atmosfera va yer resurslarini muhofaza qilish

DOCX 15 pages 33.6 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.6 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

8-mavzu: atmosfera havosini vayer resurslarini muhofaza qilish. reja 1atmosfera havosini ifloslantiruvchi ishlab chiqarish obyektlari va jarayonlari. 2.atmosferadagi global o‘zgarishlar. iqlim o‘zgarishi va xavfli meteorologik hodisalar. 3.o‘zbekistonda yer resurslari holati. 4.qishloq xo‘jalik ishlab chiqarishida yerdan foydalanishning samarali texnologiyalarini tadbiq qilish masalalari. atmosfera va uning tarkibi. planetamizni oʻrab olgan havo qobigʻiga atmosfera (atmosfera yunoncha yerning “bugʻ qatlami“ degan maʼnoni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosferaning massasi esa gidrosferaning massasidan 100 marta, litosferaning massasidan 1000 marta kam boʻlib, 5x15x1015 tonnaga yetadi. atmosfera planetamiz uchun, ayniqsa, biosferadagi jonli organizmlarning nafas olishi uchun katta ahamiyatga ega. bulardan tashqari yerning havo qobigʻi planetamiz yuzasini kunduzi qattiq qizib ketishdan, kechasi esa sovib ketishdan saqlovchi goʻyoki bir koʻrpa vazifasini oʻtaydi. atmosfera, shuningdek, yerni kosmosdan keladigan koʻplab meteoritlardan saqlaydi: meteoritlar atmosfera tarkibidagi gazlarga ishqalanib qizib yonib ketib, yerga yetib kelolmaydi. atmosfera (yer yuzasi yaqinida) asosan azot (78,08 %) va kislorod (20,95 %) dan iborat boʻlib, unda …

2 / 15

a ahamiyatga ega boʻlib, u yashil oʻsimliklarning oziqlanishi uchun zarurdir. shuningdek, u yerning issiqlik balansini tartibga solib turadi. raketa, sunʼiy yoʻldosh yordamida va kosmonavtlarning olib borgan kuzatishlaridan maʼlum boʻldiki, atmosferaning 100 km gacha baland boʻlgan qismida ham uning tarkibi (suv bugʻlari va azotning miqdori oshib borishini hisobga olmaganda) yuqorida qayd qilingan gazlardan iboratdir. atmosfera massasida 0,2-4,0 % gacha suv bugʻi boʻlib, shuni 10 dan 9 qismi 5 km balandlikkacha boʻlgan pastki qismida uchraydi. 1000-1200 km balandlikda atmosfera asosan kislorod va azotdan, undan yuqorida 2500 km gacha boʻlgan qismida geliy gazidan, 2500 km dan yuqorida esa eng yengil gaz-vodoroddan iborat. atmosferaning quyi tarkibida bu gazlardan tashqari har xil yoʻllar bilan vujudga kelgan zarrachalar aerozollar (tutun, chang-toʻzon va yemirilishdan vujudga kelgan zarrachalar, vulqon kuli, radiaktiv moddalar) ham bor. atmosfera bir-biridan gazlarning tarkibi, zichligi, harorati jihatidan farqlanuvchi 5 ta asosiy qatlamga va 4 ta oʻtkinchi qatlamga (pauzaga) boʻlinadi. 1. troposfera (yunoncha tropos –burilish, …

3 / 15

–72 ºc ga yetadi. stratosfera atmosferaning 50-60 km balandlikkacha boʻlgan qismi, u butun atmosfera massasining 10 % ni tashkil etadi. stratosferada havo siyrak u asosan troposferadagi gazlardan iborat boʻlsada, lekin unda azon gazining miqdori koʻproq. stratosferaning quyi qismida harorat yozda ekvator ustida – 70 º, qutblar ustida – 56 º ga pasayadi, lekin 35-55 km balandlikda harorat koʻtariladi va +10 ºc, -35 ºc ga yetadi. bu qatlamda tezligi soatiga 340 km ga yetadigan shamollar ham boʻlib turadi. stratopauza stratosfera bilan mezosfera orasidagi oʻtkinchi qatlam boʻlib, bu yerda havo siyraklashgan, harorat esa koʻtarilib 0 ºc atrofida boʻladi. 3. mezosfera atmosferaning 50-60 km dan 80-85 km gacha boʻlgan qismini egallaydi. bu qatlamda havo bosimi kam, havo yer yuzasiga nisbatan 200 marta siyrak, harorat esa yana past: — 60-80 ºc mezapauza mezosfera bilan termosfera oʻrtasidagi qatlam. 4. termosfera (ionosfera) atmosferaning 80-85 km dan 900 km gacha boʻlgan yuqori qismidir, bu qavat ham asosan …

4 / 15

biroq uchirilgan raketalar, yoʻldoshlardan olingan maʼlumotlarga asoslanib, bu sferada harorat 2000 ºc ga yetsa kerak, deb faraz qilish mumkin. atmosfera quyoshning ultrabinafsha va qisqa toʻlqinli radiasiyalarini yutib turishidan tashqari, yer sharining iqlimini vujudga keltiruvchi omildir. atmosferaning ifloslanishi va uning salbiy oqibatlari kishilar va barcha tirik mavjudot havo bilan nafas oladi. kishi nafas organlari bir sutkada 20 m3 havo oʻtkazadi. demak, atmosfera planetamiz hayoti uchun gʻoyat zarurdir. biroq u borgan sari insonning xoʻjalik faoliyati bilan bogʻliq holda vujudga kelgan karbonat angidrid, oltingugurt oksidi, azot, uglevodorod, mayda qattiq zarrachalar va radiaktiv moddalar bilan ifloslanib bormoqda. bu ifloslanish quyosh radiasiya balansiga taʼsir etib, yer shari haroratining oʻzgarishiga olib kelmoqda. atmosferaning shunday ifloslanishi davom etaversa, 2100 yilga kelib karbonat angidridning miqdori 3 marta ortishi ham mumkin. olimlarning fikrlariga qaraganda, issiqxona gazlari miqdorining koʻpayishi oqibatida dunyo miqyosida havo harorati koʻtariladi va iqlim modellari boʻyicha keyingi yuz yil ichida harorat 1,0 dan 3,5 ºc gacha koʻtarilishi …

5 / 15

azot oksidi chiqadi. buning ustiga yer sharida 280 mln avtomobildan har yili atmosferaga 500 ming tonna is gazi, 100 ming.t. uglevodorod va 25 ming.t. azot oksidi ajralib chiqmoqda. shundan koʻrinib turibdiki, atmosferaning ifloslanishida asosiy manbalardan biri avtotransportlardir. masalan, aqsh da atmosferaning ifloslanishi 100 % desak, uning 60 % (1978) avtomobilga, 17 % sanoat chiqindilariga, 14 % elektr stansiyalari chiqindilariga, 9 % yoqilgan axlatlarga toʻgʻri keladi. atmosferani ifloslantiruvchi manbalar samarqand shahar doirasida oʻnlab korxonalar chiqindilari atmosferani ifloslantirishda qatnashadi. ularga kimyo zavodi, “krasniy dvigatel“, “chinni ishlab chiqaruvchi“, “xolodilnik“, “vino-spirt“, “konserva“ ishlab chiqaruvchi, paxta tozalash zavodlari, sut kombinati, mebel fabrikasi va boshqalar kiradi. shahar havosining ifloslanishida sanoat korxonalariga nisbatan avtomashinalarning hissasi koʻproqdir. havodagi ifloslanishlarning 70-80 % avtomashinalarga toʻgʻri keladi. (rahmatullayev a, husainov x.1998). novikov yu.v., beknazarovning (1983) yozishicha, avtomobillar havoga 200 dan ortiq turli aerozol zarrachalarini chiqaradi. har bir avtomobilga bir yilda 200 kg (asosan benzin) va 300.000 kg havo sarflanadi. ana shu …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atmosfera va yer resurslarini muhofaza qilish"

8-mavzu: atmosfera havosini vayer resurslarini muhofaza qilish. reja 1atmosfera havosini ifloslantiruvchi ishlab chiqarish obyektlari va jarayonlari. 2.atmosferadagi global o‘zgarishlar. iqlim o‘zgarishi va xavfli meteorologik hodisalar. 3.o‘zbekistonda yer resurslari holati. 4.qishloq xo‘jalik ishlab chiqarishida yerdan foydalanishning samarali texnologiyalarini tadbiq qilish masalalari. atmosfera va uning tarkibi. planetamizni oʻrab olgan havo qobigʻiga atmosfera (atmosfera yunoncha yerning “bugʻ qatlami“ degan maʼnoni bildiradi) deyiladi. atmosferaning qalinligi 3000 km ga yetadi. atmosferaning massasi esa gidrosferaning massasidan 100 marta, litosferaning massasidan 1000 marta kam boʻlib, 5x15x1015 tonnaga yetadi. atmosfera planetamiz uchun, ayniqsa, biosferadagi jonli organizmlarning ...

This file contains 15 pages in DOCX format (33.6 KB). To download "atmosfera va yer resurslarini muhofaza qilish", click the Telegram button on the left.

Tags: atmosfera va yer resurslarini m… DOCX 15 pages Free download Telegram