asosiy astrofizik tushunchalar

DOC 163.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1446978994_62052.doc s f e / = 2 / l s = w 2 / / / l i s i s f e = = = w w × = i f j cos ws = f b w s s b r b s b e = = = 2 . / e de k dm × - = ) / ln( 2 1 1 2 e e k m m × = - [ ] k m m e e / ) ( exp / 1 2 2 1 - = r lg ) ( ) / lg( 1 2 2 1 m m e e - = ) / lg( 5 . 2 2 1 1 2 e e m m = - r m m lg 5 5 - + = r e i lg 2 lg lg + = ) 89 . 13 ( 4 …

quyida biz astrofizikada ko’p qo’llaniladigan fotometrik va atom fizikasi tushunchalariga to’xtalamiz. osmon yoritqichlari turli tuman. ularning ko’pchiligini yulduzlar tashkil etadi, ular nuqtasimon (nihoyatda kichik ko’rinishga yoki burchakiy kattalikka ega) nurlanish manbalaridir. fizik laboratoriya sharoitida bunday kichik manbalar ko’rilmaydi. yulduzlarning yorug’ligini, to’g’rirog’i ularning yaltiroqligini, o’lchashda maxsus yorug’lik birligi, yulduziy kattalik qabul qilingan. ingliz tilida «stellar magnitude» ya’ni, yulduziy magnituda yoki yulduziy miqdor yoki yulduziy ball ma’nosida qo’llaniladigan bu tushuncha o’zbek tilidagi astronomik adabiyotda yulduz kattaligi deb kiritilgan va u o’quvchilarda yulduzning o’lchami bilan bog’liq degan tushuncha hosil qilmoqda. shuning uchun yulduzning yorug’ligini o’lchash birligi yulduziy kattalik deb yuritilsa maqsadga muvofiq bo’ladi deb hisoblaymiz. osmonda yuzasi ko’rinadigan yoritqichlar (oy, sayyoralar, galaktikalar va gaz tumanliklar) ham bor. ularning yorug’ligi ham yulduziy kattaliklarda o’lchanadi. fizikada yorug’lik miqdori fotometrik birliklar (lyuks, lyumen) da o’lchanadi. fizik va astronomik fotometrik birliklar orasida bog’lanishlarni byerish talabalarda astronomik kuzatishlar fizik laboratoriyada bajariladigan manba yorug’ligini o’lchash singari amal ekan degan …

hosil qiladi, ya’ni 1 lk=1lm/m2. yorug’lik kuchi (i) bir kandellaga teng bo’lgan manba bir steradian fazoviy burchak (() ichida bir lyumen oqim hosil qiladi, ya’ni f=i(. temperaturasi 2044( ga teng bo’lgan absalyut qora jismning 1 sm2 yuzasi bir kandella yorug’lik kuchiga ega. uchi manbada bo’lgan konusning o’qiga tik o’tkazilgan kesim yuzi (s) ni manbadan shu kesimgacha bo’lgan masofa kvadratiga nisbati fazoviy burchakni belgilaydi, ya’ni . . (1.1) ya’ni, bir kandella yorug’lik kuchiga ega manba bir metr uzoqlikda bir lyuks yoritilganlik hosil qiladi. 1.1-rasm. i yorug’lik kuchiga ega bo’lgan yulduzdan ( fazoviy burchak ichida nurlanish oqimi hosil bo’ladi. bu oqim s yuzada e=f/s yoritilganlik hosil qiladi. astrofizikada yoritilganlik tushunchasi eng muhim tushuncha hisoblanadi, chunki astrofizik kuzatishlarda yoritilganlik o’lchanishi mumkin. haqiqatdan, yorug’lik o’lchaydigan asbob (fotometr) ning nur sezuvchi qatlamida unga tushayotgan nuriy enyergiya ta’sirida fizik-ximik jarayonlar ro’y byeradi va natijada unda o’lchash mumkin bo’lgan signal (masalan, elektr yurituvchi kuch) hosil bo’ladi. 1.2-rasm. …

a, ta’rifga ko’ra, bu proyeksiyaning yuza birligidan bir birlik fazoviy burchak ((=1) ichida sochilayotgan yorug’lik oqimi sirtning ravshanligi (b) va sirtdan o’sha fazoviy yuurchak ( ichida sochilayotgan yorug’lik oqimi esa, 1.2-rasmdan, f=b( bo’ladi. kuzatish joyida bu oqim s=(r2 sirtga yoyilib tushadi. (=1 hisobga olsak s=r2 ni, 1.3-rasmdan esa (/r2=( ni topamiz, u holda . (1.3) demak, biror sirti ko’rinadigan yoritqich kuzatish joyida hosil qilayotgan yoritilganlik shu yoritqichning o’rtacha ravshanligi (b) ni uning fazoviy ko’rinish burchagiga ko’paytmasiga teng. bu xulosa sirti ko’rinadigan yoritqichlarning ravshanligini topish imkoniyatini beradi. sirti ko’rinadigan yoritqichning fazoviy ko’rinish burchagi uning teleskop fokal tekisligidagi tasviri yuzasi (s) ni teleskop fokus masofasi kvadratiga nisbatiga teng, ya’ni (=s/f2. fazoviy burchak steradianlarda beriladi. masalan, quyoshning fazoviy burchagi 6.7(10-5 steradian. 2. ko’rinma yulduziy kattaligi. pogson formulasi. yulduzlar nuqtasimon nur manbaidirlar shuning uchun ularning yorug’ligi, to’g’rirog’i, ularning yaltiroqligi, maxsus fotometrik birliklarda, yulduziy kattaliklarida, o’lchanadi. yulduziy kattalikni ajratish maqsadida uning son qiymat darajasiga kichik …

duz (m1, m2) hosil qilayotgan yoritilganliklar e1 va e2 bo’lsa, bu yulduzlarning ko’rinma yulduziy kattaliklari ayirmasi ga teng. bu ifodani shaklda yozish mumkin. agar oxirgi ifodani logarifmlasak u quyidagi formulani olamiz . 1856 yilda ingliz astronomi n.r. pogsonning taklifiga asosan va tarixiy ananaga ko’ra yoritilganliklari yuz marta farq qiladigan yulduzlarning yulduziy kattaliklari ayirmasi beshga tengligi hisobga olinib lg(=0.4 deb qabul qilindi va (1.4) bu formula pogson formulasi deb ataladi va u ko’rinma yulduziy kattaliklar ayirmasi bilan yulduzlar kuzatish joyida hosil bo’lgan yoritilganliklar nisbati orasidagi bog’lanishni ifodalaydi. ikkita yulduz hosil qilayotgan yoritilganliklar 2.512 marta farq qilganda ularning ko’rinma yulduziy kattaliklari bir birlikka farq qiladi. yulduziy kattaliklar shkalasi yoritilganliklar shkalasiga teskari bo’lib, yulduz qancha ko’p yoritsa, uning ko’rinma yulduziy kattaligi shuncha kichik (hatto manfiy) son bilan ifodalanadi. birinchi kattalikdagi yulduz ikkinchi kattalikdagidan 2.512 marta, ikkinchi kattalikdagi yulduz esa, uchinchi kattalikdagidan shuncha marta ko’p yoritadi. hozirgi zamon astrofotometrik priyomniklari yulduzlar yorug’ligini (0m.001 yulduziy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "asosiy astrofizik tushunchalar"

1446978994_62052.doc s f e / = 2 / l s = w 2 / / / l i s i s f e = = = w w × = i f j cos ws = f b w s s b r b s b e = = = 2 . / e de k dm × - = ) / ln( 2 1 1 2 e e k m m × = - [ ] k m m e e / ) ( exp / 1 2 2 1 - = r lg ) ( ) / lg( 1 2 2 1 m m e e - = ) / lg( 5 . 2 2 1 1 2 …

DOC format, 163.0 KB. To download "asosiy astrofizik tushunchalar", click the Telegram button on the left.

Tags: asosiy astrofizik tushunchalar DOC Free download Telegram