiga yer sharida 280 mln avtomobildan har yili atmosferaga 500 ming tonna is gazi, 100 ming.t. uglevodorod va 25 ming.t. azot oksidi ajralib chiqmoqda. shundan ko‘rinib turibdiki, atmosferaning ifloslanishida asosiy manbalardan biri avtotransportlardir. masalan, aqsh da atmosferaning ifloslanishi 100 % desak, uning 60 % (1978) avtomobilga, 17 % sanoat chiqindilariga, 14 % elektr stansiyalari chiqindilariga, 9 % yoqilgan axlatlarga to‘g‘ri keladi. atmosferani ifloslantiruvchi manbalar samarqand shahar doirasida o‘nlab korxonalar chiqindilari atmosferani ifloslantirishda qatnashadi. ularga kimyo zavodi, “krasniy dvigatel“, “chinni ishlab chiqaruvchi“, “xolodilnik“, “vino-spirt“, “konserva“ ishlab chiqaruvchi, paxta tozalash zavodlari, sut kombinati, mebel fabrikasi va boshqalar kiradi. shahar havosining ifloslanishida sanoat korxonalariga nisbatan avtomashinalarning hissasi ko‘proqdir. havodagi ifloslanishlarning 70-80 % avtomashinalarga to‘g‘ri keladi. (rahmatullaev a, husainov x.1998). novikov yu.v., beknazarovning (1983) yozishicha, avtomobillar havoga 200 dan ortiq turli aerozol zarrachalarini chiqaradi. har bir avtomobilga bir yilda 200 kg (asosan …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera havosini, yer resurslarini, suv resurslarini muhofaza qilish"

5- mavzu: atmosfera havosini, yer resurslarini, suv resurslarini muhofaza qilish reja 1. atmosfera va uning tarkibi. 2. atmosferani ifloslantiruvchi manbalar. 3. suvlarning ifloslanish manbalari. 4. suvlarni muhofaza qilish va suv resurslaridan oqilona foydalanish. 5. yer resurlari va ular to’g’risida tushuncha. 6. tuproqlarga antropogen ta’sir va uning ekologik oqibatlari. 7. yerlarni muhofaza qilish va ulardan oqilona foydalanish. atmosfera va uning tarkibi. planetamizni o‘rab olgan havo qobig‘iga atmosfera (atmosfera yunoncha yerning “bug‘ qatlami“ degan ma’noni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosferaning massasi esa gidrosferaning massasidan 100 marta, litosferaning massasidan 1000 marta kam bo‘lib, 5x15x1015 tonnaga yetadi. atmosfera planetamiz uchun,...

This file contains 19 pages in DOCX format (58.2 KB). To download "atmosfera havosini, yer resurslarini, suv resurslarini muhofaza qilish", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera havosini, yer resursl… DOCX 19 pages Free download Telegram