sharq mutafakkirlarining psixologik qarashi

DOCX 9 pages 20.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu:sharq mutafakkirlarining psixologik qarashi reja; 1. psixologiyaning o’rta osiyo hududiga kirib kelishi. 2. al farobiy va abu rayhon beruniyning psixologik qarashlari. 3. ibn sino va m.qoshg’ariylarning falsafiy va psixologik qarashlari. 4. u.kaykovus, a.jomiy va j. davoniyning psixologiya fani haqidagi fikrlari. umumiy tarix doirasida ham o’rta asrlarda sharq uzoq vaqt g’arbga nisbatan ilgarilab ketgan. xitoy, hind, arab, eron, o’rta osiyo madaniyati bu davrda /arbga nisbatan erta rivojlangan. o’rta osiyoda ilm-fan ma’rifatning rivojlanishi, bu hududdagi ilmiy dunyoqarashlar bilan belgilanadi. bizning davrimizgacha arab istilosigacha bo’lgan davrdagi ilm-fan va madaniyat taraqqiyoti haqidagi ma’lumotlar saqlanib qolmagan. chunki arab xalifaligining o’rta osiyoga islom dinining yoyilishi va buning oqibatida o’rta osiyoda bu diniy qarashlariga qarama-qarshi bo’lgan yozma adabiyotlarning hammasi mutlaqo yo’q qilib yuborilgan. bundan tashqari o’rta osiyodagi o’zaro feodal urushlar ham ilm-fan va madaniyatning taraqqiyotiga salbiy ta’sir etgan. xsh asrda o’rta osiyoni mo’g’ullar bosib oladi va o’rta asrlarda yaratilgan fan va madaniyat sohasidagi ilmiy adabiyotlarning to’plangan qismi …

2 / 9

tonning ishlarini o’rta osiyoda keng ommalashtirgan, shuning uchun g’arbda ikkinchi muallim degan nom olgan. farobiy yozgan asarlaridan bizning e’tiborimizga falsafa, pedagogika, psixologiya, etika-estetika bo’yicha asarlari qiziqtiradi. farobiyning fikricha muhit va tarbiyaning ta’sirida inson shaxsining ahloqiy sifatlari shakllanadi. ahloq-tushunchasi farobiy inson xarakteri bilan chambarchas bog’liq deb hisoblaydi. chunki xarakterdagi har bir xislatlarni yaxshi tomonga qaratib o’zgartirish mumkin. shunga asosan inson ahloqini faqat yaxshi tomonga qaratib o’zgartirish mumkin. uning fikricha inson shaxsining barkamol shakllanishi uchun 4 ta to’siq bor: 1. hurmatsizlik 2. ahloqsizlik 3. o’zgaruvchanlik 4. ikkilanish bundan tashqari farobiy tarbiyaning qattiq va yumshoqligi haqida ham o’z fikrlarini bayon qiladi. bu o’z navbatida tarbiya psixologiyasining asosiy g’oyasi va metodlaridan biri hisoblanadi. uning fikricha shogirdga ta’lim-tarbiya berishda haddan tashqari qattiqqo’llik ustozga nafrat hissini uyg’otadi. uning ruhida o’z ustoziga nisbatan qarama-qarshilikni yuzaga keltiradi. tarbiyadagi haddan tashqari yumshoqlik esa, shogirdga ustozga nisbatan mensimaslik hissini yuzaga ketiradi. u o’z ustozini aldashga va ustidan kulishga harakat qiladi, …

3 / 9

avlodlar obidalari» asarida ba’zi odamlar shaxsining shakllanishida ularning xulq - atvorida mavjud bo’lgan ziqnalik, yolg’onchilik, munofiqlik, xushomadgo’ylik, ikkiyuzlamachilik kabi illatlarning shaxs taraqqiyotiga salbiy ta’siri haqida to’xtalib o’tadi. bu illatlarga qarama-qarshi oqil odamlar haqida o’z fikrini bayon qiladi. beruniyning fikricha oqil odamlarning taraqqiyoti va uning ruhiyatining rivojlanishi hech bir to’siqlarsiz ijobiy rivojlanishga ega bo’ladi deb tushuniladi. beruniy psixologiya sohasida aniq bir asar yozmagan bo’lsa ham, farobiy ta’limoti ta’sirida inson shaxsining kamoloti, uning aql-idroki, ruhiy taraqqiyoti haqidagi o’zining psixologik va pedagogik qarashlarini hamma asarlarda to’liq bayon qiladi. masalan: «mineralogiya», «hindiston», hislar bilan seziladigan va aql bilan bilinadigan bir qator kitobning tarjimasi-degan kitob va risolalarida o’zining ruh haqidagi qarashlari, ruhiyatning ba’zi muhim masalalarini bilish va tafakkur jarayonlari haqida juda ko’p, g’oyat qimmatli fikr-mulohazalar mavjud. beruniy olamni ob’ektiv reallik, inson irodasidan tashqarida mustaqil ravishda mavjud bo’lgan borliq sifatida qaraydi. beruniy kishi ongi. tafakkuri va ruhiyatini moddiy jismdan keltirib chiqargan holda tasavvur etadi. beruniy abu …

4 / 9

nadi. chunki uning asarlari jahonning hamma tillariga tarjima qilingan va o’zining hayotligi paytida evropada avitsina nomi bilan, uning asarlari ta’lim maskanlarida o’quv quroli sifatida foydalangan. uning «tabobat qonuni» asari o’sha davrdagi , keyingi davrdagi va hozirgi davrida ham tibbiyot sohasidagi olimlarning qo’llanmasi hisoblanadi. ibn sino «juda og’ir va mashaqqatli hayot kechirgan» shunga qaramasdan ilm-fanning hamma sohalarida o’zining o’chmas izini qoldirgan. ibn sino jahonda birinchi bor psixologiya fanida tajriba amalga oshirgan alloma hisoblanadi. u emotsional holatlar bo’yicha dastlabki tajribalarni amalga oshirgan. uning «tadbiri manozil» asarida ta’lim-tarbiyada uning psixologik asoslariga alohida e’tibor bergan. bu asarda alohida bob bo’lib, bu bob boalarni tarbiyalash, maktabda o’qitish deb nomlanadi. ibn sino birinchi bor tarbiyada suhbat metodini qo’llashni taklif etadi. bolalarni o’qitishda va tarbiyalashda bir guruhda yoki jamoada tarbiyalansa, ular faoliyat turlarini amalga oshirishda bir-biriga moslashadi, bir-biriga hurmat-e’tibori kuchayadi va jamoaning ta’sirida eraksiz odatlarni yo’qotadi deb ta’kidlaydi. bu bilan u birinchi bor ijtimoiy psixologiya asoslariga ham …

5 / 9

haydigan xalqlarning qabila va elatlarning urf- odatlari, an’analari, e’tiqodlarini, o’zining shu davrgacha saqlanib qolgan asari «^ devoni lug’ati turk» da bayon qiladi. qoshg’ariy psixologiya sohasida biron-bir to’laqonli fikr aytmagan bo’lsa ham, o’zining olib borgan izlanishlar bilan etnopsixologiyaning mo’’lum yo’nalishlariga asos soldi. unsurmoniy kaykovus -1022 yilda tug’ilib 63 yoshida o’zining «qobusnoma» asarini yozgan. bobosi kobus o’ta zolim, ayovsiz xukmdor bo’lgan. «qobusnom» asarining psixologik nuqtai nazaridan analiz qiladigan qismi-bu –27 bobi hisoblanadi. bu bob «farzandlarni parvarish qilish fikrida» deb ataladi. unda farzandning ota-onani hurmat qilish, oila tarbiyasi, oilada ota-onaning farzandiga tarbiya berish usullari va farzandlarni parvarish qilishda uning yosh davrlarga e’tibor berish haqida to’xtaladi. bu bob psixologik nuqtai nazardan juda ham ahamiyatga egadir. abdurahmon jomiy - 1414-1492 yilda tug’ilgan. o’zining yaratgan asarlarida shaxs taraqqiyoti haqida teologik nuqtai nazardan fikr yuritgan. u birinchi bor shaxs tipologiyasini yaratgan, 6 ta tipdan iborat bo’lib, bu tipdagi shaxslar xursandchilik nima ekanini bilmaydi, degan fikrni ilgari surdi. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq mutafakkirlarining psixologik qarashi"

mavzu:sharq mutafakkirlarining psixologik qarashi reja; 1. psixologiyaning o’rta osiyo hududiga kirib kelishi. 2. al farobiy va abu rayhon beruniyning psixologik qarashlari. 3. ibn sino va m.qoshg’ariylarning falsafiy va psixologik qarashlari. 4. u.kaykovus, a.jomiy va j. davoniyning psixologiya fani haqidagi fikrlari. umumiy tarix doirasida ham o’rta asrlarda sharq uzoq vaqt g’arbga nisbatan ilgarilab ketgan. xitoy, hind, arab, eron, o’rta osiyo madaniyati bu davrda /arbga nisbatan erta rivojlangan. o’rta osiyoda ilm-fan ma’rifatning rivojlanishi, bu hududdagi ilmiy dunyoqarashlar bilan belgilanadi. bizning davrimizgacha arab istilosigacha bo’lgan davrdagi ilm-fan va madaniyat taraqqiyoti haqidagi ma’lumotlar saqlanib qolmagan. chunki arab xalifaligining o’rta osiyoga islom dinining yoyil...

This file contains 9 pages in DOCX format (20.0 KB). To download "sharq mutafakkirlarining psixologik qarashi", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq mutafakkirlarining psixol… DOCX 9 pages Free download Telegram