giroskoplar

DOCX 54 pages 214.4 KB Free download

54 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 214.4 KB

File type DOCX

Pages 54

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 54

fizika mustaqil ish azamatov javlonbek 770-23 guruh talabasi 1-mavzu: giroskoplar giroskop (giro... va ...skop) — aylanish oʻqi fazoda oʻz yoʻnalishini oʻzgartira oladigan tez aylanuvchi qattiq jism. aylanish oʻqi fazoda erkin aylana olishi uchun g.ni kardanli osmaga mahkamlab qoʻyish kerak (qarang kardanli mexanizm). osma markaziga nisbatan g. istalgan yoʻnalishda burilishi, uning aylanish oʻqi doiraviy konussimon sirt yasab harakatlanishi (qarang presessiya) mumkin. keyingi xususiyati navigatsiya asboblari — girokompas, girovertikal va b.ga asbob qilib olingan. g.ning har qanday holda ham fazoda oʻz oʻqi yoʻnalishini oʻzgarishsiz saqlay olishi xossasidan samolyot, raketa, dengiz kemalari, torpedolar va b. harakatini avtomatik tarzda saqlash uchun foydalaniladi (mas, avtopilot). kemalarda matroslarning osma toʻrkrovatlari g. xossasiga asoslangan (kema qanchalik chayqalmasin matroslar bemalol uxlab ketishaveradi). samolyotning kursdan ogʻganligini aniqlaydigan asbob yoʻnalish g.i, yaʼni giropolukompas deb ataladi. u avtopilotlarda qoʻllaniladi. giroskop (qadimgi yunoncha: γῦρος — „halqa“, qadimgi yunoncha: σκοπός — „kuzataman“), deb impuls momenti prinsiplariga asosan moʻljal olish uchun xizmat qiluvchi qurilmaga …

2 / 54

mavzu: vakumda elektr toki javlonbek, [07.12.2023 19:44] 9-mavzu: vakuumda elektr toki. oldingi mavzuda bayon etilganidek metallardagi erkin elektronlar odatdagi temperaturalarda ham ma’lum issiqlik harakat tezligigava kinetic energiyasiga ega bo’ladi. lekin ular metallni tark etolmaydi. demak, ularni metallda tutib turadigan qandaydir kuch bo’lmog’i kerak. elektron metalni tark etishi uchun bu kuchning qarshiligini engishi, ya’ni unga qarshi ish bajarishi zarur. elektronni metalldan ajratib, vakuumga chiqarish uchun bajarish kerak bo’lgan ishga chiqish ishi deyiladi. chiqish ishi mavjudligining asosiy sabablari quyidagilardir: 1. agar elektron biror sababga ko’ra metallni tark etsa, uning o’rnida ortiqcha musbat zaryad vujudga keladi va u kulon qonuniga muvofiq elektronni o’ziga tortadi (4, a -rasm); 2. ba’zi elektronlar metalni tark etib, undan atom kattaliklaridek masofaga uzoqlashadi va metall sirtida “elektronlar bulutini” hosil qiladi. bu bulut panjaradagi musbat ionlarning tashqi qatlami bilan birga, qush qavatli elektr qatlamini hosil qiladi. u go’yoki zaryadlangan yassi kondensatorga o’xshab, maydoni qoplamalari orasida mujassamlashgan bo’ladi va tashqi …

3 / 54

orasidagi elektrostatik maydon kuchlariga qarshi ish bajarishga majbur bo’ladi: a = eφ bundagi φ -potentsiallar farqini sakrab o’zgaruvchi sirt potentsiali deyiladi. qatlamlar tashqarisida elektr maydoni mavjud emasligi uchun, muhitning potentsiali nolga teng bo’ladi. metall ichidagi elektronning potentsial energiyasi vakuumga nisbatan manfiy bo’lib, uning miqdori -eφ ga teng. chiqish ishi elektron volt (ev)larda ifodalanadi: 1ev=1,6∙10-19kiv=1,6∙10-19j chiqish ishi metallarning ximiyaviy tabiatiga va ular sirtining tozaligiga bog’liq bo’lib, u turli metallar uchun bir necha elektron-volt qiymati chegarasida o’zgaradi (masalan, qalay uchun 2,2ev). agar metall sirtini ishqoriy yer metallari (sa, sr, ba) bilan qoplansa, unda chiqish ishi 2ev gacha kamayadi. 1797 yilda a.volta ikki metall o’zaro kontaktlashsa, ulardan biri musbat ikkinchisi esa manfly zaryadlanishini aniqladi. natijada metallar orasida kontakt potentsiallar farqi deb yuritiluvchi potentsiallar farqi vujudga keladi. agar al, zn, sn, pb, sb, bi, hg, fe, си, ag, au, pt, pd kabi metallar, ko’rsatilgan ketma- ketlikda kontaktlashtirilsa. unda bar bir metall o’zidan keyingi istalgan …

4 / 54

hi metall musbat, ikkinchisi esa manfiy zaryadlanib qoladi. ularning chegarasida-ichida kuchli elektr maydoni bo’lgan, turli ishorali zaryadlarning qo’sh qatlami hosil bo’ladi. bu maydon elaktronlarning bundan buyon, birinchi metalldan ikkinchisiga o’tishiga to’sqinlik qilib, teskari jarayonga esa yordamlasha boshlaydi. natijada bu ikki jarayon orasida dinamik muvozanat yuzaga keladi, qo’sh qatlam orasidagi kuchlanganlik (potentsiallar farqi) o’zining maksimal qiymatiga erishadi. agar 1-metalldan chiqish ishi a1, 2-metalldan chiqish ishi a1 (a2>a1) bo’lsa, toki potentsiallar farqi: ga tenglashmaguncha 1-metalldan 2-siga o’taveradi. endi elektronlar chiqish ishlari bir xil (a1=a2) bo’lgan, ammo erkin elektronlar kontsentratsiyasi har xil bo’lgan (n2 4l; r— shar radiusi. . aylanama harakat deb shunday harakatga aytiladiki, bunda jism barcha nuqtalarining traektoriyalari, markazi aylanish o`qi deyiluvchi bitta chiziqda bo`lgan konsentrik aylanalardan iborat bo`ladi. qattiq jismni aylanma harakatga keltirish uchun unga biror kuch ta’sir etishi kerak. lekin qattiq jism har qanaday yo`nalishidagi kuch ta’sirida ham aylanavermaydi: qattiq jismning aylanma harakatini dinamika nuqtai nazardan tekshirilganda kuch tushunchasi …

5 / 54

ha harakatlanadi va u yerning tortish kuchini yengib, quyoshning sunʼiy yoʻldoshiga aylanadi. jism yer sirtida uchinchi kosmik tezlik (-16,7 km/s)ni olib, quyoshga nisbatan parabola boʻylab harakatlanadi (yer orbitasi yaqinida bu tezlik 42,1 km/s ga teng) va quyosh sistemasining tortish kuchi doirasidan chiqib ketadi. kosmik tezlik kattaliklari yer atmosferasi qarshiligi, yer siqilishi va boshqa ni hisobga olmagan holda keltirilgan. kosmik tezlikni barcha osmon jismlariga nisbatan qoʻllash mumkin. mas, oy uchun birinchi kosmik tezlik-1,7 km/s, ikkinchi kosmik tezlik~2,4 km/s 1.birinchi kosmik tezlik (shuningdek, atrofdagi tezlik deb ham nomlanadi): ob'ekt aylanma harakat qilish uchun yer yuzasiga yaqin bo'lgan tezlikni (shuningdek, sun'iy yer sun'iy yo'ldoshining minimal uchish tezligini) anglatadi. o'lchami 7.9km / s - hisoblash usuli v = √ (gr), bu v = kvrt (gr) (g - tortishish tezlashishi, r - sayyoraning radiusi) 2. ikkinchi kosmik tezlik (ajratish tezligi deb ham nomlanadi): ob'ekt yerning tortishish kuchidan to'liq xalos bo'lishi va yerdan uchib ketishi uchun …

Want to read more?

Download all 54 pages for free via Telegram.

Download full file

About "giroskoplar"

fizika mustaqil ish azamatov javlonbek 770-23 guruh talabasi 1-mavzu: giroskoplar giroskop (giro... va ...skop) — aylanish oʻqi fazoda oʻz yoʻnalishini oʻzgartira oladigan tez aylanuvchi qattiq jism. aylanish oʻqi fazoda erkin aylana olishi uchun g.ni kardanli osmaga mahkamlab qoʻyish kerak (qarang kardanli mexanizm). osma markaziga nisbatan g. istalgan yoʻnalishda burilishi, uning aylanish oʻqi doiraviy konussimon sirt yasab harakatlanishi (qarang presessiya) mumkin. keyingi xususiyati navigatsiya asboblari — girokompas, girovertikal va b.ga asbob qilib olingan. g.ning har qanday holda ham fazoda oʻz oʻqi yoʻnalishini oʻzgarishsiz saqlay olishi xossasidan samolyot, raketa, dengiz kemalari, torpedolar va b. harakatini avtomatik tarzda saqlash uchun foydalaniladi (mas, avtopilot). kemalarda...

This file contains 54 pages in DOCX format (214.4 KB). To download "giroskoplar", click the Telegram button on the left.

Tags: giroskoplar DOCX 54 pages Free download Telegram