ҳуқуқ нормалари. бўйича глоссарий

DOCX 6 стр. 23,2 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 23,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

9-мавзу: ҳуқуқ нормалари. бўйича глоссарий 1. ҳуқуқ лаёқати ва муомала лаёқати, ҳуқуқдорликҳуқуқ лаёқати - шахснинг қонунда назарда тутилган субъектив ҳуқуқ ва юридик мажбуриятларга эга бўлиш лаёқати. фуқароларнинг ҳуқуқ лаёқати у туғилган пайтдан бошлаб вужудга келади ва вафот этиши билан тугайди. муомала лаёқати - фуқаро ёки юридик шахснинг ўз ҳаракатлари билан ҳуқуққа эга бўлиш ва ўзи учун мажбуриятлар яратиш қобилияти. муомала лаёқати - бу шахснинг ўз ҳатти-ҳаракати орқали ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бўлишининг қонунда белгиланган (тан олинган) имконияти. муомала лаёқати фақат суд томонидан чекланиши мумкин. фуқаронинг ўз ҳаракатлари билан фуқаролик ҳуқуқларига эга бўлиш ва уларни амалга ошириш, ўзи учун фуқаролик бурчларини вужудга келтириш ва уларни бажариш (муомала лаёқати) у вояга етгач, яъни ўн саккиз ёшга тўлгач тўла ҳажмда вужудга келади. 2. хуқуқ нима? нима учун хуқуқ хақида тушунчалар турлича ҳуқуқ тушунчаси (юридик маънода)- бу давлат томонидан ўрнатиладиган ёки маъқулланадиган, ўзида эркинлик, тенглик ва адолат тамойилларини ифодалайдиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган, …

2 / 6

б берадиган омилдир. бу назария вакилларининг фикрича, ҳақиқий ҳуқуқ кишиларнинг ўз ҳуқуқ ва мажбуриятлари тўғрисидаги руҳий кечинмаларидир. ҳуқуқни тушунишга тарихий ёндашув (г.гуго, к.савиньи, ф.пухта xvii аср охири xix аср бошлари). қонуншунос, ҳуқуқ нормасини ўзининг иродаси билан ўрната олмайди, балки у шаклланган нормани расмийлаштириб қўяди холос. бу назария вакилларининг фикрича, ҳуқуқ тарихий жараён давомида худди тил ёки муайян миллат каби бировнинг кўрсатмаси ёки давлатнинг аралашувисиз аста-секин таркиб топади ва ривожланади. ҳуқуқни тушунишда нормативлик назарияси (г.кельзен, р.штаммлер, новгородцев xx аср). бу назария вакиллари ҳуқуқнинг бутун тизими, зинапоя тузилишига эга бўлиб, бу зинапоянинг бошида асосий (суверен) ҳуқуқ нормаси туради ва қуйи поғонасидаги нормалар юқоридаги суверен нормадан келиб чиқади деб ҳисоблайдилар. материалистик (синфий) ҳуқуқ назарияси (к.маркс, ф.энгельс, в.ленин xix-xx аср). бу назария вакил-ларининг фикрича, ҳуқуқ бу ҳукмрон синфларнинг қонун даражасига кўтарилган эрки бўлиб, унинг мазмуни жамият ҳаётининг иқтисодий шароитлари билан белгиланади. 3. ҳуқуқ нормаларини вақт бўйича амал қилишининг асосий қоидалари нималардан иборат? норматив ҳужжатларнинг …

3 / 6

президентининг фармонлари ва ўзбекистон республикаси вазирлар маҳкамасининг қарорлари тегишинча ўзбекистон республикаси президенти ёки ўзбекистон республикаси вазирлар маҳкамаси белгилаган тартибда кучга киради ва улар эълон қилиниши шарт. вазирликлар, давлат қўмиталари ва идораларининг норматив-ҳуқуқий ҳужжатлари, агар ҳужжатнинг ўзида кечроқ муддат кўрсатилган бўлмаса, ўзбекистон республикаси адлия вазирлигида давлат рўйхатидан ўтказилганидан сўнг ўн кундан кейин кучга киради. қонунлар, фармонлар ва бошқа норматив ҳужжатларнинг кучга кириш вақти шу норматив ҳужжатнинг ўзида кўрсатилган бўлса, ушбу вақтдан бошлаб кучга киради. масалан, ўзбекистон республикаси жиноят кодексининг қабул қилинган вақти 22 сентябр 1994йил бўлса, кучга кириш вақти эса 1 апрел 1995 йил. норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар орқага қайтиш кучига эга эмас ва улар амалга киритилганидан кейин юзага келган муносабатларга нисбатан татбиқ этилади. қонун, у амалга киритилишига қадар юзага келган муносабатларга нисбатан, агар бу ҳолатлар қонунда бевосита назарда тутилган бўлса, татбиқ этилиши мумкин. қилмиш (ҳуқуқбузарлик) учун жазони кучайтирадиган ёки шахснинг ҳолатини бошқача тарзда ёмонлаштирадиган қонун орқага қайтиш кучига эга эмас. норматив-ҳуқуқий ҳужжат …

4 / 6

қаддималарида кўзда тутилган умумий кўрсатмаларни тадбиқ этиш; ҳуқуқ субъектларининг ҳуқуқий мақомини ҳамда ваколатлар доирасини ўрнатувчи умумий нормаларни тадбиқ этиш; муайян ҳуқуқий муносабатларда тегишли ҳуқуқий нормаларни тадбиқ этиш. ҳуқуқни тадбиқ этиш субъектларига кўра:индивидуал; жамоа томонидан. ҳуқуқни тадбиқ этувчи субъектлар фаолияти характерига кўра:ҳуқуқ нормаларига риоя қилиш; ҳуқуқ нормаларини бажариш; ҳуқуқ нормаларидан фойдаланиш; ҳуқуқ нормаларини қўллаш. 5. ҳуқуқ нормаларини таснифлаш ҳуқуқ нормаси - давлат томонидан ўрнатиладиган, маъқулланадиган, муҳофазаланадиган, муайян шаклда ифодаланадиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган умуммажбурий юриш-туриш (хулқ-атвор) қоидаси. таснифлаш (турлари) ҳуқуқ соҳаларига қараб (конституциявий ҳуқуқ, фуқаролик ҳуқуқи, жиноят ҳуқуқи), хатти-ҳаракат қоидаси характерига қараб (ваколат берувчи, мажбурият юкловчи, ман этувчи). 6. ҳуқуқ нормаларини шарҳлаш усуллари. ҳуқуқ нормаларини шарҳлаш - бу ҳуқуқ нормаларининг мазмуни, мақсади ва моҳиятини аниқлаш ва тушунтиришга йўналтирилган (қаратилган) фаолият. шарҳлаш ҳуқуқни билишнинг иккиёқлама жараёни бўлиб, улар-англаб олиш (ўзи учун) ва тушунтириш (бошқалар учун)ни ўз ичига олади. шарҳлаш (англаш) қуйидаги усуллар ёрдамида амалга оширилади:грамматик усул - бу норматив ҳуқуқий ҳужжатларнинг …

5 / 6

да қонунчиликда қўлланилган юридик терминларнинг мазмунини тушунтириб бериш тушунилади. 7. ҳуқуқ нормаси тушунчаси ва белгилари. ҳуқуқ нормаси - давлат томонидан ўрнатиладиган, маъқулланадиган, муҳофазаланадиган, муайян шаклда ифодаланадиган, ижтимоий муносабатларни тартибга солишга қаратилган умуммажбурий юриш-туриш (хулқ-атвор) қоидаси. ҳуқуқ нормасининг белгилари: давлат томонидан ўрнатилади, халқнинг иродасини ўзида акс эттиради; давлат томонидан муҳофазаланади; умуммажбурийлик характерига эга; расмий аниқликка эга; норматив (ваколат берувчи ва мажбурият юкловчи) характерга эга. 8. хуқуқ нормасининг мантикий тузилиши. ҳуқуқ нормасининг тузилиши:гипотеза, диспозиция, санкция. гипотезада ҳуқуқ нормасида белгиланадиган қоида қандай шароит ва ҳолатда ким томонидан амалга оширилиши кўрсатилади. гипотеза ҳуқуқ нормасининг бир қисми бўлиб, унда диспозицияда кўрсатилган қоиданинг кучга кириши учун зарур бўлган муайян аниқ ҳаётий ҳолатлар (воқеа, ҳаракат, ҳолатлар) ўзининг ифодасини топади. диспозиция ҳуқуқ нормасининг бир қисми бўлиб, унда гипотезада кўрсатилган ҳолатлар мавжуд бўлганида ҳуқуқ субъектлари риоя этишлари лозим бўлган хатти-ҳаракат қоидаси (ҳуқуқ ва мажбуриятлари) ифодаланган бўлади. диспозициянинг қуйидаги белгилари мавжуд:императив (аниқ кўрсатилган, буйруқ берувчи); нисбий белгиланган; бланкет (ҳавола этувчи); …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ҳуқуқ нормалари. бўйича глоссарий"

9-мавзу: ҳуқуқ нормалари. бўйича глоссарий 1. ҳуқуқ лаёқати ва муомала лаёқати, ҳуқуқдорликҳуқуқ лаёқати - шахснинг қонунда назарда тутилган субъектив ҳуқуқ ва юридик мажбуриятларга эга бўлиш лаёқати. фуқароларнинг ҳуқуқ лаёқати у туғилган пайтдан бошлаб вужудга келади ва вафот этиши билан тугайди. муомала лаёқати - фуқаро ёки юридик шахснинг ўз ҳаракатлари билан ҳуқуққа эга бўлиш ва ўзи учун мажбуриятлар яратиш қобилияти. муомала лаёқати - бу шахснинг ўз ҳатти-ҳаракати орқали ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бўлишининг қонунда белгиланган (тан олинган) имконияти. муомала лаёқати фақат суд томонидан чекланиши мумкин. фуқаронинг ўз ҳаракатлари билан фуқаролик ҳуқуқларига эга бўлиш ва уларни амалга ошириш, ўзи учун фуқаролик бурчларини вужудга келтириш ва уларни бажариш (муомала лаёқати) у вояга ...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (23,2 КБ). Чтобы скачать "ҳуқуқ нормалари. бўйича глоссарий", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ҳуқуқ нормалари. бўйича глоссар… DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram