экологик онг ва этномаданият

DOCX 10 pages 45.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.1 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

13-мавзу: экологик онг ва этномаданият режа: 1.экология-таълимот сифатида. 2.экологик муҳит ва экологик онг тушунчалари. 4.экологик онгни шакллантириш омиллари. 1 экология-(грекча яшаш жойи, турган ўрни) тирик организмлар ҳамда улар туркумларининг бир-бирлари ва атроф-муҳит билан ўзаро муносабатлари тўғрисидаги фандир. бу атама 1866 йилда немис зоологи эрнест геккел (1834-1919) томонидан таклиф этилган эди. эндиликда бир пайтлар биологик циклнинг тор доирасига тааллуқли бўлган фан беқиёс даражада гуллаб-яшнамоқда ва борган сари каттароқ аҳамият касб этмоқда. зеро, экология бугунги кунда биология, география ва табиатшунослик фанлари чатишган жойда, табиат ресурсларини ишлата билиш ва муҳофаза қилиш жараёнида бошқариш тўғрисидаги фанга айланди. олимлар ўз моҳиятига кўра янги бўлган бу фанни глобал экология, табиатдан фойдаланиш назарияси, инсон экологияси деб атамоқдалар. айтиш мумкинки, глобал экология (ёки инсон экологияси) учта система: табиат, инсоният жамияти ва у яратган техниканинг ўзаро таъсири тўғрисидаги фандир. яна ҳам соддароқ қилиб айтганда, бу инсониятнинг ҳозирги экологик вазиятда яшаб қолиш шартлари ҳақидаги фан дейиш ҳам мумкин. масалан, агар …

2 / 10

айди. бироқ, аввало олимлар, кейин кўпгина мамлакатларнинг жамоатчилиги салбий иқлим ўзгаришлари, сайёрамиз қатлами бузилиши ўрмонлар йўқотиб юборилишининг ижтимоий оқибатлари тўғрисида алоҳида ташвишланаётганларини баён қилмоқдалар. яқиндагина маҳаллий характердаги экологик ўзгаришлар бир авлод кўз ўнгида регионал ва глобал фалокатларга айланмоқда. xx асрнинг унчалик такомиллашмаган, бироқ оммавийлашган технологиялари пайдо қилаётган кислота ёмғирлари ўсимликлар дунёсини йўқ қилмоқда, тарихий обидаларни ҳам, замонавий қурилиш бинолари ва ҳатто метал-конструкцияларини ҳам бузилиб кетишига сабаб бўлмоқда. табиат билан жамиятнинг ўзаро муносабати турли тарихий босқичларда турлича бўлганлигини ва уни адолатли ҳал этиш учун кураш ҳар доим давом этиб келганлигини тарихий фактлар ва кишиларнинг ижтимоий тажрибаси исботлаб бермоқда. шундай қилиб, табиат ва жамиятнинг ўзаро муносабати тарихи бир-бири билан ўзаро боғлиқ икки йўналишга эга. биринчиси, узоқ ўтмишдан бошлаб, инсоннинг табиат устидан ҳукмронлигининг меъёри ва даражаси тобора кенгайиб борган, ишлаб чиқариш соҳасида, меҳнат унумдорлигининг сарф қиладиган моддалар ва энергия таркиби ўса бориши суръатлари тезлашиб борган, ҳозирги замон илмий-техника тараққиёти инсоннинг глобал масштабда табиат …

3 / 10

келтириб чиқарди. ҳозирги замонда жамият тараққиёти билан боғлиқ бўлган бундай умумбашарий муаммолар анчагинадир. улар инсониятнинг бундан кейинги тақдири билан боғлиқ. шулардан бири, экологик муаммодир. шунга кўра, табиат инсондан ўзига нисбатан алоҳида эътибор, мерҳ-муҳаббат ва хайрихоҳлик талаб этмоқда. эндиликда, инсон табиатга, уни мухофаза қилишга ўзининг бутун кучини, бутун маънавий бойлигини сарф қилмоғи лозим. ҳозирги замон кишиси табиат муаммоларини «ўзи орқали», «инсонийлик» тушунчаси призмаси орқали ўтказмоғи шарт. мазкур мавзунинг юқорида қайд этган масалаларини чуқур ўрганиш ва кенг мушоҳада қилишнинг ижтимоий-сиёсий томонидан ташқари, умумбашарий аҳамияти ҳам мавжудки, у ҳозирги замон шароитида экологик тангликнинг миқёси ва кўлами тобора кенгайиб бораётганлиги билан изоҳланади. экологик тангликнинг олдини олиш объектив зарурият бўлиб, уни бартараф этишдан бутун инсоният - дунёдаги барча мамлакатлар ва халқлар манфаатдордир. курраи заминда ҳаётни сақлаш бўйича жаҳон миқёсидаги ҳалқаро ҳамкорлик қилиш замонамизнинг бош масалаларидан бўлиб турибди. айниқса, кейинги юз йиллар ичида жамиятнинг табиатга ва унинг ривожланишига таъсири натижасида курраи заминда жиддий ўзгаришлар содир бўлди. …

4 / 10

и унинг мисолида кўриш мумкин. чорак аср давомида у ерда яшаб турган кишиларнинг кўз ўнгида олти миллион гектар ерни ўз ичига олган денгизнинг ярми қуриб бўлди. қуриган ерлар туздан иборат саҳрога айланаяпти. бунинг оқибатида ўрта осиё ва қозоғистонда иқлим ўзгараяпти, унумдор ерлар ишдан чиқаяпти, ўсимликлар қуриб битаяпти, чорвачилик ва деҳқончилик жиддий зарар кўраяпти. энг муҳими, кишиларнинг саломатлигига таъсир қилиб, турли касалликлар кўпайиб кетаяпти. шунинг учун ҳам оролни ҳозирги ҳолатида сақлаб қолиш фақат ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий масала бўлибгина қолмасдан, маънавий масала ҳамдирки, буни бартараф этиш умумбашарий аҳамият касб этмоқда. бугунги кунда жамият билан табиат ўртасидаги мувозанатнинг бузилишини экологик танглик деб атаймиз. ана шу экологик тангликнинг олдини олишнинг қандай муаммолари бор ва уларни бартараф этиш йўллари нималардан иборат? мавзунинг ана шу томонига эътибор берадиган бўлсак, унинг қатор жиҳатларини кўришимиз мумкин. айрим олимлар экологик тангликнинг келиб чиқиш сабабини илмий-техника тараққиётининг ижтимоий оқибатларига боғлашади. уларнинг бу фикрларида жон бор, аммо масалани бартараф этиш учун …

5 / 10

лар юбормоқда. у эндиликда илмий-техника революцияси сабабли тезлик билан ўсиб бораётган инсоннинг технологик фаолияти натижасида юзага келаётган ҳаво, тупроқ ва сувнинг ифлосланиш холатларига бас келолмай қолмоқда. сайёрамиз биосфераси биз учун ижобий бўлмаган томонга ўзгара бошлади. одамлар аввалига бу ўзгаришларнинг аҳамиятини тушуниб етмадилар. инсоният минг йиллар давомида табиатдан ўз ҳаётини таъминлаш ва авлод қолдириш учун керак бўладиган барча нарсаларни олишга ўрганиб қолди. табиат бу билан камбағаллашиб қолмади. қайтага у инсон олдида ўзининг янгидан-янги бойликлари ва имкониятларини намоён қилди. ва инсон бора-бора ўзини табиатнииг хўжайини деб ҳис қила бошлади. техника тараққиёти ва ишлаб чиқаришнинг ривожланиши билан жамият ва табиатнинг ўзаро муносабати масалалари борган сари кескинроқ бўла бошлайди. ишлаб чиқаришни ривожлаитириш учун муҳим аҳамиятга эга бўлган кўпгина табиий ресурслар тугай бошлади. эндиликда сифати ёмонроқ, узоқроқда жойлашган янги ресурслардан ҳам фойдаланишга тўғри келади. бу эса жамият эҳтиёжларини қондириш учун керак бўладиган меҳнат сарфини кўпайтиради. шу билан бир вақтда, ишлаб чиқариш ривожланган сари унинг чиқиндилари …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "экологик онг ва этномаданият"

13-мавзу: экологик онг ва этномаданият режа: 1.экология-таълимот сифатида. 2.экологик муҳит ва экологик онг тушунчалари. 4.экологик онгни шакллантириш омиллари. 1 экология-(грекча яшаш жойи, турган ўрни) тирик организмлар ҳамда улар туркумларининг бир-бирлари ва атроф-муҳит билан ўзаро муносабатлари тўғрисидаги фандир. бу атама 1866 йилда немис зоологи эрнест геккел (1834-1919) томонидан таклиф этилган эди. эндиликда бир пайтлар биологик циклнинг тор доирасига тааллуқли бўлган фан беқиёс даражада гуллаб-яшнамоқда ва борган сари каттароқ аҳамият касб этмоқда. зеро, экология бугунги кунда биология, география ва табиатшунослик фанлари чатишган жойда, табиат ресурсларини ишлата билиш ва муҳофаза қилиш жараёнида бошқариш тўғрисидаги фанга айланди. олимлар ўз моҳиятига кўра янги бўлган бу фанни ...

This file contains 10 pages in DOCX format (45.1 KB). To download "экологик онг ва этномаданият", click the Telegram button on the left.

Tags: экологик онг ва этномаданият DOCX 10 pages Free download Telegram