o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti talabalari taqdimoti

PPTX 21 стр. 1,5 МБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,5 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

слайд 1 mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso ro‘zmatbayeva nozimaning o‘zbek tilini sohada qo‘llanilishi fanidan tayyorlagan taqdimot ishi til va yozuv masalalari reja: 1.yozuvning paydo bo‘lishi,tarixi. 2.orfagrafiya va orfoepiya. 3.imlo qoidalari. yozuvning paydo bo’lishi – kishilik jamiyati yaratgan eng yirik mandaniy kashfiyot hisoblanadi. insoniyatning qo’lga kiritgan eng yirik davrga xos madaniy obidalar yig’indisi, fikriy natijalarning hozirgi davrga yetib kelishida yozuvning roli kattadir. agar yozuv bo’lmaganda, qadimgi ajdodlarimizdan qolgan meros, ular yaratgan ijodiy yodgorliklar bizgacha yetib kelmagan bo’lar edi. yozuvning yaratilishi, uning takomillashtirilishi, jamiyat taraqqiyoti, eng muhimi adabiy tilning rivojlanishini tezlashtirish hisoblanadi. markaziy osiyodagi xalqlar, shu jumladan, o`zbek xalqi behad ko`hna yozuv madaniyatiga ega. ular qadimda turli yozuvlardan foydalanib kelganlar. bu o`rinda so`g`d, o`rxun-yenisev (runik), uyg`ur, arab yozuvlarini esga olish kifoya. har biri o`ziga xos bu yozuvlar muayyan darajada oromiy yozuvi bilan bog`liq. turkiy tillarga oid eng qadimiy yozma matnlar eramizning beshinchi asriga tegishlidir. v—x …

2 / 21

nining bir nusxasi, “hibatul haqoyiq"ning bir necha nusxasi, xorazmiy “muhabbatnoma”sining bir nusxasi, hatto xv asrda ko`chirilib bir to`plamga kiritilgan lutfiyning bir necha g`azallari uyg`ur yozuvida yozilgan. arab alifbosiga asoslangan eski o`zbek yozuvi esa viii asrdan boshlab qo`llanila boshlanadi. deyarli 800 yil mobaynida bu yozuv uyg`ur yozuvi bilan yonma-yon ishlatilib kelindi. ammo xvi asrdan, ya'ni shayboniylar hukmronligi davridan uyg`ur yozuvi iste'moldan chiqib ketdi. arab yozuvida bizning eng nodir yozma yodgorliklarimiz, ming yillik tariximiz bitilgan bo`lsa-da, bu yozuv o`zbek tili fonetikasi va tabiatiga mos kelmas edi. shuning uchun jadidlar xx asrning boshlaridayoq eski o`zbek yozuvini isloh qilish, uni o`zbek tiliga moslashtirish uchun harakat qildilar.1921-yildan boshlab lotin alifbosi asosidagi o`zbek yozuviga o`tish harakati boshlandi. o‘zbekiston respub-likasi vazirlar mahkamasi 1995-yilning 24-avgustida 339-sonli «o‘zbek tilining asosiy imlo qoidalarini tasdiqlash haqida» qaror qabul qildi. u 82 banddan iborat bo‘lib, quyidagi bo‘limlarni o‘z ichiga oladi: 1. harflar imlosi: a) unlilar imlosi (1—7-bandlar); b) undoshlar imlosi (8—32-bandlar). 2. …

3 / 21

yutuq, butun, tovuq, sovuq, sovun kabi so‘zlarda «i»ga monand talaffuz etilsa-da, qoidaga binoan «u» yoziladi. o‘o‘ harfi o‘zbek, o ‘lka, o‘simlik kabi so‘zlarda old qator, o‘rta-keng, lablangan unli tovushni ifodalash uchun yoziladi. e e harfi e’lon, ehtirom, fe’l, bermoq, meros, mone, tole, kofe kabi so‘zlarda old qator, o‘rta-keng, lablanmagan unli tovushni ifodalash uchun yoziladi: 1. «b» tovushi borib, javob, hisob, bob, xitob kabi so‘zlarda «p», qibla, tobla so‘zlarida «v» tarzida aytilsa ham «b» yoziladi. 2. avtomat, avtobus, avtomobil kabi so‘zlarda «v» tovushi «f » tarzida tallafuz qilinsa-da, doimo «v» yoziladi. 3. fursat, fizika, fabrika, fahm-farosat, fasl singari so‘zlarda «f » tovushi «p» kabi aytiladi, lekin asliga muvofiq ravishda har doim «f » yoziladi. 4. obod, ozod, faryod, tadbir, tadqiqot kabi so‘zlarda «d» tovushi «t » tarzida aytilsa-da, har vaqt «d» yoziladi. 5. iztirob, tuzsiz, bo‘zchi so‘zlarida «z» tovushi «s» kabi aytiladi, biroq hamisha asliga mos ravishda «z» yoziladi. 6. j …

4 / 21

‘zlaridagi «d» undoshi, go‘sht, past, artist so‘zlaridagi, «t» undoshi talaffuzda tushib qolsa ham yozuvda doimo ifodalanadi. 11. xuddi shuningdek, metall, kilovatt, kongress kabi so‘zlar oxiridagi qo‘sh undoshlardan biri talaffuzda tushirilib qoldirilsa ham yozuvda hamisha ifodalanadi. 12. tutuq belgisi a’lo, ta’lim, e’lon, she’r, fe’l kabi so‘zlarda unlidan keyin kelib, uning cho‘ziqroq aytilishini ta’minlaydi. 13. mo‘jiza, mo‘tadil, mo‘tabar kabi so‘zlarda o‘ unlisi cho‘ziqroq aytiladi, lekin tutuq belgisi qo‘yilmaydi. 14. san’at, in’om, mas’ul kabi so‘zlarda unlidan oldin qo‘yilib, uning undosh tovushdan ajratib aytilishini ta’minlaydi. asos va qo‘shimchalar imlosi a unlisi bilan tugagan fe’llarga -v, -q, -qi qo‘shimchalari qo‘shilganda a unlisi o aytiladi va shunday yoziladi: sayla — saylov, qayna — qaynoq, sayra — sayroqi. shuningdek, o‘qi — o‘quvchi, sovi — sovuq, to‘qi — to‘quvchi so‘zlarida i unlisi u ga aylanishi mumkin. k k harfi bilan tugagan so‘zlarga egalik qo‘shimchasi qo‘shilsa, ular g va g‘ ga aylanadi: yurak — yuragi, bilak —bilagim, tilak — …

5 / 21

adi: dorvoz, bog‘bon kabi. 7. -dir nisbat yasovchi qo‘shimchasi jarangli undosh bilan tugagan bir bo‘g‘inli so‘zlarga qo‘shiladi: yondir, bordir, quvdir kabi (kel so‘zi bundan mustasno), qolgan o‘rinlarda -tir shaklida aytiladi va shunday yoziladi: ektir, quyultir, kestir kabi. 8. -ga, -gacha, -gach, -guncha, -gani, -gudek, -gan, -gin, -gina qo‘shimchalari uch xil aytiladi va yoziladi ertaga, ertagacha, borgach, borguncha, borgudek, borgan; eshikka, eshikkacha, chiqqach, chiqquncha, chiqqani kabi. eslatma: bargga, pedagogga, bug‘ga, sog‘ga, og‘gan, sig‘guncha so‘zlari bunga kirmaydi. image2.jpg image3.jpg image4.png image5.jpg image6.jpg image7.jpg image8.jpg image9.jpg image10.jpg image11.jpg image12.jpg /docprops/thumbnail.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti talabalari taqdimoti"

слайд 1 mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso ro‘zmatbayeva nozimaning o‘zbek tilini sohada qo‘llanilishi fanidan tayyorlagan taqdimot ishi til va yozuv masalalari reja: 1.yozuvning paydo bo‘lishi,tarixi. 2.orfagrafiya va orfoepiya. 3.imlo qoidalari. yozuvning paydo bo’lishi – kishilik jamiyati yaratgan eng yirik mandaniy kashfiyot hisoblanadi. insoniyatning qo’lga kiritgan eng yirik davrga xos madaniy obidalar yig’indisi, fikriy natijalarning hozirgi davrga yetib kelishida yozuvning roli kattadir. agar yozuv bo’lmaganda, qadimgi ajdodlarimizdan qolgan meros, ular yaratgan ijodiy yodgorliklar bizgacha yetib kelmagan bo’lar edi. yozuvning yaratilishi, uning takomillashtirilishi, jamiyat taraqqiyoti, eng muhimi ada...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (1,5 МБ). Чтобы скачать "o‘zbekiston milliy universiteti biologiya fakulteti talabalari taqdimoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbekiston milliy universiteti… PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram