yerlarning meliorativ holatiga tabiiy va suv-xo’jalik sharoitlarining ta’siri

DOCX 5 pages 20.8 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.8 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

6-mavzu: yerlarning meliorativ holatiga tabiiy va suv-xo’jalik sharoitlarining ta’siri (2 soat) reja: 1.tuproqlar meliorativ holatiga tabiiy sharoitlarni ta’siri 2. tuproq sho’rlanishining asosiy manbalari va sabablari 3. gidrogeologik zonalari tayanch tushunchalar: tog’ jinslari, minerallarning parchalanuvi, qadimiy dengiz tuz yotqiziklari, minerallashgan sizot suvlari, gidrogeologik mintaqalar, birlamchi va ikkilamchi sho’rlanishlar. adabiyotlar: 1, 2, 3,8, 9, 10, 11, 15, 16, 17 1. tuproq, yer usti va yer osti suvlarining tarkibida asosan kalsiy (ca), magniy(mg), natriy (na), kaliy(k), kislorod(o), xlor(ci), oltingugurt(s), uglerod (c), azot(n) elementlari boshqa elementlarga nisbatan ko’proq uchraydi. bu elementlar tog’ jinslari va minerallar tarkibida bo’lib, suv, shamol, iqlim va biokimyoviy omillar tasirida yemirilib tuzlarni hosil qiladi. tabiatda tuzlarning asosiy manbalari quyidagilar hisoblanadi. 1. tog’ jinslari va minerallarning yemirilishi. 2. vulqon otilishi. 3. yer yuzasiga yaqin joylashgan gumbaz, tosh tuzlar (tosh konlari) 4. yerning tub qatlamlaridan chiqayotgan sho’r buloqlar. 5. biokimyoviy omillar tasirida tuzning paydo bo’lishi (sho’rhok va sho’rtob yerlarda o’sadigan o’simliklarning kul …

2 / 5

ruqlikdan olib keladigan tuzlari hamda turli vaqtlarda dengiz tomonidan keladigan tuzlar. 4) yer osti suvlarining bug’lanishidan tuz to’planishi, bunda yerning chuqur qatlamlaridagi sho’r suvlarni tektonik yoriqlar orqali yer yuzasiga chiqishi va bug’lanishi. 5) antropogen tuz to’planishi , yani sho’r yerlarni meyoridan ortiqcha sug’orish, sug’orish tarmoqlaridan filtrlanayotgan suvlar evaziga minerallashgan sizot suvlarining ko’tarilishidan hamda sho’r suvlar bilan ekinlarni sug’orish oqibatida to’planayotgan tuzlar shu bilan birga ekinlarga meyoridan ortiqcha mineral o’g’itlarni solinganda ham tuproqda tuzlar ko’payadi. tuzlarning tarqalishida yer usti, yer osti, sizot suvlari va shamol kata rol o’ynaydi. suv, shamol, harorat, biokimyoviy jarayonlar ta’sirida tog’ jinslari va ularning tarkibidagi minerallar asta-sekin yemirila boradi. oqibatda xlor va oltingugurt elementlari ajralib chiqib, keyinchalik xlorid va sulfat tuzlari hosil qiladi. nurash jarayonida esa sulfat kislota hosil bo’ladi; bu kislota tarkibida natriy, magniy yoki kalsiy bo’lgan minerallar bilan reaksiyaga kirishishi natijasida osongina oddiy sulfat tuzlarini hosil qiladi. bundan tashhari bir qancha mineral moddalarning tarkibida xlorid …

3 / 5

ng qalinligi ba’zan necha o’nlab va yuzlab sm-ga boradi hamda ularning tarkibida 90-100 % tuz bo’ladi. tuz hosil bo’lish va to’planish jarayonlarida biokimyoviy omillarning ham ta’siri bor. 2. sizot suvlarida juda ko’p miqdorda turli minerallar, organik moddalar va kolloidlar bo’ladi. sizot suvlar tarkibida suvda eriydigan moddalarning miqdori 0,01dan 200 g/l gacha boradi. sizot suvlar minerallashganlik darajalari bo’yicha quyidagi guruhlarga va tiplarga bo’linadi (8 -jadval). issiq iqlimli hududlarda tuproqning kapillyarlik xossasi yaxshi bo’lsa va harakatsiz, sho’rlangan sizot suvlar sathi yuza (1-3 m) joylashganida, bu suvlar ko’p bug’lanadi. natijada tuz asta-sekin yig’ila boradi va tuproqlar yoppasiga sho’rlana boshlaydi. sizot suvlar minerallashgan mintaqalarda, ular sathining ko’tarilib ketishi natijasida ham tuproqlar sho’rlanadi. o’zbekiston sharoitida eng kuchli xavf solib turgan holat - bu minerallashgan sizot suvlari sathining yuqoriga ko’tarilishidir. ayniqsa zovur-kollektor tarmoqlari mavjud bo’lmagan yoki yaxshi ishlamaydigan hududlarda, ular sathi yuqoriga ko’tariladi va tuproqlarni sho’rlantirib yuboradi. 8 -jadval sizot suvlarning minerallashganligi tartib№ minerallashganligi minerallashganlik darajasi,g/l …

4 / 5

hilgacha bo’lgan masofa to’rtta gidrogeologik mintaqalarga bo’linadi (m.legostayev, 1959). i-gidrogeologik mintaqa- yer usti suvlarining singib kirish mintaqasi. bu mintaqa tog’ va tog’ oldidagi suv yig’ish va daryolarning konus yoyilmalarining ustki qismlardagi maydonlarni o’z ichiga oladi. iqlimi ancha salqin, yillik yog’ingarchilik miqdori 400-600 mm va undan ko’p, bug’lanish esa kam (1000-1200mm) bo’ladi. joyning relyefi asosan makro relyef, mezorelyefli va katta nishablikka ega. tuproqning ustki qatlami uncha qalin bo’lmagan (1,5-2 m) qumoq va gil zarrachalaridan iborat. sizot suvlari bosimsiz, joylashish sathi 10-30 m va undan ham chuqurda bo’ladi, oqim tezlig juda katta. sizot suvlari chuchuk (minerallashganlik darajasi 0,2-0,3 g/l). birinchi gidrogeologik mintaqa tuproqlarining meliorativ holati sho’rlanmaganligi va botqoqlanmaganligi jihatidan juda qulay hisoblanadi. lekin tuproq eroziyasi jihatidan juda noqulaydir. ii-gidrogeologik mintaqa- sizot suvlarining sirtga (yer yuzasiga) tepish mintaqasi. bu mintaqada birinchi gidrogeologik mintaqaning quyi qismlarini va daryo konus yoyilmalarining chegaralarini o’z ichiga oladi. joyning relyefi mezorelyefli, iqlimi birinchi gidrogeologik mintaqaga nisbatan ancha issiq, …

5 / 5

um, mirzacho’l, qarshi cho’li va hokazo) o’z ichiga oladi. bu mintaqaning relyefi, asosan, mikro va qisman mezorelyefli bo’lib kichik nishablikka ega. tuproqlarning mexanik tarkibi turlicha, lekin asosiy qismida birinchi va ikkinchi mintaqa tuproqlariga nisbatan mayda zarrachali tuproqlar keng tarqalgan hamda bu tuproqlar qalin qatlamga ega.bunday tuproqlar odatda kapillyar naychalari orqalisuvni juda balandga ko’tarish qobiliyatiga egadir. tuproqlarning ostki qismida xar xil chuqurliklarda (3-30 m) shag’al, mayda to shva qum uchraydi. mintaqaning sug’oriladigan yerlarida sizot suvlari 1-3 m chuqurlikda, sug’orilmaydigan yerlarida esa, 5-10 m va undan chuqurroqda joylashadi. mintaqa sizot suvlari sho’rlangan bo’ladi. ularning minerallashish darajasi sug’oriladigan yerlarda 2-3 dan 20-30 g/l, sug’orilmaydigan yerlarda esa 30-50 g/l gacha va undan ko’p (qattiq qoldiq) bo’ladi. iv-gidrogeologik mintaqa- sohil mintaqasi. bu mintaqa allyuvial yotqiziqlardan bunyodga kelgan daryo sohil pag’onalarini o’z ichiga oladi.sohillarni har yili yoki davriy ravishda toshqin suvlari bosganligidan, keyinchalik unda malum darajada oqizindi bo’ladi. shuning uchun sohil mintaqasi tuproqlarining mexanik tarkibi xilma-xil …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yerlarning meliorativ holatiga tabiiy va suv-xo’jalik sharoitlarining ta’siri"

6-mavzu: yerlarning meliorativ holatiga tabiiy va suv-xo’jalik sharoitlarining ta’siri (2 soat) reja: 1.tuproqlar meliorativ holatiga tabiiy sharoitlarni ta’siri 2. tuproq sho’rlanishining asosiy manbalari va sabablari 3. gidrogeologik zonalari tayanch tushunchalar: tog’ jinslari, minerallarning parchalanuvi, qadimiy dengiz tuz yotqiziklari, minerallashgan sizot suvlari, gidrogeologik mintaqalar, birlamchi va ikkilamchi sho’rlanishlar. adabiyotlar: 1, 2, 3,8, 9, 10, 11, 15, 16, 17 1. tuproq, yer usti va yer osti suvlarining tarkibida asosan kalsiy (ca), magniy(mg), natriy (na), kaliy(k), kislorod(o), xlor(ci), oltingugurt(s), uglerod (c), azot(n) elementlari boshqa elementlarga nisbatan ko’proq uchraydi. bu elementlar tog’ jinslari va minerallar tarkibida bo’lib, suv, shamol, iqlim va biok...

This file contains 5 pages in DOCX format (20.8 KB). To download "yerlarning meliorativ holatiga tabiiy va suv-xo’jalik sharoitlarining ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: yerlarning meliorativ holatiga … DOCX 5 pages Free download Telegram