sezgi va idrok bo‘limi

DOCX 33 pages 80.7 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.7 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

sezgi va idrok bo‘limi 1-mavzu. psixologik o‘lchov 1. sezgini amaliy jihatdan o’rganish. 2. dastlabki psixologik o‘lchov nazariyalari. 3. o‘lchov shkalalarining turlari. 4. psixologik o‘lchovlarining turlari. test va o‘lchov nazariyalari. 5. natijalarni izohlash va taqdim etish. mashg‘ulot maqsadi: talabalarda sezgini eksperimental o’rganish to‘g‘risidagi bilimlarni shakllantirish. kutilayotgan natija: 1. sezgini amaliy jihatdan o’rganishni izohlay oladi. 2. dastlabki psixologik o‘lchov nazariyalarini tahlil qila oladi. 3. o‘lchov shkalalarining turlari va uni qo‘llash sohalari ajrat oladi. 4. psixologik testlarni qo‘llash jarayonidagi kasbiy-etikaviy tamoyillardan foydalanish xususiyatlarini tushuntira oladi. mashg‘ulotda foydalaniladigan asosiy kalit tushunchalar: psixodiagnostika, psixologik testlashtirish, testlashtirish sohalari, testlarni qo‘llash, tamoyillar. tevarak-atrofimizda bo’lgan va bizga ta’sir etib turadigan narsa va hodisalarning xilma-xil xossalari bor. bu xossalar ko’ruv, eshituv, tuyg’u organlari va shunga o’xshash sezgi organlari yordami bilan ongimizda bevosita aks etadi. sezgi organlarimizga ta’sir etadigan narsalardagi ayrim xossalarning miyamizda shu tariqa bevosita aks etishi sezgi deb ataladi. biz qizil, yashil ranglarni, shirin, achchiq ta’mlarni, og’ir-yengilni, issiq-sovuqni …

2 / 33

ik asosi analizatorlardir. analizatorlar tashqi va ichki muhitdan keladigan taassurotlarni qabul qilib olib, fiziologik process bo’lgan qo’zgalishni psixik processga, ya`ni sezgilarga aylantiruvchi nerv mehanizmlari sistemasidir. analizatorlar uch qismdan iborat bo’ladi: taassurotni qabul qilib oluvchi receptorlar, receptorlarda hosil bo’lgan qo’zgalishni tegishli nerv markazlariga eltadigan o’tkazuvchi nerv yo’li va qo’zgalishni psixik processga aylantiruvchi orqa miya yoki bosh miyadagi tegishli nerv markazlari. analizatorlarning biror qismi zararlansa ham tegishli sezgi hosil bo’lmaydi. barcha sezgi a`zolarimiz analizatorlarning receptor qismlarinv tashkil qiladi. analizator haqidagi ta`limotni i. p. pavlov yaratgan. sezgilarni: eksteroreceptiv (tashri), interoreceptiv (ichki), proprioreceptiv (kinestezik yoki harakat, muvozanat) sezgi kabi turkumlarga ajratib, klassifikaciya qilib o’rganiladi. eksteroreseptor (tashqi) sezgilar organizmning yuza qismida joylashgan a`zolarida hosil bo’lib, ularga: ko’ruv, zshituv, hid, maza bilish kabi sezgilar qiradi. tashri sezgilar orqali narsalarning sifat va hususiyatlari aks ettiqiladi. interoreseptor sezgilar interoreseptorlar yordamida hosil bo’lgan sezgilardir. bu sezgini ichki sezgi deb ham yuritiladi. interoreceptiv sezgilar ichki organlarining holatini: ogriq, chanrash, ochqash, …

3 / 33

egarasiga ega bo’ladi. sezgi, absolyut, mutlaq; farq qilish; yuqori chegaraga ega bo’ladi. sezgining absolyut, mutlaq chegarasi; bilinar-bilinmas muayyan sezgi hosil qiluvchi minimal darajada kuchga ega bo’lgan qo’zgovchi miqdordir. shu miqdorga etmagan qo’zgovchilar sezgi hosil qilmaydi. sezgilar mutlaq chegarasining miqdori sezgi organlariniig mutlaq sezgilarini sifatlaydi. sezgining mutlaq chegarasi qanchalik past bo’lsa, mutlaq sezgirlik shunchalik yuqori bo’ladi. sezgining mutlaq chegarasini eshitish sezgisi misolida tushuntiradigan bo’lsak, mutlaq eshitish tovushlardagi eng nozik o’zgarishlarni sezish, tasavvur qilish va esda qoldira bilishdan iborat nodir iste`doddir. mutlaq eshitish kishilardagi musiqa qobiliyatining asosini tashkil qilib, ayrim ijrochilarda o’ta darajada rivojlangan bo’ladi. sezgining farqlanish chegarasi taassurot kuchining sezgilarda bilinar-bilinmas o’zgarish hosil qiluvchi minimal darajadagi o’zgarishidan iboratdir. sezgilarning yuqori chegarasi esa qo’zgovchi kuchining maksimal darajada ortishi natijasida sezgilar kuchining tegishli analizatorlarda og’riq hosil qilish tomoniga qarab o’zgarishidir. masalan, haddan tashqari yorug’lik aytaylik, payvandlashda chiqadigan yoruglik ko’zda ogriq sezgisini hosil qiladi. agar qo’zgovchi kuchi sezgining yuqori chegarasidan ortsa, sezgi organlari zararlanishi …

4 / 33

rini biz ham turlicha sezgi a'zolarimiz orqali ongimizda aks ettiramiz. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a'zolarimizga ta'sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar hosil bo’ladi. chunonchi, nurlarning ko’zimizga ta'sir qilishi natijasida ko’rish sezgisi, har xil tezlik va kuchlanishdagi havo to’lqinlarining quloqimizga ta'sir etishi natijasida eshitish sezgisi, nafas olish paytida havo bilan birga burun bo’shlig’iga kirgan har turli modda zarrachalarining ta'siri natijasida hid sezgisi, biror narsani qo’limiz yoki badanimizga tegib ta'sir etish natijasida teri (taktil - biror narsaning terimizga tegishi) yoki bosim sezgisi va shu kabi sezgilar har doim hosil bo’ladi. demak, sezgi deb- atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a'zolarimizga bevosita ta'sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezgi bilish jarayonlari ichida oddiy psixologik jarayon bo’lib, tashqi olamdagi narsa va hodisalarni aks ettiradi. tashqi olamdan kelayotgan qo’zg’atuvchilarning muayyan reseptorlarga bevosita ta'sir etish orqali ayrim belgi va xususiyatlarni …

5 / 33

b beradi. natijada tevarak - atrofdagi tashqi olamni va organizm o’z ichki holatini adekvat "mos" aks ettirishi hosil bo’ladi. sezgi a'zolari tashqi olamning inson ongiga olib kiradigan yo’llaridan biridir. sezgilar tasnifi va turlari. sezgilar qaysi a'zolar yordamida hosil qilinishiga qarab, quyidagi turlarga, ya'ni ko’rish, eshitish, hid bilish, ta'm bilish, teri, muskul-harakat, organik sezgilarga ajratiladi. ular sezgi a'zolari qaerda joylashganligiga qarab tavsiflanadi. jahon psixologiyasi fanining so’nggi yutuqlari hamda atamalariga binoan sezgilar quyidagicha klassifikasiya qilinadi. ushbu tasniflanishning dastlabki ko’rinishi ingliz olimi ch.sherringtonga taalluqlidir. u reseptorning qaerda joylashganligiga qarab, sezgilarni uch turga bo’ladi. · tashqi muhitdagi narsa va hodisalarning xususiyatlarini aks ettirishgamoslashgan hamda reseptorlari tananing sirtqi qismida joylashgan sezgilar, ya'ni ekstroreseptiv sezgilar; · ichki tana a'zolari holatlarini aks ettiruvchi hamda reseptorlari ichki tana a'zolarida, to’qimalarda joylashgan sezgilar, ya'ni interoreseptiv sezgilar. · tanamiz va gavdamizning holati hamda harakatlari haqida ma'lumot (axborot, xabar) beruvchi muskullarda, bog’lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya'ni proprioreseptiv sezgilar. sezgilarning tasnifi …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrok bo‘limi"

sezgi va idrok bo‘limi 1-mavzu. psixologik o‘lchov 1. sezgini amaliy jihatdan o’rganish. 2. dastlabki psixologik o‘lchov nazariyalari. 3. o‘lchov shkalalarining turlari. 4. psixologik o‘lchovlarining turlari. test va o‘lchov nazariyalari. 5. natijalarni izohlash va taqdim etish. mashg‘ulot maqsadi: talabalarda sezgini eksperimental o’rganish to‘g‘risidagi bilimlarni shakllantirish. kutilayotgan natija: 1. sezgini amaliy jihatdan o’rganishni izohlay oladi. 2. dastlabki psixologik o‘lchov nazariyalarini tahlil qila oladi. 3. o‘lchov shkalalarining turlari va uni qo‘llash sohalari ajrat oladi. 4. psixologik testlarni qo‘llash jarayonidagi kasbiy-etikaviy tamoyillardan foydalanish xususiyatlarini tushuntira oladi. mashg‘ulotda foydalaniladigan asosiy kalit tushunchalar: psixodiagnostika, psixo...

This file contains 33 pages in DOCX format (80.7 KB). To download "sezgi va idrok bo‘limi", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrok bo‘limi DOCX 33 pages Free download Telegram