etika kategoriyalari haqida

PPTX 15 pages 1.6 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.6 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

buyuk mutafakkirlar etika kategoriyalari haqida buyuk mutafakkirlar etika kategoriyalari haqida etika (qadimgi yunoncha: ἠθική [φιλοσοφία] — „axloq falsafasi“, ἤθος (ētos) — „odat“) shaxs yoki jamiyat odatlarini, axloq normalarini oʻrganuvchi hamda belgilovchi falsafiy tadqiqotdir. u „toʻgʻri“-"notoʻgʻri", „yaxshi“-"yomon" tushunchalarini tahlil qiladi. etika meta-etika (etika konseptlari), normativ etika (etik qiymatlarni belgilash) va amaliy etika (etik qiymatlarni ishlatish) boʻlimlaridan iborat. etika axloqshunoslikning falsafiy-nazariy muammolarini va axloqqa doir didaktikamaliy asarlarni oʻz ichiga oladi. u insoniyat oʻz tajribasi orqali erishgan donishmandlik namunalarini hikoyatlar, hikmatlar, naqllar, maqollar tarzida bayon etadi, kishilarga axloqning mohiyatini tushuntirib, falsafiy xulosalar chiqaradi, ularga axloqiy qonunqoidalarni oʻrgatadi. etikaning quyidagi mezoniy tushunchalari — kategoriyalari bor: fazilat va illat, yaxshilik va yomonlik, halollik, rostgoʻylik, kamtarlik, adolat, burch, vijdon, nomus, ideal, baxt, hayotning maʼnosi va boshqalar axloq inson va jamiyat hayotining barcha (shaxsiy, jamoaviy, kasbiy va h.k.) jabhalarini qamrab olganligi tufayli uni oʻrganuvchi etika barcha fanlar bilan aloqador. ayniqsa, uning maʼnaviyat tizimidagi fanlarga taʼsiri katta. etikaning …

2 / 15

da, „pxatoten oʻgitlari“, „misr mayyitlar kitobi“, avesto kabi qadimiy yodgorliklarda axloqiy tamoyillar va meʼyorlar qonunlar, eʼtiqodiy daʼvatlar shaklida berilgan; hindistonning „manuqonunlari“, „dhammapada“, „patanjali“ kabi yodgorliklarida esa pandnoma va hikmat usuli ustuvor. qadimiy xitoy daochidonishmandlari insonni tabiatning bir qismi sifatida olib qaraydilar va uning vazifasi fazilat yoʻlidan borish ekanini, barcha yovuzliklar, baxtsizliklar insonning tabiat joriy etgan qonunlardan chekinishi oqibati ekanini taʼkidlaydilar. konfutsiy va uning izdoshlari fazilat egasi boʻlishni urf-odatlarga soʻzsiz boʻysunishda koʻradilar. qadimiy sharqdagi, xususan, misr va hindistondagi axloqiy gʻoyalar, qarashlar antik davr estetikasiga ilmiynazariy asos boʻldi; yunon mutafakkirlari sokrat va platon qarashlarida ilohiylik axloqning asosi, insonga axloqiylik azaldan berilganligi taʼkidlansa, aristotel inson kamolotga bilish faoliyati, voqelikka faol munosabati orqali, hirsu ehtiroslar ustidan hukmronlik qila olishi tufayli erishadi, deydi. sitseron, seneka, epiktet singari qadimiy rim axloqshunoslarining qarashlarida esa qullik, erk, hayotning maʼnosi, baxt muammolari oʻrtaga tashlanadi. oʻrta asrlar etikasida qadimgi sharq mutafakkirlari (roziy, forobiy, ibn sino, ibn rushd) asarlari va fikhiy …

3 / 15

tomondan, noratsional qarashlarni (kyerkegor, shopengauer, nitsshe) oʻrtaga tashladi; kant burchga asoslangan imperativ (qatʼiy amr) gʻoyasini ilgari surdi, gegel axloqning miqyosiyligini, huquqning asosi, jamiyatning qoni va joni ekanini, feyerbax axloqiy xattiharakatlarda hissiyotning, ayniqsa, muhabbat hissining ahamiyatini taʼkidladilar. noratsional yoʻnalish tarafdorlari insonni tushunchalar (aql) yordamida bilish mumkin emasligini, yovuzlikning ezgulikdan gʻolib kelayotganligi axloqsizlikni axloqiy niqob bilan berkitishga doimiy urinish bilan bogʻliqligiga, inson ixtiyor iskanjasida, manfaat va hukmronlik yoʻlida hech narsadan toymaydigan jonzotga aylanib borayotganiga diqqatni qaratdilar. 19-asrning 2-yarmi — 20-asr boshlaridagi rus mumtoz axloqshunosligi axloqiylikni diniylik bilan yaxlitlikda olib qaradi (v.solovyov, f.dostoyevskiy, n.berdyayev, b.visheslavsev), ezgulik bilan yovuzlikning dialektik aloqadorligi masalasini oʻrtaga tashladi. etik tafakkurlar tarixida axloq tabiati haqidagi turli taʼlimotlar vujudga kelgan (qarang gedonizm, evdemonizm, utilitarizm). hozirgi paytda gʻayrizoʻravonlik axloqshunosligi (gandi, king, sharp, guseynov) muhim ahamiyatga ega. u yovuzlikka qarshi zoʻravonlik ishlatmasdan kurashishni tavsiya etadi — terror qilish, qon toʻkish, isyon koʻtarish bilan emas, muhabbat, kechirimlilik, yuksak axloqiylik, ezgu ixtiyor va iroda …

4 / 15

b bormoqda, inson tafakkuri vujudga keltirgan fantexnika taraqqiyoti endilikda insonning oʻziga, uning mavjudligiga qarshi xavf sifatida ham maydonga chiqmoqda: atom, vodorod, neytron bombalarning, yadroviy kallakli ballistik raketalarning yaratilishi, olamiy okeanning, yer osti va yer usti suvlarining zaharlanishi kabi hodisalar ekologik tozalikdan ham koʻra axloqiy poklikni talab qilmoqda. klonlashtirish, bir inson aʼzosini boshqa insonga koʻchirib oʻtkazish, evtanaziya (bemorning oʻz oʻlimini.tezlashtirish toʻgʻrisidagi iltimosini qondirish) va boshqalar muammolar ham axloqiy aralashuvga muhtoj. forbiy o'zining talim tarbiya faoliyatida aflotun va arastu hamda yunon falsafasi va islom dini orasida muvofiqlashtirishga qattiq uringan. uning o'zi dinini mahkam tutadigan musulmon bo'lgan. shu bilan birga, u aflotun va arastu mazhabiga o'hshash falsafiy mazhabga asos solgan birinchi musulmon faylasufdir. o'sha paytda aflotunning «at-tosu'ot» nomli kitobi tarjima qilinib hato tariqasida arastuning kitobi deb bilingan edi. arabchada «rububiyat» nomi bilan mashhur bo'lgan bu kitobni o'qigan forobiy arastuning fikrlari huddi aflotunnikiga o'hshar ekanligiga hujjat va dalil topilganidan hursand bo'lgan va mazkur ikki …

5 / 15

i va ularni aks ettirdi. aflotun o'zidan oldingi suqrot singari g'arb falsafasi, siyosati va ilm-faniga asos solgan. u axloqiy, siyosiy, epistemologik va metafizik nuqtai nazardan masalalarni tahlil qilib, amaliyot sifatida falsafaning barcha imkoniyatlarini o'ylab topishga va ulardan foydalanishga muvaffaq bo'lganlardan biri hisoblanadi. aflotun foydalangan rivoyat sokratik fikrlarni, keyinchalik platonik fikrlarni ochib berishga imkon berdi. falsafiy fikrni rivojlantirishning boshqa shakllaridan farqli o'laroq, dialogik usul tematik fikrlarni muhokama qilishda haqiqatni haqiqatan ham ochib berishga imkon berdi. ushbu uslub platonning idealistik xarakteriga ma'lum darajada u ko'targan masalalarni tahlil qilishda sinchkovlik bilan duch keldi. falsafiy fikrni postulatlar va mavhum g'oyalarni oddiy namoyish qilishda ishtirok etmaydigan, balki haqiqiy tekislikka o'tkazilishi mumkin bo'lgan dialektik va rivoyat asoslarini ta'minlash uchun ishladi. aflotun biz yashayotgan dunyoning mutlaq haqiqatini inkor etdi; shuning uchun uning hissalarining aksariyati g'oyalar nazariyasiga asoslangan. aflotun ta'kidlaganidek, har bir so'zning mazmuni bu narsaga emas, balki uning ideal versiyasiga tegishli. insonning vazifasi, bilim orqali narsalar va …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "etika kategoriyalari haqida"

buyuk mutafakkirlar etika kategoriyalari haqida buyuk mutafakkirlar etika kategoriyalari haqida etika (qadimgi yunoncha: ἠθική [φιλοσοφία] — „axloq falsafasi“, ἤθος (ētos) — „odat“) shaxs yoki jamiyat odatlarini, axloq normalarini oʻrganuvchi hamda belgilovchi falsafiy tadqiqotdir. u „toʻgʻri“-"notoʻgʻri", „yaxshi“-"yomon" tushunchalarini tahlil qiladi. etika meta-etika (etika konseptlari), normativ etika (etik qiymatlarni belgilash) va amaliy etika (etik qiymatlarni ishlatish) boʻlimlaridan iborat. etika axloqshunoslikning falsafiy-nazariy muammolarini va axloqqa doir didaktikamaliy asarlarni oʻz ichiga oladi. u insoniyat oʻz tajribasi orqali erishgan donishmandlik namunalarini hikoyatlar, hikmatlar, naqllar, maqollar tarzida bayon etadi, kishilarga axloqning mohiyatini tushuntirib, falsa...

This file contains 15 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "etika kategoriyalari haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: etika kategoriyalari haqida PPTX 15 pages Free download Telegram