oziq-ovqat mahsulotlari

DOCX 10 pages 26.7 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.7 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

mutaxassislar 2018-yilning dekabr oyida yer yuzi aholisi 7,67 mlrd. kishiga yetganligini e’lon qilishdi. aholi ko‘payib borgani sayin uni oziq-ovqat, kiyim-kechak, dori-darmon, turarjoy bilan ta’minlash masalasi har bir davlat siyosatining asosiy vazifalaridan biriga aylanaveradi. londonda joylashgan «institution of mechanical engineers» (ime) o‘tkazgan tadqiqotlarga ko‘ra, yer yuzida yiliga 4 mlrd. tonna oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqariladi. ularning aksariyati turli qishloq xo‘jaligi ekinlaridan olinadi. ekspertlar hisoblab chiqishdi: bugungi kunda qishloq xo‘jaligida yetishtiriladigan hosilning deyarli 30-50 foizi (1,2-2 mlrd. tonna) turli sabablarga ko‘ra yo‘qotilmoqda. jumladan, bmtning oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (fao) tahlilchilarining ma’lumotlariga ko‘ra, yer yuzida yetishtiriladigan donli ekinlarning 5 foizga yaqin qismi turli zararkunandalar oqibatida boy beriladi, bu ko‘rsatkich turli davlatlarda turlicha ko‘rinishda namoyon bo‘ladi, masalan, misrda — 25-50 foiz, polsha, bolgariya, germaniyada 5-14 foiz, hindistonda 15 mln. tonna, ukrainada 3,5-4,5 mln. tonnaga yetadi. qolaversa, qurg‘oqchilik, yovvoyi o‘simliklar va boshqa omillarni ham keltirish mumkin. ularning ta’sirini qo‘shib hisoblaganda yo‘qotiladigan hosil miqdori yanada ortadi. …

2 / 10

ur o‘simlik navlari (ayni vaqtda yer yuzi aholi iste’mol qiladigan oziq-ovqatning 80 foizi 12 turdagi o‘simlikdan olinadi) va hayvon zotlarini yaratish, ularni yetishtirish biotexnologiyasini mukammallashtirish talabini qo‘ymoqda. ko‘pchilik biolog, ekolog, seleksioner va genetik mutaxassislar ushbu muammoni hal etishda turli begona o‘tlarga, zararkunandalarga, kimyoviy moddalar, qurg‘oqchilik, sovuq va boshqa cheklovchi omillarga bardoshli o‘simlik navlari va hayvon zotlarini yaratish, tabiiy seleksiya yo‘li bilan yaratish imkoni bo‘lmagan hollarda ularning genlarini modifikatsiya qilish orqali yaratishni mazkur muammoning yechimi sifatida ko‘rsatadilar. o‘quvchilarga yanada tushunarli bo‘lishi uchun qo‘shimcha tushuntirishlar berishga harakat qilaman. tabiiy seleksiya yo‘li degani tabiiy ravishda chatishtirish yo‘li bilan olinadigan o‘simlik navlari va hayvon zotlari olinishiga aytiladi. masalan, o‘zbek olimlari tomonidan vilt kasalligiga chidamli «toshkent 1», «toshkent 2» kabi g‘o‘za navlari oddiy g‘o‘za navlarini yovvoyi g‘o‘za bilan chatishtirish orqali olingan. yoki bug‘doyning qiltiriqsiz, qurg‘oqchilikka chidamli navlari, sersut qozog‘iston oqboshi, go‘sht yo‘nalishida boqiladigan shvits, santa-gertruda kabi qoramol zotlari, ko‘p tuxum qo‘yadigan rus oq tovug‘i, zagorsk …

3 / 10

jarayon qanday sodir bo‘ladi? keling, buni sizga nazariy bir misol bilan tushuntirib berishga harakat qilaman. gmo nima va u qanday hosil qilinadi? gmo bu geni modifikatsiyalangan (o‘zgartirilgan) organizm bo‘lib, bakteriya, o‘simlik yoki hayvon organizmining qaysidir xususiyati genetik injeneriya usuli yordamida organizmga begona organizm genini kiritish yo‘li bilan o‘zgartiriladi. bunday jarayonlar aslida tabiatda tabiiy holatda ham uchraydi, bu holatga transformatsiya yoki genlarning gorizontal ko‘chishi deb ataladi. gmo da esa ushbu jarayon odam tomonidan ko‘zlangan maqsad asosida hosil qilinadi. gmoning qanday yaratilishini nazariy misol orqali tushuntiradigan bo‘lsak, tasavvur qiling, kundalik taom tayyorlashda ishlatadigan oshpiyoz, odatda -1oc da muzlab qoladi va uni muzlagandan keyin o‘z holiga qaytarib bo‘lmaydi. uni endi ovqatga ishlatib bo‘lmasligini hamma uy bekalari juda yaxshi bilishadi, shu bois piyozlarni muzlab qolishdan saqlash choralari ko‘riladi. chunki piyozning hujayralarida uning sovuqqa chidamliligi -1 darajagacha xolos deb belgilab qo‘yilgan. uning genlariga xuddi ana shunday yozib qo‘yilgan. xuddi mana shu piyozni -10 darajada ham …

4 / 10

omlanuvchi genetik strukturalardan foydalaniladi. kerakli genni odamning o‘zi piyoz hujayrasidagi genga shundoqqina ko‘chib o‘tkazib qo‘ya olmaydi. maxsus plazmidga kerakli gen biriktiriladi, plazmid esa uni bakteriya yoki virus yordamida hujayra ichiga olib kiradi. piyozning bitta hujayrasidagi sovuqqa chidamlilik geni maxsus usulda olib tashlanadi. endi avvaldan yaratilgan vektor konstruksiya baliq genini piyoz hujayrasiga kiritadi va belgilangan joyga ulab qo‘yadi. natijada piyozning ilgari -1 darajaga chidaydigan geni o‘rniga baliqning -8-9 darajaga chidaydigan geni oladi. baliqning boshqa hech qanday xususiyati o‘tmaydi, hech qanday! faqatgina sovuqqa chidamlilik genigina ko‘chib o‘tadi xolos. shunday usulda hosil qilingan hujayra transgen hujayra deyiladi. mana endi o‘sha transgen hujayradan maxsus ozuqa muhitida biz bilgan butun piyoz o‘simligi hosil qilinadi. uning ko‘rinishi, hidi, mazasi va boshqa hamma xususiyatlari avvalgi piyozning o‘zi, chunki boshqa genlariga tegilmagan. lekin endi bu piyozimiz tabiiy sharoitda -8-9 darajali sovuqda qolib ketsa ham muzlab qolmaydi. mana shunday yaratilgan piyozga biz transgen piyoz yoki geni modifikatsiyalangan organizm (gmo) …

5 / 10

zga yuqori bo‘lgan. gmo mahsulotlarining eng muhim xususiyatlaridan yana biri ularni yetishtirish oson, arzon va qulay. shu bilan birga gmo o‘simlik mahsulotlarini boshqa o‘simliklarga qaraganda yilning istalgan vaqtida topish imkoni mavjud. shu birga gmo mahsulotlari nisbatan arzonligi, ularni saqlashda maxsus talablar mavjud emasligi bilan ham ajralib turadi. ko‘pchilik gmo deganda faqatgina yeyiladigan mahsulotlarni ko‘z o‘ngiga keltiradi, aslida gmo faqat oziq-ovqat uchun ishlatilmaydi. ular ilmiy tadqiqotlarda, tibbiyotda, farmatsevtika sanoatida, qishloq xo‘jaligida, atrof-muhitni tozalashda ham qo‘llaniladi. ilmiy tadqiqotlarda esa gmo organizmlardan ko‘plab kasalliklar qanday yuzaga kelishini aniqlashda keng foydalaniladi. jumladan, alsgeymer, saraton kabi kasalliklarning qanday yuzaga kelishi aynan ana shunday organizmlarda o‘rganish asosida aniqlandi. ayni vaqtdagi rasmiy statistikaga ko‘ra, yer yuzida 415 mln. kishi qandli diabet kasalligi bilan og‘riydi. 2040-yilga borib, ularning soni 642 mln. nafarga yetishi aytiladi. mana shu kasallarning ko‘pi kuniga insulin qabul qilishga majbur, aks holda ahvoli tezda yomonlashadi. xo‘sh, shuncha bemorga insulin qanday yetkazib beriladi deb o‘ylaysiz? dastlab …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oziq-ovqat mahsulotlari"

mutaxassislar 2018-yilning dekabr oyida yer yuzi aholisi 7,67 mlrd. kishiga yetganligini e’lon qilishdi. aholi ko‘payib borgani sayin uni oziq-ovqat, kiyim-kechak, dori-darmon, turarjoy bilan ta’minlash masalasi har bir davlat siyosatining asosiy vazifalaridan biriga aylanaveradi. londonda joylashgan «institution of mechanical engineers» (ime) o‘tkazgan tadqiqotlarga ko‘ra, yer yuzida yiliga 4 mlrd. tonna oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqariladi. ularning aksariyati turli qishloq xo‘jaligi ekinlaridan olinadi. ekspertlar hisoblab chiqishdi: bugungi kunda qishloq xo‘jaligida yetishtiriladigan hosilning deyarli 30-50 foizi (1,2-2 mlrd. tonna) turli sabablarga ko‘ra yo‘qotilmoqda. jumladan, bmtning oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (fao) tahlilchilarining ma’lumotlariga ko‘ra, yer ...

This file contains 10 pages in DOCX format (26.7 KB). To download "oziq-ovqat mahsulotlari", click the Telegram button on the left.

Tags: oziq-ovqat mahsulotlari DOCX 10 pages Free download Telegram