oziq-ovqat mahsulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi

DOCX 9 pages 33.4 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.4 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

“dietalogiya” fani mavzu: № 4 oziq-ovqat ma’sulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi re’ja: 1. oziq-ovqat ma’sulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi. 2. ovqatning singuvchanligi. 3. taom yaxshi singiydigan bo‘lishida uning mazasi va ko‘rinishi, ya’ni organoleptik xossalarining ahamiyati. hazm sistemasiga tushgan oziq-ovqat mahsulotlari yoki taom odamda batamom o'zlashtirilmaydi, uning bir qismi singmay qoladi. qoladigan qoldiq miqdori har xil sabablarga ko‘ra turlicha bo‘ladi. oziq-ovqat mahsulotlarining hazm bo‘lib, ichak shilliq pardasi orqali qonga so'rilib o‘tadigan va organizmning ehtiyojlari uchun sarflanadigan qismi ovqatning o'zlashtirilgan, ya’ni singgan qismini tashkil etadi. ovqatning nechog'li o‘zlashtirilishi uning singuvchanligi deb ataladi. ovqatning singuvchanligi, odatda, iste’mol qilingan ovqat miqdoriga nisbatan foizlar hisobida ifodalanadi. ovqatning singuvchanligi deganda birinchi galda uning tarkibidagi asosiy oziq moddalari — oqsillar, yog'lar va uglevodlarning nechog'li singishini tushunmoq kerak bo'ladi. bu — mineral tuzlar, vitaminlar va suvning singishiga ahamiyat bermaslik kerak, degan gap emas, albatta. bu moddalarning nechog‘lik singishi ham organizmning umumiy ahvoliga ta’sir ko‘rsatadi. lekin bu …

2 / 9

zilgan bo'ladi. bundan tashqari, ovqatning xili, ya’ni uning qanday masalliqlardan tayyorlanganligi ham ovqatning qanchalik singishiga ta’sir ko‘rsatadi. hayvon mahsulotlaridan tayyorlangan ovqatning 96-98 protsenti singiydigan bo‘lsa, o'simlik mahsulotlaridan tayyorlangan ovqat atigi 65-85 protsent atrofida singiydi. o‘simlik mahsulotlaridan tayyorlanadigan ovqatga hayvon mahsulotlari qo'shib beriladigan bo‘lsa, bunda o ‘simlik mahsulotlarining singuvchanligi ortib, 80-92 protsentga borib qoladi. masalan, biror turdagi g‘alladan ozroq qo‘shib tayyorlangan taomdagi oqsillarning singuvchanligi 75% ni tashkil etadigan bo‘lsa, shu aralash ovqatga tvorog ko‘rinishida yana sut oqsili ham qo‘shiladigan bo‘lsa, taomdagi oqsillarning singuvchanligi 80-85% gacha ortadi. ovqatning singuvchanligiga uning tarkibidagi oqsillar, yog'lar va uglevodlaming bir-biriga qanday nisbatda bo‘lishi ham ma’lum darajada ta’sir ko'rsatadi. oqsillar, yog‘lar va uglevodlaming bir-biriga nisbati 1:0, 8:4 atrofida bo‘lsa, ovqat ko‘proq singiydigan bo‘ladi. buning m a’nosi shuki, odam bir kecha-kunduz mobaynida 100 g oqsil iste’mol qiladigan bo‘lsa, shu oqsilning yaxshiroq singishi uchun u 80 g yog‘ va 400 g uglevodlar ham iste’mol qilishiga to‘g‘ri keladi. ovqat asosan …

3 / 9

m fermentlari o‘sha ovqat moddalariga tezroq ta’sir o‘tkazadi va ularni yaxshiroq hazm qiladi. buni turli xalqlarning ovqatlanish usulida ko‘rish mumkin. masalan, ba’zi xalqlar (jumladan, o‘zbeklar)ning sutkalik ovqat ratsionida juda qadim zamonlardan beri qiyin hazm bo'ladigan qo‘y va mol yog‘i ishlatilib keladigan bo‘lsa, shimolda yashaydigan ba’zi xalqlarning ovqatida ko'proq cho'chqa yog‘i ishlatiladi. shunday bo'lsada, bu narsa odamning umumiy ahvoliga uncha yomon ta’sir ko'rsatmaydi. yana bir misol tariqasida o‘zbekiston aholisi orasida rasm bo‘lgan paxta moyini dog‘ qilish usulini keltirib o‘tish mumkin, buning natijasida bir tomondan, moy tarkibida uchraydigan zaharli modda— gossipol parchalanib ketadigan bo'lsa, ikkinchi tomonidan, ovqatning hazm bo'lish va singish protsesslari yaxshilanadi. odamlaming organizmi, hazm fermentlari ham shunga o'rganib qolgan. taomning singuvchanligi ovqatning ximiyaviy tarkibiga ham bog’liq bo‘ladi, chunki ba’zi masalliqlar ayrim oziq moddalariga boy bo‘lsa, boshqa masalliqlar boshqa xildagi oziq moddalarga boy bo’ladi, bularning ayrimlari moddalarning singishini susaytiradigan bo’lsa, boshqalari uni kuchaytirishi mumkin. shu sababdan har xil masalliqlar bir xilda …

4 / 9

uqorida aytib o'tilganidek, issiq qonli hayvonlar go'shtiga qaraganda osonroqhazm bo'ladi, chunki baliq go'shti tarkibida erimaydigan elastin degan modda kamroq bo'ladi. baliqda bo‘ladigan boshqa oqsil — kollagen esa tez bo'kib chiqish va erish xususiyatiga ega. qoq baliq yangi baliqqa qaraganda kamroq hazm bo'ladi va kamroq singiydi. yangi baliq oqsilining singuvchanligi go'sht oqsilining singuvchanligiga qaraganda 2,3-3,1 protsent miqdorida yuqoriroq bo'ladi. tuxumning singuvchanligi 95-97% ni tashkil etadi, shu bilan birga tuxumning sarig'i, shuningdek, ilitilgan tuxum hammadan ko‘ra ko'proq singiydi. ilitilgan tuxum hazm bezlarini, jumladan, me’dadagi hazm bezlarini xom tuxumga qaraganda ko‘proq qo‘zg‘atadi. shuning natijasida me’da shirasi ko'proq ajralib chiqadi. qo'shimcha ovqat tariqasida xom tuxum yeyishni buyurish tavsiya etilmaydi. nonning qanchalik singiydigan bo'lishi uning naviga, qanday undan yopilganligiga bog‘liq. masalan, 96% undan yopilgan nonning singuvchanligi 85,5% ni tashkil etsa, 75% undan yopilgan nonning singuvchanligi 92% ni tashkil etadi. non tarkibidagi uglevodlarning singuvchanligi yuqori bo'ladi (96-98%). javdar nondagi uglevodlar bilan oqsillarning singuvchanligi ham shu nonning …

5 / 9

nguvchanligi esa 90-96% gateng. ayrim oziq-ovqat mahsulotlari va taomlarning singuvchanligi ularning qay tariqa pishirilishiga qarab har xil bo'lishi mumkin. masalan, qovurma go'shtdagi oqsillar 97,4% singiydigan bo'lsa, qaynatib pishirilgan go'shtdagi oqsillar bundan birmuncha ko'proq singiydi. ba’zi ovqat mahsulotlarining singuvchanligi (foizlarlar hisobida) oziq-ovqat mahsuloti singuvchanligi, %% oqsillari yog‘lari uglevodlari o’rtachasi qand -- -- 99 99 sut, sut mahsulotlari, tuxum 96 95 98 96.3 0 ‘simlik moylari -- 95 -- 95 go‘sht, baliq, bulaming mahsulotlari 95 90 -- 92.5 0liy va 1 nav un, shu un noni, makaron mahsulotlari, manniy yormasi, guruch, gerkules, tolqon 85 93 96 91.3 meva, rezavor meva, yong‘oq 85 95 90 90 javdari un, shundan yopilgan non, dukkaklilar va yormalar (manniy yormasi, guruch, gerkules va tolqondan tashqari) 70 92 94 85.3 sabzavotlar 80 -- 85 82.5 kartoshka 70 -- 95 82.5 jadvalda hayvon mahsulotlarining o‘simlik mahsulotlariga qaraganda ko‘proq singiydigan bo'lishi ko'rinib turibdi. bemor odamga qanday bo'lmasin biror mahsulot buyurilganida …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oziq-ovqat mahsulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi"

“dietalogiya” fani mavzu: № 4 oziq-ovqat ma’sulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi re’ja: 1. oziq-ovqat ma’sulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi. 2. ovqatning singuvchanligi. 3. taom yaxshi singiydigan bo‘lishida uning mazasi va ko‘rinishi, ya’ni organoleptik xossalarining ahamiyati. hazm sistemasiga tushgan oziq-ovqat mahsulotlari yoki taom odamda batamom o'zlashtirilmaydi, uning bir qismi singmay qoladi. qoladigan qoldiq miqdori har xil sabablarga ko‘ra turlicha bo‘ladi. oziq-ovqat mahsulotlarining hazm bo‘lib, ichak shilliq pardasi orqali qonga so'rilib o‘tadigan va organizmning ehtiyojlari uchun sarflanadigan qismi ovqatning o'zlashtirilgan, ya’ni singgan qismini tashkil etadi. ovqatning nechog'li o‘zlashtirilishi uning singuvchanligi deb atal...

This file contains 9 pages in DOCX format (33.4 KB). To download "oziq-ovqat mahsulotlari va taomlarning inson organizmida o‘zlashtirilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: oziq-ovqat mahsulotlari va taom… DOCX 9 pages Free download Telegram