ontologiya

PPTX 24 pages 1.2 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

слайд 1 andijon iqtisodiyot va qurilish instituti “o‘zbek tili va ijtimoiy fanlar” kafedrasi ontologiya (bоrliq falsafasi) ma'ruzachi: e.k.abdulxayev reja: 1. . borliq falsafaning predmeti sifatida. 2. materiya borliqning moddiy shakli sifatida. 3. harakat tushunchasi. harakatning asosiy shakllari va ular o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik. 4. fazo va vaqt. 5. tabiat falsafasi. 6. inson borlig‘i va uning o‘ziga xosligi. 7. ong va jonning tenglashtirilishi. ongliilik va ongsizlik uyg‘unligi. 8. ong falsafiy muammo sifatida. ontologiya ontologiya (yunoncha: ὄν- borliq+ λόγος - ta'limot,) – borliq haqida ta'limot. ontologiya falsafiy bilimilarning alohida sohasi bo‘lib, unda: - borliq va yo‘qlik, -mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudlik sifatiga ega bo‘lgan barcha narsalarning mohiyati aniqlanadi. inson aqlli jonzot sifatida shakllanish jarayonining ilk bosqichlaridayoq o‘z dunyoqarashining negizini tashkil etadigan muhim savollarga javob topish zaruriyati bilan to‘qnash keladi: 1. “men kimman?” 2. “meni qurshagan borliqning mohiyati nimada?” 3. “borliq qanday va qaerdan paydo bo‘lgan?” 4. “dunyoni …

2 / 24

mоnlar bilan birga, ijtimоiy-tariхiy taraqqiyot mahsuli sifatida unda ijtimоiy va ma’naviy bоrliqning ham barcha shakllariga хоs tоmоnlarning yig`indisi majassamlashgandir. inson til insonning fikrlash faoliyati amalga oshuvchi muhim shakl hisoblanadi. ong nafaqat insonning mehnat faoliyati, balki odamlar o‘zaro aloqasi va muloqotining universal vositasi – til bilan ham uzviy bog‘liqdir. mehnat tilni rivojlantiradi va boyitadi. insоn bоrlig`i jamiyat taraqqiyotining birdan bir manbaidir. ijtimоiy bоrliq hоdisalarning barcha turlarini o`z ichiga qamrab оladi.jamiyatdagi barcha hodisalar iqtisоdiy siyosiy оilaviy ijtimоiy etnik ijtimоiy ma`naviy borliq bоrliq faqat mоddiy shaklda emas, ma’naviy, ruhiy shaklda ham namоyon bo`ladi. ma’naviy bоrliq insоn tоmоnidan yaratilgan rang-barang madaniyat va san’at asarlari, til, ilmiy kashfiyotlar, g`оyalar, aхlоq-оdоb qоidalari, falsafiy, estetik, badiiy, siyosiy, tafakkurlash madaniyati, ruhiy kechinmalar, diniy tasavvurlar, tushunchalar va h.k. majmui kiradi. falsafada substansiya muammosi falsafa tarixida o‘zining mavjudligi uchun o‘zidan boshqa narsaga muhtoj bo‘lmagan birinchi asosni ifodalash uchun “substansiya” (lot. substantia – mohiyat, asos) kategoriyasi qo‘llaniladi. ilk falsafiy yo‘nalishlarning vakillari …

3 / 24

shuvlar kurashi nuqtai naziridan substansiya tabiatini tushunishga nisbatan ancha keng tarqalgan ikki yondashuv – materialistik va idealistik yondashuvlarni qayd etish lozim. materialistik monizm dunyo yagona va uzviy, u azaldan moddiy va dunyoning birligi zamirida ayni shu moddiylik yotadi, deb hisoblaydi. idealistik monizmesa, materiyani har qanday borliqning asosida qandaydir ideal narsayotadi deb hisoblaydi. dualizm ta’limotiga ko‘ra dunyoning asosida ikki xil bir-biridan mustaqil tarzda moddiy va ma’naviy substansiya birinchi asos sifatida tushuniladi. plyuralizm dunyoning negizida ikkita emas, balki undan ko‘proq mohiyat borligini tan oluvchi ta’limotdir. ontologiyada falsafaning asosiy masalasi 1. materializm (“demokrit yo‘li”) – falsafaning yo‘nalishi bo‘lib, uning namoyondalari materiya va ong munosabatlarida materiya birinchi o‘rinda degan g‘oyani ilgari surgan. materialistik yo‘nalishga ushbu faylasuflar tegishli: demokrit, bekon, lokk, spinoza, didro va boshqa fransuz materialistlari, gersen, chernishevskiy, marks, engels. materialimzning kamchiligi – ong haqida tushuchaning yetarli emasligi, ya’ni materialistlar tushuntirib bera olmaydigan dunyo hodisalarining borligidir. ontologiyada falsafaning asosiy masalasi idealizm (“platon yo‘li”) – …

4 / 24

ng oraliqli (kelishuvchi) yo‘nalishi bo‘lib, bunda materializm va idealizm qutbiy (bir-birini taqozo etuvchi) munosabatda mavjud bo‘ladi. dualizm dastlab arastu ta’limotida paydo bo’lgan. biroq u idealist sifatida aniq to’xtamga kela olmagan/ mazkur yo‘nalishga xvi asrda r.dekart asos solgan. asosiy holatlari: ikkita mustaqil substansiya mavjud: moddiy (davom etish xususiyatiga ega bo‘lgan) va ma’naviy (fikrlash xususiyatiga ega bo‘lgan); dunyoda barcha narsalar u yoki bu substansiyalardan kelib chiqqan (ya’ni moddiy narsalar moddiy, ma’naviy narsalar ma’naviydan kelib chiqqan); •insonda bir vaqtning o‘zida ikkita substansiya mujassamlashgan – ham moddiy, ham ma’naviy; materiya va ong (ruh) – yagona borliqning ikki qarama-qarshi va o‘zaro bog‘liq tomonlaridir; •falsafaning asosiy masalasi (qay biri birlamchi –ongmi, materiyami) aslida mavjud emas, chunki materiya va ong bir-birini to‘ldiradi va doimo mavjud. materiya - borliqning moddiy shakli sifatida materiya haqida fikr yuritishdan avval, bizni qurshab turgan olamning turlicha namoyon bo‘lish haqida tushunchalarga ega bo‘lishimiz lozim bo‘ladi. bizga ma’lumki, bizni qurshab turgan olam uch dunyo …

5 / 24

n jоylashish tartibini ifоdalaydi. vaqt materiyaning cheksiz ravishda sоdir bo`lib turadigan harakati, o`sishi, o`zgarishi va taraqqiyoti hamisha fazо bilan vaqtda yuz beradi. vaqt ham materiyaning mavjudlik shakli bo`lib, mоddiy jarayonning keng yoyilish izchilligini, bu jarayonning turli bоsqichlari, bir-biridan ajralganligi, ularning davоm etishini, ularning rivоjlanishini bildiradi. har bir narsa o`z o`tmishi, hоziri va kelgusiga ega. fazo va vaqt fazо va vaqt o`rtasida umumiy, o`хshash tоmоnlar hamda ayrim farqlar mavjuddir: - birinchidan, fazо bilan vaqtning оb’ektivligi, insоn оngi, irоdasi va g`оyalariga bоg`liq emasligi, ular o`rtasidagi umumiylikning muhim tоmоnlaridan birini tashkil etadi, - ikkinchidan, fazо bilan vaqt abadiy azaliydir. fazо bilan vaqtning abadiyligi materiyaning abadiyligidan kelib chiqadi, - uchinchidan, fazо bilan vaqt cheksiz chegarasiz bepayondir. fazo va vaqt fazоning o`ziga хоs хususiyati va vaqtdan farqi, uning uch o`lchоvga ega bo`lishidadir. bu uch o`lchоv materiya bo`yiga va balandligiga, оldiga va оrqasiga qarab uning cheksiz ekanligini ko`rsatadi vaqt fazо bilan chambarchas bоg`liq bo`lsada, lekin o`zining …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ontologiya"

слайд 1 andijon iqtisodiyot va qurilish instituti “o‘zbek tili va ijtimoiy fanlar” kafedrasi ontologiya (bоrliq falsafasi) ma'ruzachi: e.k.abdulxayev reja: 1. . borliq falsafaning predmeti sifatida. 2. materiya borliqning moddiy shakli sifatida. 3. harakat tushunchasi. harakatning asosiy shakllari va ular o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik. 4. fazo va vaqt. 5. tabiat falsafasi. 6. inson borlig‘i va uning o‘ziga xosligi. 7. ong va jonning tenglashtirilishi. ongliilik va ongsizlik uyg‘unligi. 8. ong falsafiy muammo sifatida. ontologiya ontologiya (yunoncha: ὄν- borliq+ λόγος - ta'limot,) – borliq haqida ta'limot. ontologiya falsafiy bilimilarning alohida sohasi bo‘lib, unda: - borliq va yo‘qlik, -mavjudlik va nomavjudlik muammolariga doir masalalarning keng doirasi o‘rganiladi, shuningdek mavjudl...

This file contains 24 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "ontologiya", click the Telegram button on the left.

Tags: ontologiya PPTX 24 pages Free download Telegram