radioaktidkik tugrisida tushuncha. ionlanuvchi nurlanishlar dozimetriyasi va radiometriyasi

DOCX 105 pages 267.7 KB Free download

105 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 267.7 KB

File type DOCX

Pages 105

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 105

1-mavzu. radioaktidkik tugrisida tushuncha. ionlanuvchi nurlanishlar dozimetriyasi va radiometriyasi. o‘quvelementlari: 1.kirish. radiobiologiya fani haqida. fanning maqsadi, vazifalari, rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan aloqasi. 2.nurlanish dozasi va o‘lchov birligi. tayanch iboralar: radiobiologiya, biologik moddalar, viruslar, bakreriya, xujayra, to‘qimalar, radioaktivlik, fundamental, radioaktiv parchalanish, radiometriya, dozimetriya, sitologiya, genetika, bioximiya, biofizika. doza, porsiya, dozimetriya, ekspozitsion doza, kulon, yutilgan doza, grey, ekvivalent doza, radioaktiv ifloslanish, inkorporarlangan nurlanish, nurlanuvchi sterilizatsiya, absolyutnыy uslub, individualnaya dozimetriya,ekvivalent doza radiobiologiya ionlanuvchi nurlanishlarning biologik moddalar, viruslar, bakreriya, xujayra, to‘qimalar, butun organizm, populyasiyalar, biogeotsenozlar, ularning o‘zaro aloqasi va butun biosferaga ta’sirini o‘rganadi. radiobiologiya – barcha turdagi ionlanuvchi nurlanishlarning tirik organizmlar va mavjudotlarga ta’siri to‘g‘risidagi fandir. radiobiologiya predmetining fundamental vazifasi ionlanuvchi radiatsiyaga nisbatan umumiy biologik javobni mohiyatini ochish va uning asosida organizmning nurlanishga reaksiyasini boshqarish yo‘llari va usullarini ishlab chiqishdan iboratdir. radiobiologiya organizmni nurlanishlarning ta’siridan himoya qilish yo‘llarini izlab topish va nurlanishdan keyin jarohatlanishlarning tiklanishini, inson va hayvonlar uchun atrof muhitdagi radiatsiya …

2 / 105

i baholay olishi, nurlanish kasalliklariga diagnoz qo‘yish, hayvonlarga davolash profilaktik yordam ko‘rsatish tadbirlarini tashkillashtirish va amalga oshirishlari lozim. radiobiologiyaning muhim amaliy vazifasi chorvachilik mahsulotlari va hayvonlar uchun oziqalarning radioaktiv zararlanishilarni nazorat qilish va zararlanish darajasini aniqlash (radiometriya, dozimetriya va nurlanishlardan himoyalash) usullarini, tashqi muhit radionuklidlar bilan zararlangan sharoitlarda tashkiliy va maxsus chora-tadbirlarni o‘tkazish, radionuklidlar bilan zararlangan o‘simlik, chorvachilik mahsulotlaridan to‘g‘ri foydalanish, hamda hayvonlar nurlanishlardan jarohatlanishlarini diagnostikasi, davolash va oldini olishni, radionuklidlar va radiatsion biotexnologiyalarni chorvachilik va veterinariyada qo‘llash usullarini o‘rgatish hisoblanadi. radiobiologiya kompleks mustaqil ilmiy fan hisoblanib, biologiya, fiziologiya, sitologiya, genetika, bioximiya, biofizika va yadro fizikasi kabi qator nazariy va ilmiy fanlar bilan o‘zviy aloqalarga ega. velgelm konrad rentgen tomonidan x nurlarning (1895), anri bekker tomonidan tabiiy radioaktivlikni (1896), mariya skladovskaya va per kyurilar tomonidan poloniy va radiyni radioaktivlik xususiyatlarining kashf etilishi radiobiologiya fanining tug‘ilishiga asos bo‘ldi. 1896 yilda birinchi marta ionlanuvchi nurlanishlarning, xususan rentgen nurlarining jarohatlantiruvchi ta’siri to‘g‘risidagi ma’lumotlar, …

3 / 105

i va nurlanishlarning fizikaviy xususiyatlari va biologik ta’siri mexanizmlari aniq emas, rentgen nurlaridan va radiy preparatlaridan ilmiy asoslanmagan holda foydalanilar edi, shuning uchun ularning samaradorligi juda past va nurlardan jarohatlanishlar kabi ularning asoratlari tez-tez qayd etilar edi. uzoq vaqtlar o‘rganish ob’ekti teri bo‘lib qoldi, chunki rentgen nurlarining tananing organlariga chuqur kirib borishi ma’lum emas edi. ionlanuvchi nurlanishlarning hayvonlarga biologik ta’siri to‘g‘risidagi dastlabki tadqiqotlar orasida i.f. tarxanovning (1898) baqalar va hashoratlar organizmining nurlanishlarga turli xil reaksiyalari o‘rganilishi keng jamoatchilikka ma’lum bo‘ldi. 1903 yilda albers – shonberg dengiz cho‘chqasi va quyonl arda tuxumdonlarining atrofiyasini qayd etdi.arda epiteliy to‘qimalarida degenerativ o‘zgarishlar va azoospermiya kuzatilishini aniqladi, 1905 yilda esa xalbershtadter nurlantirilgan hayvonl broun i osgoudlar rentgen trubkalari ishlab chiqaradigan zavodning 3 yildan ko‘p vaqt ishlagan yosh ishchilarida bepushtlikning sababi azoospermiya ekanligini aniqladi. 1903 yilda e. s. londonning radiyni sichqonlarga o‘ldiruvchi ta’sirini aniqlash bo‘yicha tajribalarining natijalari ta’sirida xeyneke bu maqsadda rentgen nurlarini qo‘llagan. 1925 yilda …

4 / 105

qilish bilan tadqiqotchilar zamburug‘larda irsiy o‘zgarishlar kuzatilishini aniqlashdi, shunday qilib, rentgen nurlari mutagen ta’sirga ega ekanligi aniqlandi. buni 1927 yilda myuller drozofilla pashshalarida, keyinchalik, l. stadler makkajuxorida o‘tkazgan tajribalarida yana isbotladi. bugungi kunda butun dunyoda keng qamrovli radiatsion-genetik tadqiqotlar olib borilmoqda. bu muammo fanning alohida bo‘limi “radiatsion genetik” fanida o‘rganiladi. yadro fizikasi o‘lkan yutuqlari, jolio va iren kyurilarning sun’iy yo‘llar bilan radioaktiv moddalar va radioaktiv izotoplarni olish mumkinligi, uranni parchalanishini aniqlanishi va atom yadrosi energiyasidan foydalanish mumkinligi to‘g‘risidagi kashfiyotlari radiobiologiya fanini rivojlanishida kuchli impuls bo‘ldi. radiobiologik tekshirishlarning rivojlanishi xirasimo va nagasaki shaharlarida atom bombasi portlatilgandan keyin boshlandi. bunda kun tartibida nurlanishga qarshi himoya va radioaktiv jarahatlanishda davolash usullarini ishlab chiqish asosiy masala bo‘lib turgan. bunda ionlanuvchi nurlanishlarning biologik ta’siri mexanizmlarini va kasallikning patogenezini o‘rganish ehtiyoji to‘g‘ilgan. bu vazifalarni bajarish uchun 40- va 50-yillarda dunyoning ko‘pchilik davlatlarida yirik maxsus ilmiy markazlar va laboratoriyalar tashkil etilgan. bugungi kunda ionlanuvchi nurlanishlarning biologik ta’siri …

5 / 105

adiobiologiya fanini rivojlanishida dotsent m. s. habiev, n. n. isamov, v.f.d. r. o‘. bulxanovlarning ilmiy tadqiqotlari muhim rol o‘ynagan. ularning shogirdlari o‘zlarining radiovaksina yaratish bo‘yicha ilmiy ishlari bilan dunyoga tanilgan. hozirgi kunda ham veterinariya va tibbiyotda bu usuldan keng foydalaniladi. radiobiologiya sohasida nurlanishlarning biologik ta’sirini o‘rganish va chorvachilikda radiatsion-biologik texnologiyalarni (rbt) ishlab chiqish bo‘yicha, veterinariya va xalq xo‘jaligining boshqa sohalarida qishloq xo‘jalik hayvonlari va parrandalarning xo‘jalik foydali sifatlarini stimullash, kichik dozada tashqi nurlantirish usuli yordamida biologik (emlamalar, zardoblar va b.) va dori preparatlari (antibiotiklar, vitaminlar va b.), biologik to‘qimalar, polimer mahsulotlar, tikish, bog‘lash materiallarini sterillash, oziq ovqatlarni konservalash va chorvachilik xomashyolarini (jun, teri, momiq va b.) va qishloq xo‘jalik chiqindilarini (go‘ng va b.) zararsizlantirish maqsadlarida qo‘llash sohalarida tadqiqotlar davom ettirilmoqda. 2.nurlanish dozasi va o‘lchov birligi. rentgen va yadronurlanishlarining organizmga biologik ta’siri biologik muhitning atom va molekulalari qo‘zg‘alishi vaa ionizatsiyasi bilan belgilanadi. ionizatsiya jarayoniga nurlanishlar energiya sarflaydi. nurlanishlarning biologik muhit bilan …

Want to read more?

Download all 105 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radioaktidkik tugrisida tushuncha. ionlanuvchi nurlanishlar dozimetriyasi va radiometriyasi"

1-mavzu. radioaktidkik tugrisida tushuncha. ionlanuvchi nurlanishlar dozimetriyasi va radiometriyasi. o‘quvelementlari: 1.kirish. radiobiologiya fani haqida. fanning maqsadi, vazifalari, rivojlanish tarixi va boshqa fanlar bilan aloqasi. 2.nurlanish dozasi va o‘lchov birligi. tayanch iboralar: radiobiologiya, biologik moddalar, viruslar, bakreriya, xujayra, to‘qimalar, radioaktivlik, fundamental, radioaktiv parchalanish, radiometriya, dozimetriya, sitologiya, genetika, bioximiya, biofizika. doza, porsiya, dozimetriya, ekspozitsion doza, kulon, yutilgan doza, grey, ekvivalent doza, radioaktiv ifloslanish, inkorporarlangan nurlanish, nurlanuvchi sterilizatsiya, absolyutnыy uslub, individualnaya dozimetriya,ekvivalent doza radiobiologiya ionlanuvchi nurlanishlarning biologik moddalar, virusla...

This file contains 105 pages in DOCX format (267.7 KB). To download "radioaktidkik tugrisida tushuncha. ionlanuvchi nurlanishlar dozimetriyasi va radiometriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: radioaktidkik tugrisida tushunc… DOCX 105 pages Free download Telegram