kosmik astrofizik tekshirish asboblari

DOC 119.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1446978874_62050.doc kosmik astrofizik tekshirish asboblari reja: 1. kosmik astrofizik tekshirishlarning xususiyatlari. 2. kosmik nurlar astrofizikasi. 3.ul’trabinafsha astronomiya. 4.rentgen va gamma astronomiya. . 1. kosmik astrofizik tekshirishlarning xususmyatlari. osmon yoritqichlari nurlanishining ko’p qismi yer yuziga etib kelmaydi. bular qisqa to’lqinli gamma (((0,01 nm), rentgen (0,01(((10 nm), ulütrabinafsha (u eng chetki ub - 10(((40, uzoq ub - 40(((200, yaqin ub - 295(((395 nm larga bo’linadi) nurlanishning ((295 nm lari va uzun to’lqinli infraqizil iq (u yaqin iq – 0.75 mkm dan bir mkm gacha, o’rta iq – 4 mkm dan 10 mkm gacha, uzoq iq – 10 mkm dan 100 mkm gacha) nurlarning 10 mkm(((1000 mkm. bu nurlarda tekshirishlar bajarish uchun o’lchash asbobini yer atmosferasidan tashqariga olib chiqish kerak bo’ladi. bu ishni samolyotlar va aerostatlar (30 km), baland uchar geofizik raketalar (100 km), yerning suniiy yo’ldoshlar (esy, 200 km dan baland) va avtomatik kosmik stansiyalar (aks) bajaradi. osmon yoritqichlari spektrining bu diapazonlarida …

lanlikkacha ko’tarildi va elektroskoplada zaryad miqdorini o’lchab bordi. gess yer yuzidan ko’tarilgan sari elektroskoplarning elektrsizlanishi kuchayib borishini, demak, elektroskoplar atrofidagi gazning ionlanishi ancha kuchayishini aniqladi. shunday qilib, kosmik fazodan, yerga, elektroskop qoplamlari orasidagi gazni ionlantiradigan nurlanish kelayotgani kashf etildi. bu kashfiyoti uchun v.gessga 1936 yilda nobel mukofoti berildi. bu kosmik nurlanish turli xil kimyoviy elementlarning yadrolari oqim ekanini bilamiz. agar atmosfera bo’lmaganda yer yuzining 1 m2 yuzasiga bir sekundda 10000 ta bunday o’ta yuqori energiyali zaryadlangan zarra tushgan bo’lar edi. bu zarralar atmosfera gazi atomlarini ionlantiradi natijada ikkilamchi kosmik nurlar (kamroq energiyadagi zaryadlangan zarralar) hosil bo’ladi. elektroskopni elektrsizlantirgan kosmik nurlanish ana shu ikkilamchi zarralar bo’lib chiqdi. agar kosmik fazodan yer atmosferasining yuqori qatlamlariga kirayotgan birlamchi kosmik nurlar energiyasi 1018 – 1020 ev bo’lsa, u holda 1 m2 yer yuziga tushashayotgan ikkilamchi kosmik zarralar soni bir necha mld ga yetadi. haqiqatdan, osmon yoritqichlarining gamma va rentgen nurlarini qayd qilish ummonda dur …

ya. ultrabinafsha nurlar (((120 nm) da kuzatishlar uchun yuqorida ko’rib chiqilgan alyuminlangan botiq ko’zguli teleskop (masalan, richi-kreten optik tizmdagi reflektor) etarli. to’lqin uzunligi 100 nm dan 120 nm gacha ub nurlanishni alyuminlangan ko’zgu yaxshi qaytarishi uchun u yupqa ftorlangan magniy qatlam bilan qoplanadi. osmon yoritqichlarining ub nurlanishi odatda kam intensivlikka ega. shuning uchun ub nurlarda kuzatishlarga mo’ljallangan teleskoplarda nur qaytaruvchi sirtlar (ko’zgular) soni minimal bo’lishi kerak. masalan, bu nurlarni spektrga yoyishda botiq kuzgusimon difraksion panjara ishlatiladi. bunda kollemator va kamera ko’zgulari ishini botiq difraksion panjara bajaradi. to’lqin uzunligi 40 nm dan qisqa ub nurlar (chetki ub va rentgen) ko’zgu yuziga kichik burchak ostida tushganda ularni ko’zgudan aks qaytishi yuqori darajada kuchli bo’ladi. bu diapazonda teleskopning bosh ko’zgusi yaxshi samara berishi uchun uning sirtiga nur qiya holda tushishi kerak. oxirgi yillarda (1990 yillardan keyin) chetki ub va rentgen nurlarda osmon yoritqichlarini (quyoshni) tekshirishda bosh ko’zguga tik holatga yaqin nurlanish tushadigan richi-kreten …

oblab chiqiladi va shu to’lqin uzunlikdagi nurlarda quyoshni kuzatishda qo’llaniladi. ul’trabinafsha spektrni olishda shuman fotoemulüsiyasi ishlatiladi. bu emul’siyada jelatin kam bo’ladi. ma’lumki, oddiy emul’siyadagi jelatin ub nurlanishni kuchli yutadi va kuchli shu’lalanadi. ub diapazonda fotoelektrik priemniklar ham qo’llaniladi. to’lqin uzunligi 160 nm dan qisqa nurlar geyger-myuller sanoqchisi yordamida qayd qilinishi mumkin. sanoqchi, ichiga o’qi bo’ylab ingichka metall (vol’fram) sim tortilgan silindr bo’lib (2.16-rasm) uning devorlari va sim orasida katta qarshilik orqali yuqori darajada potensiallar ayirmasi hosil qilinadi. sim manbaning musbat, silindr esa manfiy qutbiga ulanadi. ko’pchilik bunday sanoqchilar silindri etilü spirti, azot oksidi va xlorli metil bug’i aralashtirilgan (10 %) argon bilan to’ldiriladi. ub va rentgen (x) kvantlarni yutgan aralashma gaz atomlari ionlanadi va elektron hamda ion hosil bo’ladi. sim bilan silindr orasidagi elektr maydon ta’sirida bu zaryadlar qarama-qarshi tomonga tezlanish oladilar va neytral atomlar bilan to’qnashib ularni ham ionlantiradi. natijada har bir yutilgan kvant 104 juft zaryadlangan zarra hosil …

ega bo’ladi, biroq u optik yupqa qalamdan sochilgani uchun kuchli bo’lmaydi. shuningdek, tez elektronlarni magnit maydonda tormozlanishi, past energiyali (mas. yorug’lik) fotonlarni relyativistik elektronlarda komptoncha sochilishi natijasida ham rentgen fotonlar hosil bo’lishi mumkin. bunday jarayorlarda hosil bo’lgan rentgen nurlanish noissiqlik tabiatga ega. elektronni og’ir atomlar yadrosiga eng yaqin elektron qobuqqa (k-qobug’) tushishi natijasida chiziqli rentgen spektr hosil bo’ladi va uning energiyasi taxminan element atomi yadrosining tartibiy nomyeri kvadratiga proporsional bo’ladi. masalan, kislorod atomida elektronni k qobuqqa tushishi 500 ev li, temir atomida shunday jarayon 6.4 kev li foton byeradi. bunday jarayonlar, masalan, quyoshning toj qatlamlari sharoitlarida ro’y beradi. quyosh tojining eng chetki ub spektrida fe x, fe xii, fe xiv, he ii ionlarning, rentgen spektrida temirning vodorodsimon ionining (fe xxvi) kuchli emission chiziqlari kuzatiladi. gamma nurlanish rentgen nurlanishning tabiiy davomi bo’lib, gamma kvantlar hosil bo’lishining birnecha mexanizmlari bor. avvalo, yulduzlararo muhitda gaz atomlarini yuqori enyergiyali protonlar bilan to’qnashishi natijasida ular …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kosmik astrofizik tekshirish asboblari"

1446978874_62050.doc kosmik astrofizik tekshirish asboblari reja: 1. kosmik astrofizik tekshirishlarning xususiyatlari. 2. kosmik nurlar astrofizikasi. 3.ul’trabinafsha astronomiya. 4.rentgen va gamma astronomiya. . 1. kosmik astrofizik tekshirishlarning xususmyatlari. osmon yoritqichlari nurlanishining ko’p qismi yer yuziga etib kelmaydi. bular qisqa to’lqinli gamma (((0,01 nm), rentgen (0,01(((10 nm), ulütrabinafsha (u eng chetki ub - 10(((40, uzoq ub - 40(((200, yaqin ub - 295(((395 nm larga bo’linadi) nurlanishning ((295 nm lari va uzun to’lqinli infraqizil iq (u yaqin iq – 0.75 mkm dan bir mkm gacha, o’rta iq – 4 mkm dan 10 mkm gacha, uzoq iq – 10 mkm dan 100 mkm gacha) nurlarning 10 mkm(((1000 mkm. bu nurlarda tekshirishlar bajarish uchun o’lchash asbobini yer atmosferasidan tashqari...

DOC format, 119.5 KB. To download "kosmik astrofizik tekshirish asboblari", click the Telegram button on the left.

Tags: kosmik astrofizik tekshirish as… DOC Free download Telegram