makkajuxori biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi

DOCX 7 pages 21.7 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.7 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

ma’ruza: makkajuxori biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi. reja: 1. makkajo’xorining tarixi, kelib chiqishi, tarqalishi va axamiyati. 1. botanik tavsifi. 1. biologik xususiyati. 1. o’zbekistonda ekiladigan navlari. 1. yetishtirish texnologiyasi makkajo’xori dunyoda eng ko’p yetishtiriladigan va tarqalgan donli ekinlardan biridir. u yem-xashak, oziq ovqat va texnikaviy ekin. oziq-ovqat maqsadlarida dunyo bo’yicha yetishtiriladigan makkajo’xori donining 20 %, texnikaviy 15-20 %, qolgan qismi ya’ni uchdan ikki qismi yem-xashak maqsadlarida ishlatiladi. don tarkibida uglevodlar 65-70 %, oqsil 9-12 %, yog’ 4-8 %, shuningdek, ma’danli tuzlar va vitaminlar bor. uning donidan un, yorma, konservalar (qand makkajo’xorisidan), etil spirti, dekstrin, pivo, glyukoza, qand, qiyom, sharoblar, asal, moy, vitamin ye, askorbin va glutamin kislotalari, makkajo’xori tayoqchalari, sut va boshqa ko’plab mahsulotlar tayyorlanadi. makkajo’xorini onalik iplari medisinada o’t xaltasi, jigar hastaliklarida qo’llaniladi. poyalaridan, barglaridan va so’talaridan kog’oz, linoleum, viskoza, faollashtirilgan ko’mir, sun’iy po’kak, plastmassa, og’riqsizlantiruvchi vositalar va boshqalar olinadi. makkajo’xorining doni, yashil massasi, silosi va so’tasi, doni, uni ajoyib …

2 / 7

uqori hosil olish imkoniyati bor. tarixi. makkajo’xori dunyo dehqonchiligidagi eng qadimiy ekinlardan biridir. uning vatani markaziy va janubiy amerika (meksika, gvatemala). markaziy amerikaning maxalliy aholisi uni eramizdan oldin, 3400-2300 yillar muqaddam ekishgan. bu xaqda arxeologik qazilmalar – changlar, ro’vaklar, don va so’tasining sodda shakllari hamda genetik, sitoembriologik tadqiqotlar guvoxlik beradi. amerikaning kashf etilishi bilan (1492 y) makkajo’xori yevropaga (xv asr) , xvii asrda gruziya orqali rossiyaga, xvii asr oxiri xviii asr boshlarida o’rta osiyoga g’arbiy xitoydan keltirilgan. makkajo’xorining (zea mays l) kelib chiqishi filogenezi, sistematikasi hozirga qadar to’la o’rganilmagan. meksikada maydeae yangi turi topilgan, u teo-sintam, yoki zea perennis va z. diplo perennis turlariga mansub bo’lishi mumkin. hozirda makkajo’xori eng madaniylashgan ekinlardan biridir va uning urug’i inson ishtirokisiz tuproqqa tushmaydi. ekilish mintaqalari. makkajo’xori juda keng tarqalgan. uni tropik mamlakatlardan boshlab skandinaviya orollarigacha uchratish mumkin. o’zbekistonda asosan sug’oriladigan yerlarda doni va silos uchun asosiy, takroriy, ang’iz ekini sifatida yetishtiriladi. ekilish maydoni. …

3 / 7

s/ga silos massasi yetishtirishi mumkin. ilg’or xo’jaliklar katta maydonlarda 80-100 s/ga don hosili yetishtirmoqda. botanik tavsifi. makkajo’xori kung’irboshsimonlar oilasiga kiruvchi, bir yillik, bir uylik, ikki jinsli, chetdan changlanadigan o’simlik. bitta o’simlikda otalik to’pguli – ro’vak va onalik to’pguli – so’ta joylashgan. yovvoyi turlari topilmagan. ildiz tizimi. popuk ildizli, kuchli shoxlangan. ildizlarining asosiy massasi 30-40 sm chuqurlikda (yerning haydov qatlamida) joylashgan. ammo ayrim mayda ildizlari 2,5-3 m chuqurlikka kirib boradi. poyasi. poya alohida bo’g’in oraliqlaridan iborat. bo’g’inlar va barglar soni qo’llanilgan agrotexnikaga bog’liq holda o’zgarmaydi. ertapishar duragaylarda 10-12, o’rtapisharlarda 12-16, kechpisharlarda 18-20 bo’g’inlar bo’ladi. o’simlikning bo’yi 0,6 m dan 6 m gacha yetadi. poyasining yo’g’onligi (diametri) 2-7 sm. kechpishar duragay yoki nav baland bo’yli bo’ladi. barglari. barglari oddiy, barg qini va yaprog’idan iborat. bitta o’simlikda 8 tadan 45 tagacha bo’ladi. o’zbekistonda ekiladigan duragaylarda 15-25 barglar bor (barglar soni bo’g’inlar soni bilan teng). to’pgullari. otalik to’pguli – ro’vak markaziy o’q va yon …

4 / 7

tda yirik, yalong’och. 1000 don massasi mayda donli duragaylarda (navlarda) 100-120 g, yirik donlilarda 300-400 g. donlari oq, to’q sariq, qizil, jigarrang va hokazo. bitta so’tada 200 tadan 1000 tagacha don bo’ladi, o’rtacha 500-600. doni shoxsimon, unsimon endospermli, murtak va po’stdan iborat. makkajo’xorining kenja turlari. donining endospermi shoxsimon yoki unsimon qismining nisbati, donining shakli, po’stliligi va kimyoviy tarkibi bo’yicha makkajo’xori tishsimon, kremniysimon, kraxmalli, qandli, kraxmalli-qandli, bodroq, mumsimon va po’stli kenja turlariga bo’linadi. tishsimon makkajo’xori. z. m. l. indentata doni yirik, cho’ziq, uchki tomoni botiq. donida shoxsimon endospermli faqat yon tomonida rivojlangan, uchki qismi va o’rtasi unsimon endosperm bilan to’lgan. bu kenja turga kiruvchi navlar baquvvat bo’lib o’sadi, so’talari yirik. donida 68-70 % kraxmal, 8-10 % oqsil, 5 % yog’ saqlaydi. bu guruhga kiruvchi navlar va duragaylar eng keng tarqalgan, nisbatan kech pishadi. kremniysimon makkajo’xori. (z. m. l. indurata) . kelib chiqishiga ko’ra eng qadimgi va juda keng tarqalgan. doni qattiq, …

5 / 7

, yog’ 8,9 %. tishsimon va kremniysimon makkajo’xori chatishishi natijasida yuzaga kelgan. bu kenja turga kiruvchi duragaylar sabzavot ekini sifatida ekiladi. doni sut pishish fazasida ovqatga ishlatiladi, konserva sanoatida xom ashyo sifatida foydalaniladi. bodroq makkajo’xori. (z. m. l. everta) doni maydaligi, yaltiroqligi va u ba’zan uchining o’tkirligi bilan ajralib turadi. donining ichi shoxsimon endosperm bilan to’lgan. guruchli shaklida donining uchi o’tkir, perlovka shaklida uchi yumaloq bo’ladi. donida oqsil miqdori 10-14 %, kraxmal 62-72 % ni tashkil etadi. bodroq, yorma tayyorlashda ishlatiladi. ko’p tuplanadi, bo’yi nisbatan past, bitta o’simlikda so’ta bir nechta, serbarg. mumsimon makkajo’xori. (z. m. l. ceratina) doni shakli va qattiqligi bo’yicha kremniysimon makkajo’xoriga o’xshaydi. donining tashqi ko’rinishi tiniq emas va mumsimon. dekstrin olishda foydalaniladi. bu kenja tur, ekin sifatida yangi, o’zbekistonda kam tarqalgan. po’stli yoki qobiqli makkajo’xori. (z. m. l. tunicata) donlarini gul oldi barglari o’rab olgan. amaliyotda ekilmaydi. yangi navlar va duragaylar yaratishda foydalanilishi mumkin. biologik xususiyatlari. …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "makkajuxori biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi"

ma’ruza: makkajuxori biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi. reja: 1. makkajo’xorining tarixi, kelib chiqishi, tarqalishi va axamiyati. 1. botanik tavsifi. 1. biologik xususiyati. 1. o’zbekistonda ekiladigan navlari. 1. yetishtirish texnologiyasi makkajo’xori dunyoda eng ko’p yetishtiriladigan va tarqalgan donli ekinlardan biridir. u yem-xashak, oziq ovqat va texnikaviy ekin. oziq-ovqat maqsadlarida dunyo bo’yicha yetishtiriladigan makkajo’xori donining 20 %, texnikaviy 15-20 %, qolgan qismi ya’ni uchdan ikki qismi yem-xashak maqsadlarida ishlatiladi. don tarkibida uglevodlar 65-70 %, oqsil 9-12 %, yog’ 4-8 %, shuningdek, ma’danli tuzlar va vitaminlar bor. uning donidan un, yorma, konservalar (qand makkajo’xorisidan), etil spirti, dekstrin, pivo, glyukoza, qand, qiyom, sharoblar, asal, ...

This file contains 7 pages in DOCX format (21.7 KB). To download "makkajuxori biologiyasi va yetishtirish texnologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: makkajuxori biologiyasi va yeti… DOCX 7 pages Free download Telegram