psixik rivojlanishni taʼminlash

PDF 9 pages 3.6 MB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type PDF

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

предметно-развивающая статья. модуль 5_uz.indd alohida ta’limga muhtoj bo’lgan maktabgacha yoshdagi bolalar uchun mavzuli rivojlantirish 5-dars. 2 5-dars. psixik rivojlanishi kechikkan va aqliy nuqsoni bor bolalar uchun koʻrgazmali rivojlantiruvchi muhitni tashkillashtirish dunyoda jismoniy va aqliy rivojlanishi buzilgan bolalar soni ortib borishi kuzatilyapti. ilmiy tadqiqotlar natijalari maktabgacha yoshdagi tegishli tuzatish va tarbiya ishlarida ularning rivojlanishidagi ilgarilashni kuzatib borish mumkinligini ko‘rsatmoqda. psixik rivojlanishi kechikkan bolalar aqliy nuqsoni bor bolalar bilan ko‘plab umumiy rivojlanish xususiyatlariga ega, lekin ularning xarakteristikasida asosiy farqlar ham mavjud. psixik rivojlanishning kechikishi – bosh miyaning qayta tiklanadigan funksional buzilishlari bo‘lib, uning yetuk emasligi bilan bog‘liq. bunda xotira, diqqat, hissiy soha, tafakkur, ijtimoiy faollikning rivojlanishi sekinlashadi, shuning uchun bolalar tengdoshlaridan ko‘ra sekinroq rivojlanadi. aqliy qoloqlik (aqliy nuqson) – bu bosh miya kasalliklari tufayli kelib chiqadigan psixika rivojlanishining buzilishi, ammo tug‘ma yoki voyaga yetish jarayonida shakllangani sababli ularni o‘zgartirib bo‘lmaydi. bunday tashxis qo‘yilgan bolalarda aqliy nuqson va ijtimoiy nomuvofiqlik kuzatiladi. har bir …

2 / 9

r uchun xos: h kognitiv qiziqishlarning zaifligi charchoqning kuchayishi: • taʼlim faoliyatida ulardan nima talab qilinishini tushunmaydi; • qo‘shimcha darslarsiz, mustaqil ravishda maktabgacha yoshdagi bolalarga xos bo‘lgan standart ko‘nikmalarni o‘zlashtira olmaydi; h bola psixik faoliyatining barcha komponentlari rivojlanishidagi kechikish: • sekin, noaniq idrok qilish. alohida analizatorlar to‘liq ishlaydi. bola atrof olamning butun obrazlarini shakllantirishda qiyinchiliklarga duch keladi; • diqqat beqaror, qisqa muddatli, yuzaki. har qanday begona qo‘zg‘atuvchi omil bolani chalg‘itadi va diqqatni o‘zgartiradi; • xotira materialni eslab qolishning aralash-quralashligi va tanlash qobiliyatining zaifligi bilan xarakterlanadi; • idrok qilishning noaniqligi tufayli vizual-amaliy fikrlash saqlanib qolgan paytda obrazli fikrlash buziladi; • abstrakt-mantiqiy fikrlash kattalarning yordamisiz amalga oshmaydi. psixik rivojlanishi kechikkan bolalar tahlil, sintez, taqqoslash, umumlashtirishda qiyinchilikka uchraydi; voqealarni tartiblay olmaydi, xulosa chiqara olmaydi; shaxsiy soha hissiyotlarning beqarorligi bilan xarakterlanadi: kayfiyatning oson o‘zgarishi; kuchli hissiy qo‘zg‘aluvchanlik, urishqoqlik, tajovuzkorlik, taʼsirchan xatti-harakatlar; h ijtimoiylashuv buzilgan: ular jamoaga qo‘shilishga qiynaladi, tengdoshlari bilan aloqa o‘rnatishga intilmaydi, yolg‘iz …

3 / 9

cha hissiy xarakterga ega, o‘z rejasi, tasavvuri va o‘yin holatini ifodalash qobiliyati yo‘q; h motorika o‘zgargan: noqulay harakatlanish, harakatlarning yetarlicha muvofiq emasligi, qo‘l barmoqlarining nozik farqlovchi harakatlari sust rivojlanganligi bilan belgilanadi; shuning uchun bolalar o‘ziga o‘zi xizmat ko‘rsatish ko‘nikmalarini qiyinchilik bilan o‘zlashtiradi, tugma qadashni, oyoq kiyimining ipini bog‘lashni uzoq vaqtgacha o‘rgana olmaydi. quyidagi rivojlanish buzilishi xususiyatlari aqliy nuqsoni bor bolalar uchun xos: h bilish faoliyati uzil-kesil buziladi, bilimga olishga talab yo‘q. h idrok qilish sekinlashadi, shuning uchun bolalarda bilim va mahorat uzoq vaqt shakllanadi. vaqt, joy tushunchalari qiyin qabul qilinadi, bu bolalarning atrof-muhitda yo‘nalish topish mahoratini keskin pasaytiradi; h nutq faoliyati rivojlanmaydi. nutqda qo‘pol buzilishlar bo‘ladi. bola ko‘p so‘zlarning maʼnosini tushunmaydi, iboralarni noto‘g‘ri talaffuz qiladi, so‘z boyligi kam bo‘ladi. h xotira rivojlanishi sust, axborotni eslab qolish, saqlash va yodga olish darajasi past. h diqqat yetarli darajada barqaror emas, diqqatni taqsimlash va uning almashinishida qiyinchiliklar yuzaga keladi. bolalar bitta obyektga uzoq …

4 / 9

‘rgazmali rivojlantiruvchi muhitni yaratishni ko‘zda tutadi. bolalarning xavfsizligini taʼminlash pedagogning asosiy majburiyati hisoblanadi va pedagogik yondashuvlarni puxta rejalashtirish va nazorat qilishni talab etadi. guruh xonasi maydonini rejalashtirish, rivojlantirish markazlarini joylashtirish bolalarning xavfsizligi va salomatligini taʼminlashga ham, ularning taʼlim samaradorligini oshirishga ham taʼsir ko‘rsatadi. psixik rivojlanishi kechikkan va aqliy nuqsoni bor bolalar uchun ko‘rgazmali rivojlantiruvchi muhit ushbu guruhdagi bolalarning xulq-atvor xususiyatlarini hisobga olgan holda bir qator o‘ziga xos shartlardan iborat bo‘ladi: mebel va jihozlar: • bolalarning erkin va xavfsiz harakatlanishini taʼminlaydigan qilib joylashtirilishi kerak; • bolalar boshqalar uchun xavfli tarzda yuguradigan darajada ko‘p ochiq joylar bo‘lmasligi kerak; • bolalar jismonan va vizual dam olishi uchun guruhda gilam (ko‘zni olmaydigan rangda), yumshoq bolalar mebeli, “quruq” akvariumlar, tabiatdagi tovushlarning audioyozuvlari bor dam olish joylari bo‘lishi shart; • bolalar o‘zlarining yashirin narsalarini, o‘yinchoqlarini va shaxsiy narsalarini saqlashi uchun guruhda individual joy ajratilishi zarur, bu psixik rivojlanishi kechikkan va aqliy nuqsoni bor bolalar uchun katta …

5 / 9

r, idrok va nutq) rivojlantirish uchun didaktik o‘yinlar bunga quyidagilar kiradi: h yig‘ma rasmlar – pazllar, psixik rivojlanishi kechikkan va aqliy nuqsoni bor bolalarda tasavvur, vizual fikrlash, diqqat va xotirani rivojlantiradi. bolalar to‘plashi kerak bo‘lgan narsalarini ko‘rishi va obrazli tasavvur qilishi, pazlni yig‘ish paytida esa ushbu obrazni muntazam xotirada saqlab turishi zarur. h yog‘och boshqotirma, “pifagor”, “doirani yig‘ing”, bolalarda mantiqni, obrazli fikrlashni va matematik tushunchalarni rivojlantiradi. h juft rasmlar, “xotira” o‘yini, xotirani rivojlantiradi, mantiqiy fikrlash, kuzatuvchanlik, mayda motorika va qo‘l harakatlari muvofiqligini rivojlantirishga ko‘maklashadi. 7 h “nima yetishmayapti?” o‘yini, psixik rivojlanishi kechikkan bolalarda sezgi ko‘nikmalari va atrof olamda obyektlarning joylashuvi to‘g‘risidagi tushunchalarni mustahkamlaydi. h yig‘ma o‘yinchoqlar: piramidalar, varaqalar (2-rasm), mayda qo‘l motorikasini, shakl va rangni idrok qilishni rivojlantiradi, psixik rivojlanishi kechikkan bolalar “bitta” va “ko‘p” tushunchasi bilan tanishadi. h ovozli o‘yinchoqlar: qo‘ng‘iroq, surnay, hushtak aqliy nuqsoni bor bolalarda eshitish idrokini rivojlantiradi. h loto / domino, diqqat va quntni rivojlantiradi, mantiqiy …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "psixik rivojlanishni taʼminlash"

предметно-развивающая статья. модуль 5_uz.indd alohida ta’limga muhtoj bo’lgan maktabgacha yoshdagi bolalar uchun mavzuli rivojlantirish 5-dars. 2 5-dars. psixik rivojlanishi kechikkan va aqliy nuqsoni bor bolalar uchun koʻrgazmali rivojlantiruvchi muhitni tashkillashtirish dunyoda jismoniy va aqliy rivojlanishi buzilgan bolalar soni ortib borishi kuzatilyapti. ilmiy tadqiqotlar natijalari maktabgacha yoshdagi tegishli tuzatish va tarbiya ishlarida ularning rivojlanishidagi ilgarilashni kuzatib borish mumkinligini ko‘rsatmoqda. psixik rivojlanishi kechikkan bolalar aqliy nuqsoni bor bolalar bilan ko‘plab umumiy rivojlanish xususiyatlariga ega, lekin ularning xarakteristikasida asosiy farqlar ham mavjud. psixik rivojlanishning kechikishi – bosh miyaning qayta tiklanadigan funksional buzilis...

This file contains 9 pages in PDF format (3.6 MB). To download "psixik rivojlanishni taʼminlash", click the Telegram button on the left.

Tags: psixik rivojlanishni taʼminlash PDF 9 pages Free download Telegram