nisbiylik nazariyasi asoslari mavzusini o'qitish

DOC 68.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483900820_67340.doc 2 1 c u u j j w + + = b u a u j w j w - = + = и а a + = 1 1 и u a j w + + = w 0 1 a u + + = с с 2 с j a = 2 2 1 ) ( ) ( 1 с и и с и и as кl кlas j j j j w w w w w e = - + + + = - = = = с кm / 12 » j s m и / 300 » % 10 4 9 - × s и 9 , 0 = = j s с s s кl > = + = 8 , 1 9 , 0 9 , 0 w . 81 , 1 8 , 1 81 , 0 1 9 , 0 …

ning qisqarishi haqidagi fikr faqat anglashilmov-chilikka olib keladi. nisbiylik tamoyiliga asosan barcha inertsial sanoq sistemalari teng huquqli. bas shunday ekan, harakatdagi sanoq sistemasi va undagi sterjen qanday tezlik bilan harakatlanmasin, oxirgisining xossasi o‘zgarmaydi-aks holda, sterjen holatini shu sistema ichida turib sanoq sistemasining harakatlanayotganini payqash mumkin. bu esa, nisbiylik tamoyiliga zid. bundan, sterjen qanday sanoq sistemasiga joylashtirmaylik, uning uzunligi o‘zgar-masligi kelib chiqadi. demak, har ikki fikr-uzunlikning qisqarishi va uzunlikning o‘zgarmasligi sirtdan qaraganda bir-biriga qarama-qarshi fikrlar, har ikkisi ham absolyut haqiqatdir, ammo qoidani aniq, ravon ifodalanmaganligi natijasida anglashilmovchilik yuzaga keladi. birinchi holda uzunlikning qisqarishi deyilganda relyati-vistik; uzunlik tushunilgan, ya’ni harakatlanayotgan sterjenning qo‘zg‘almas chizg‘ich yordamida o‘lchangan uzunligi tushunilgan. ikkinchi holda har qanday sanoq sistemasi ichida sterjen uzunligi o‘zgarmaydi, ya’ni qanday bo‘lgan bo‘lsa, shundayligicha qoladi deganimizda, biz uning xususiy uzunligini, ya’ni sterjenga nisbatan tinch turgan chmzg‘ich yordamida o‘lchangan uzunligini tushuna-miz, bu uzunlik haqiqatda ham invariantdir. bu misoldan ko‘rinib turibdiki, relyativistik effekt haqida shoshma-shosharlik bilan …

da bayon etish eng to‘g‘ri va haqqoniy usul hisoblanadi. ana shulardan, lorents almashtirishlarining geometrik interpretatsiyasi-ga yoki fazo-vaqt intervali tushunchasiga asoslangan usulni qo‘llaydigan imkoniyatni ko‘rmayapmiz. o‘quvchilar 2-3-soatlik dars davomida o’zlari uchun yangi hisoblangan metodning asosini yaxshi tushunib olmaydilar va amalda foydalanish malakasiga ega bo‘lmaydilar. nisbiylik tamoyilining turli talqinlarini berishda bu talqinlarning teng ma’noli ekanligini ifodalash zarur. inersial sanoq sistemasining o‘zida turib uning harakatini aniqlash mumkin emasligiga e’tiborni qaratmoq kerak. barcha inersial sanoq sistemalari teng huquqliligiga e’tiborni qaratmoq, ularning teng huquqliligidan kelib chiqadiki, boshlang‘ich shart bir xil bo‘lganda mexanik hodisalarning hammasi bir xil kechadigan, shuning uchun bir xil qonun-nyuton qonunlari bilan ifodalanadi. so‘ngra tezliklarni qo‘shishning klassik qonuni ko‘rib chiqiladi. nyuton mexanikasi bilan maksvell elektrodinamikasi orasidagi qarama-qarshilik enshteyn tomonidan nisbiylik nazariyasini yaratilishiga sabab bo‘ldi. bundan nisbiylik nazariyasining asosiy postulatlari hisoblangan haqiqiy natijalar kelib chiqdi: a) eynshteynning nisbiylik tamoyili: barcha inersial sanoq sistemalarida tabiatdagi hodisalar bir xil kechadi va bir xil qonun bilan ifodalanadi; …

chun tushunarli ekanligi dars o‘tish jarayonida sinab ko‘rilgan. tezliklarning qo‘shish qonunini quyidagi ko‘rinishda yozamiz: embed equation.3 yuqoridagi a-ni o‘rniga ni qo‘yib, quyidagi natijani hosil qilamiz: endi yorug‘lik tezligining invariantlik tamoyilidan foydala-namiz. agar elektromagnit to‘lqin vagonda и(с tezlik bilan tarqalayotgan bo‘lsa, uning yerga nisbatan tezligi ham s ga teng bo‘ladi. shuni e’tiborga olsak, oxirgi formula quyidagi ko‘rinishga keladi: bundan . shunday qilib, qo‘yilgan faraz isbotlanadi. tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonuni klassik qonun bilan almashtirishda, o‘tkazilgan nisbiy xatolikni topish mumkin. o‘quvchilar mana bunday holdagi xatolikni hisoblasalar foydali, ya’ni ikkinchi kosmik tezlik ( ) bilan harakatlanayotgan raketa ichida, havodagi tezligi ( ) bo‘lgan tovush tarqalmoqda. bunda xatolik , ya’ni milliarddan to‘rt foiz bo‘ladi. demak, bu holatda tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonuni amalda tezliklarni qo‘shishning klassik nazariyasidek natija beradi. tezlik yorug‘lik tezligiga nisbatan ko‘p marta kichik bo‘l-ganida klassik formula asosida hisoblash bajarilsa, xatolik e’tiborga olinmaydigan darajada kichik bo‘ladi. shu misollar asosida fizik nazariyalar orasidagi moslik tamoyili …

osnov fiziki» dan olish mumkin. yuqorida qayd etilganlardan ko‘rinib turibdiki, tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonuni masalalarini o‘rganishga tavsiya etilgan metodikasi quyidagi muammolarni hal etish imkonini beradi: -maxsus nisbiylik nazariyasining har ikki postulatini qo‘llanayotganini ko‘rsatish; -misollar asosida tezliklarning qo‘shish qonunini.nyuton mexanikasining qo‘llanish chegarasini ko‘rsatish; -misollar asosida moslik tamoyilini ma’nosini va umumiy nazariyadan klassik chegaraviy holga o‘tish qoidasini tushuntirish; -misol asosida bo‘lsa-da, yorug‘lik tezligining vakuumdagi tezligini chegaraviy ekanini asoslash. aynan shu tasavvurlar asosida tezliklarni qo‘shishning relyativistik qonunining kiritishni va uni maxsus nisbiylik nazariyasi postulatlari asosida keltirib chiqarishni tavsiya qilamiz. adabiyotlar: 1.karimov i.a. barkamol avlod orzusi.-o‘zbekiston milliy entsiklopediyasi.-: 2000. 2.karimov i.a. barkamol avlod-o‘zbekiston taraqqiyotining poydevori.- sharq, 1998. 3.bugayev a. i. metodika prepodovaniya fiziki v sredney shkole. –m: prosvesheniye, 1981. 4.isaak n’yuton. matematicheskiye nachala naturalnoy flosofii.-m : nauka,1989. 5.razumovskiy v.g.,xijnyakova l. s. sovremenno‘y urok v sredney shkole.-m: prosvesheniye, 1983. 6.dimonstratsionny ekspriment po fizike v sredney shkole. ch.1-2. 1978. 7.kamenskiy s.ye., p.v. orexov fizikadan masalalar yechish …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "nisbiylik nazariyasi asoslari mavzusini o'qitish"

1483900820_67340.doc 2 1 c u u j j w + + = b u a u j w j w - = + = и а a + = 1 1 и u a j w + + = w 0 1 a u + + = с с 2 с j a = 2 2 1 ) ( ) ( 1 с и и с и и as кl кlas j j j j w w w w w e = - + + + = - = = = с кm / 12 » j s m и / 300 » % 10 4 9 - × s и 9 , 0 = = j s с s …

DOC format, 68.5 KB. To download "nisbiylik nazariyasi asoslari mavzusini o'qitish", click the Telegram button on the left.

Tags: nisbiylik nazariyasi asoslari m… DOC Free download Telegram