mulohaza. xulosa chiqarish

PDF 33 pages 722.3 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 722.3 KB

File type PDF

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

11-mavzu. mulohaza. xulosa chiqarish reja: 1. mulohaza tafakkur shakli va xulosa chiqarishning tarkibiy qismi sifatida. oddiy va murakkab mulohazalar va ularning turlari. 2. xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi: tuzilishi, turlari va umumiy qoidalari. 3. fikrning xarakat yo‘nalishiga ko‘ra xulosa chiqarish: deduksiya, induksiya va analogiya; ularning o‘zaro aloqadorligi. 4. murakkab mulohazalardan xulosa chiqarish. tayanch iboralar: hukm, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, oddiy hukm, murakkkab hukm, modal hukmlar, mantiqiy kvadrat. xulosa chiqarish, deduktiv xulosa chiqarish, sillogizm, entimema, induktiv xulosa chiqarish, to‘liq induksiya, ommabop induksiya, ilmiy induksiya, ilmiy induksiya metodlari, analogiya, munosabat analogiyasi, modellashtirish,,baxs yuritish, munozara, paralogizm, sofizm, mantiqiy paradoks. hukmlarning asosiy vazifasi predmetlarning xususiyat va munosabatlarini ko‘rsatish, predmet va hodisalarga xususiyatning xosligini qayd qilishdir. biz predmet va hodisalarning oddiy, tashqi xususiyatlari bilan birga, ularning ichki zaruriy bog‘lanishlarini, munosabatlarini bilib boramiz. predmet va hodisalarning xususiyatlarini ketma-ket o‘rganib, ular haqida turli abstraksiyalar hosil qilamiz. bu abstraksiyalar hukmlar yordamida ifodalanadi. hukmlar orqali narsalar va hodisalar haqida bilimlar …

2 / 33

li ifodalanadi. ular mantiqiy kategoriya bo‘lsa, gaplar grammatik kategoriyadir. mantiqning vazifasi hukmlarni turli tomondan o‘rganishdir. hukmlar predmet va hodisalarga ma’lum bir xususiyatning xosligi yoki xos emasligini ifodalaydigan tafakkur shaklidir. hukmlarni o‘rganishni ularning tuzilishini o‘rganishdan boshlaymiz. o‘rganish qulay bo‘lishi uchun dastlab ularni oddiy va murakkab turlarga bo‘lib olamiz. bunda biz hukm atamalarining miqdoriga, soniga e’tibor beramiz. hukmning sub’ekt va predikati uning atamalari deb ataladi. agar hukm terminlari bittadan bo‘lsa oddiy hukm, birdan ortiq bo‘lsa, murakkab hukm deyiladi. sub’ekt (s) fikr qilinadigan predmet va hodisani bildiradi. predikat (r) esa predmetga xos xususiyatni, munosabatni bildiradi. ya’ni predmet haqidagi yangi bilimni bildiradi. predikatda ifodalangan bilimlar hisobiga sub’ekt haqidagi tasavvur boyitiladi. hukmning uchinchi zaruriy elementi mantiqiy bog‘lamadir. u subekt va predikatni bir-biri bilan bog‘laydi, natijada hukm hosil bo‘ladi. hukmlarning turlari. predikatning mazmuniga qarab hukm turlari. ular quyidagilardan iborat: atributiv hukmlar, mavjudlik hukmlari va munosabat hukmlari. atributiv hukmlarda predikat biror xususiyatning predmetga xosligi yoki xos emasligi …

3 / 33

ir», «ba’zi darsliklar o‘zbek tilida chiqarilgan», «bu darsliklar mantiq faniga oiddir». mantiqiy bog‘lamaga qarab hukm turlari quyidagilardir: tasdiq va inkor hukmlar. mantiqiy bog‘lama hukmning sifatini belgilaydi. tasdiq hukmlarda xususiyatning predmetga xosligi, inkor hukmlarda aksincha, xos emasligi ko‘rsatiladi. masalan, «o‘zbekiston fuqarolari tinchlik tarafdoridir», «o‘zbekiston fuqarolari qurollanish tarafdori emas». oddiy hukmlarning birlashgan klassifikatsiyasi yoki hukmlarning asosiy turlari. bunda hukmlarning sifati va sub’ektning miqdori hisobga olinadi. hukmlarning asosiy turlari quyidagilardir: 1) umumiy tasdiq hukmlar. a harfi bilan belgilanadi, «hamma s r dir» formulalari orqali ifodalanadi. masalan, «hamma o‘zbekiston fuqarolari dam olish huquqiga ega». 2) juz’iy tasdiq hukmlar j harfi bilan belgilanadi, «ba’zi s r dir» formulasi orqali ifodalanadi. masalan, «ba’zi talabalar mantiqni chuqur o‘rganganlar». 3) yakka tasdiq hukmlar. a harfi bilan belgilanadi, «bu s r dir» formulasi orqali ifodalanadi. masalan, «bu talaba iqtisodchidir» va «kant nemis filosofidir». 4) umumiy inkor hukmlar. e harfi bilan belgilanadi, «hech bir s r emas» formulasi orqali ifodalanadi. …

4 / 33

qor yog‘ishi mumkin», «ehtimol bu kitob qohirada nashr etilgan». zaruriylik (apodiktik) hukmlarda zaruran ro‘y beradigan voqealar haqida fikr ifodalanadi. masalan, «parallel chiziqlar kesishmaydi». oddiy hukmlarda terminlar hajmi. yuqorida ko‘rsatilgandek, oddiy hukmlar sub’ekt va predikatdan iborat bo‘ladi. ular hajmi jihatdan xarakterlanadi. hukm terminlari ikki xil hajmda bo‘lishi mumkin: to‘la hajmda olingan va to‘la hajmda olinmagan. agar hukm termini bir turkum predmetlarning hammasini ifodalagan bo‘lsa, to‘la hajmda olingan bo‘ladi, aks holda to‘la hajmda olinmagan bo‘ladi. umumiy tasdiq hukmlarda sub’ekti to‘la hajmda olingan, predikat bir xil hukmlarda to‘la olingan, boshqalarida to‘la hajmida olinmagan bo‘ladi. masalan, «hamma talabalar o‘zbekiston tarixini o‘rganadilar». bunda talabalarning hammasi fikr qilingani uchun sub’ekt to‘la hajmda olingan, o‘zbekiston tarixini o‘rganuvchilar esa faqat talabalar emas, ular bilan birga yana boshqalar ham bor, shuning uchun predikat to‘la hajmda olinmagan. «hamma oddiy hukmlar ikkita termindan iborat» kabi hukmlarda sub’ekt to‘la olingan, predikat ham to‘la, chunki ikkita termindan iborat faqat oddiy hukmlarning o‘zlaridir. juz’iy …

5 / 33

». yakka inkor hukmlarning sub’ekti ham, predikati ham to‘la hajmda olingan bo‘ladi. masalan, «bu odam oliy ma’lumotli emas» hukmlarda terminlar hajmini yaxshiroq tushunish uchun doiralardan foydalanamiz. а2 j1 j2 o2 a1 oddiy hukmlar o‘rtasidagi munosabatlar. har qanday ikki hukm o‘rtasida emas, balki moddiy jihatdan bir xil hukmlar o‘rtasidagi munosabatlar haqida fikr yuritamiz. sub’ektlari bir xil, predikatlari bir xil hukmlar moddiy jihatdan bir xil hukmlar deyiladi. hukmlar sifat va miqdr jihatdan farq qilishlari mumkin. oddiy hukmlar o‘rtasida quyidagi munosabatlar bo‘lishi mumkin: zidlik munosabati, umumiy tasdiq va juz’iy inkor (a—o) hamda umumiy inkor va juz’iy tasdiq (e—j) hukmlar o‘rtasida bo‘ladi. masalan, a «hamma talabalar a’lochi», e «hech bir talaba a’lochi emas». juz’iy qarama-qarshilik munosabati, juz’iy tasdiq va juz’iy inkor hukmlar o‘rtasida bo‘ladi. masalan, j «ba’zi qishloqlar obod», o «ba’zi qishloqlar orod emas». bo‘ysunish munosabati umumiy tasdiq va juz’iy tasdiq hamda umumiy inkor va juz’iy inkor hukmlar o‘rtasida bo‘ladi. (masalan, a «hamma domlalar …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulohaza. xulosa chiqarish"

11-mavzu. mulohaza. xulosa chiqarish reja: 1. mulohaza tafakkur shakli va xulosa chiqarishning tarkibiy qismi sifatida. oddiy va murakkab mulohazalar va ularning turlari. 2. xulosa chiqarishning umumiy mantiqiy tavsifi: tuzilishi, turlari va umumiy qoidalari. 3. fikrning xarakat yo‘nalishiga ko‘ra xulosa chiqarish: deduksiya, induksiya va analogiya; ularning o‘zaro aloqadorligi. 4. murakkab mulohazalardan xulosa chiqarish. tayanch iboralar: hukm, sub’ekt, predikat, bog‘lovchi, oddiy hukm, murakkkab hukm, modal hukmlar, mantiqiy kvadrat. xulosa chiqarish, deduktiv xulosa chiqarish, sillogizm, entimema, induktiv xulosa chiqarish, to‘liq induksiya, ommabop induksiya, ilmiy induksiya, ilmiy induksiya metodlari, analogiya, munosabat analogiyasi, modellashtirish,,baxs yuritish, munozara, paralog...

This file contains 33 pages in PDF format (722.3 KB). To download "mulohaza. xulosa chiqarish", click the Telegram button on the left.

Tags: mulohaza. xulosa chiqarish PDF 33 pages Free download Telegram