этномаданиятнинг шаклланишида халқ ўйинлари

DOCX 9 pages 29.7 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.7 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

-мавзу: этномаданиятнинг шаклланишида халқ ўйинларининг ўрни режа: 1.халқ ўйинлари - этномаданиятнинг таркибий қисми. 2.халқ ўйинларнинг турлари. 3.халқ ўйинларини тиклаш ва ривожлантириш зарурати. 1 халқ ўйинлари қадимий ва бой тарихга эга. уларнинг илдизи инсоният пайдо бўла бошлаган ибтидоий даврга бориб тақалади. энг содда ўйин турлари ҳайвонот дунёсида ҳам учраб туради. бу эса ўйинларнипг тирик (жонли) мавжудотга хос фаолият эканлигидан далолат беради. уйин қадим замонларданоқ инсониятнинг шаклланиши ва ривожланишида муҳим ўрин эгаллаб келганлиги сир эмас. ибтидоий одамлар термачилик билан машғул бўлган даврда бу соҳага оид иш тажрибалар билан бирга ўйин-мусобақаларга ҳам эҳтиёж сезила бош.панган. биринчидан, термачилик даврида ким кўп ва тез мева заҳирасини йиғса, у тўқ бўлган. бу ўзига хос мусобақани вужудга келтирган. иккинчидан, моҳир теримчилар қариганда, уларга дарахт учига чиқиб, ҳатарли шохларда туриб, мева териш қийин бўлган. болаларда эса, ҳаракат-ўйинларга мойиллик бўлган. бундан фойдаланган қариялар болаларга мева теришни иш сифатида эмас, балки ўйин шаклида ўргатишган. учинчидан, ибтидоий даврда уруғ-қабилалар ўртасида серҳосил …

2 / 9

кабилар шакллана бошлайди. одамлар овчилик билан шуғуллана бошлаганда, уларнинг ови самарали тугаса - қорни тўйган, ов натижа бермаса оч қолган, қийналган, овдан ўлжа билан қайтишаётган овчилар хурсанд бўлиб, ов жараёнини имо-ишора, махсус ҳаракатлар ҳамда ўйин шаклида такрорлашга ҳаракат қилишган. натижада “ов ўйинлари” номи билан тарихда муҳим ўрин тутган маданий тадбир вужудга келади. ибтидоий одамлар ҳаётида “овчилик ўйин”лари муҳим ўрин тутиб, улар овдан олдин ҳам, ундан сўнг ҳам ўтказилган. овдан олдинги ўйинлар - ов олди машқи (овга тайёргарликни текшириш, овга руҳий ва жисмоний шайланиш) вазифасини ўтаб, ўзига хос кичик жиддий тадбир шаклида уюштирилган. ов олди машқларида одамлар ўлжани қўлга олиш, унга яқинлашишни ўрганишган, бунинг учун ниқоб кийиб ҳайвон қиёфасига киришни, унинг юриш туришлари ва товуш чиқаришларини машқ қилишган. бу ўйинлар ёшларни ҳам ов қилишга ўргатган. ўйин фақатгина чаққонлик машқи, довюраклик дарсигина бўлиб қолмасдан, балки ўз замонасига мос одамларни тарбиялаш мактаби ҳам бўлиб хизмат қилган. овчилик асосида чорвачилик шаклланади. чорвани боқишга оид …

3 / 9

ора молчилик, қўйчилик, йилқичилик, паррандачилик, балиқчилик, асаларичилик кабилар билан боғлиқ ўзига хос ўйин-одатлар пайдо бўлган. деҳқончилик вужудга келиши ва ривожланиши икки анъана: яъни баҳорда меҳнат мавсумига кириш ва кузда ҳосилни йиғиш якунига бағишланган маросим-байрамларни юзага келтиради. айниқса, ёз бўйи меҳнат қилиб, мўл ҳосил етиштирган деҳқонлар хурсанд бўлганидан ўзига хос хирмон тўйини ўтказиб, унда меҳнат жараёнларини ўйинлар орқали акс эттиришган. бу “меҳнат ўйинлари” яхши кайфиятда, байрам ҳолатида ўтган. шундай қилиб, энг қадимий даврдан бошлаб инсон ҳаётида термачилик, овчилик, чорвачилик, деҳқончиликка оид меҳнат тажрибалари билан бирга ўйин-рақслар шакллана бошлайди. онгли меҳнат ва тажриба асосида турли ўйинлар пайдо бўлади. бу ўйинлар меҳнатнинг тараққий этишида, инсон ҳаёти ривожланишида ҳам муҳим эди. чунки ўйинлар бошқалар тажрибасидан, илғорлар ютуғидан, кексалар ибратидан, авлодлар меросидан самарали фойдаланишга имконият яратган. шуни алоҳида таъкидлаш керакки, маросим, санъат, ижод каби маданият турларининг вужудга келишида ва ривожланишида ўйинлар ўта муҳим роль ўйнаган. образли қилиб айтганда, ўйин кўпгина қадимий маданий турларнинг, жумладан, рақс, …

4 / 9

а-қаршиликларнинг ифодаси ёки ўзига хос акси сифатида вужудга келган. ўйинлар халқ ҳаётининг муҳим қисми бўлганлигини шарқ алломалари - фирдавсий, беруний, ибн сино, маҳмуд қошғарий, кайқовус, алишер навоий, бобурларнинг асарларидан ҳам билса бўлади. чунки фирдавсий - шоҳлар ўйинлари, беруний қадимги халқлар ўйинлари, ибн сино - ўйиннинг шифобахш ҳусусиятлари, маҳмуд кошғарий - туркий халқларга оид кўплаб ўйин турларининг баёни, қайқовус - ўйинларда қатнашиш одоби, алишер навоий - паҳлавонлик ўйинларининг бадиий ифодаси, бобур - ўйинлар завқ-шавқи ҳақида жиддий фикрлар изҳор этганлар. тарихий адабиётлардан биламизки, қадимги ва ўрта асрлар давридаги минглаб ўйинлар ичида шундай мусобақа бўлганки, бунда шаҳарнинг икки қисм вакиллари орасида "қилич жанги", "туя пойгаси", "туялар жанги", "отлиқлар пойгаси" ва ҳоказолар ўтказилган. уларга шаҳар аҳли йил давомида тайёргарлик кўришган. ўрта аср шарқ миниатюраларидаги "чавгон ўйини", ("қобоқ ўйини"), "чимтўп" каби тасвир-ўйинлар катта қизиқиш уйғотади. афсонавий ва тарихий шахсларнинг шаклланишида халқ ўинлари муҳим ўрин тутган. масалан, алпомишнинг алпқоматли паҳлавон бўлишида мерганлик, олишиш, найза отиш, қиличбозлик, …

5 / 9

рвадорлар орасида кенг тарқалган экан. албатта бундай ўйинлар чўпон-чорвадорларнинг зҳтиёжларига кўра вужудга келган. маълумки, чўпонлар ўз касб хусусиятларига кўра камроқ ҳаракат қиладилар. бунинг устига улар ўз касб хусусиятла рига кўра мулоқотга қизиқарли ўйинларга ўч бўлишади. чўпонлар подани ташлаб кета олмасликлари туфайли ўша атрофда ўйнаш имкониятларини излаганлар. бунинг учун улар атрофидаги мавжуд жой ва воситаларнинг ўзи кифоя бўлган. пода боқиладиган ўтлоқ ўйин учун жуда қулай бўлган, доим қўлдан тушмайдиган чўпон таёғи эса "чавгон" вазибажарган. тўпни эса қўй (ёки мол) жунидан осонликча ясаб олинган. шу тариқа чўпонларнинг "подачи", "пода тўп", "жун тўп", "чим тўп", "чавгон" каби ўйинлари пайдо бўлган. тарихдан маълум бўлган "чавгон" номли ўйин дастлаб подачилар, йилқичилар ўйини бўлиб кейинчалик турли табақалар орасида, ўрта асрларда эса отлиқ ҳарбийлар ўртасида кенг тарқалган. бундай ўйинлар шарқ мамлакатларида кенг тарқалган бўлиб, уларни "чим тўп" деб номланган. бобур лашкарлари бу ўйинни ҳиндистонда ҳам севиб ўйнашган. шу билан бу ўйин у ерда ҳам оммавий тус олади. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "этномаданиятнинг шаклланишида халқ ўйинлари"

-мавзу: этномаданиятнинг шаклланишида халқ ўйинларининг ўрни режа: 1.халқ ўйинлари - этномаданиятнинг таркибий қисми. 2.халқ ўйинларнинг турлари. 3.халқ ўйинларини тиклаш ва ривожлантириш зарурати. 1 халқ ўйинлари қадимий ва бой тарихга эга. уларнинг илдизи инсоният пайдо бўла бошлаган ибтидоий даврга бориб тақалади. энг содда ўйин турлари ҳайвонот дунёсида ҳам учраб туради. бу эса ўйинларнипг тирик (жонли) мавжудотга хос фаолият эканлигидан далолат беради. уйин қадим замонларданоқ инсониятнинг шаклланиши ва ривожланишида муҳим ўрин эгаллаб келганлиги сир эмас. ибтидоий одамлар термачилик билан машғул бўлган даврда бу соҳага оид иш тажрибалар билан бирга ўйин-мусобақаларга ҳам эҳтиёж сезила бош.панган. биринчидан, термачилик даврида ким кўп ва тез мева заҳирасини йиғса, у тўқ бўлган. бу ўз...

This file contains 9 pages in DOCX format (29.7 KB). To download "этномаданиятнинг шаклланишида халқ ўйинлари", click the Telegram button on the left.

Tags: этномаданиятнинг шаклланишида х… DOCX 9 pages Free download Telegram